AUZEF Medeni Usul Hukuku Çıkmış Sorular

Medeni Usul Hukuku, özel hukuktan doğan uyuşmazlıkların mahkeme önünde nasıl çözüleceğini düzenleyen şekli hukuk dalıdır. Ders; yargı kolları, mahkemelerin görev ve yetkisi, hâkimin tarafsızlığı, taraf ve dava kavramları, yargılama aşamaları ve kanun yollarını kapsar.

Genel kavramlar ve kaynak

• Medeni muhakeme hukuku şekli hukuk dalıdır; maddi hukukun tanıdığı hakların hâkim kararıyla belirlenmesi usulünü düzenler.
• Başlıca kaynak Hukuk Muhakemeleri Kanunudur (HMK, 6100 sayılı).
• Usul kuralları derhal uygulanır; ancak tamamlanmış işlemlere ve kazanılmış haklara dokunmaz.
• Türk mahkemelerinin yargı yetkisi Türkiye Cumhuriyeti sınırlarıyla sınırlıdır; yargı bağışıklığı uluslararası sözleşmelerle belirlenir.
• Lex fori, davaya bakan hâkimin hukuku demektir; istinabede Türk mahkemesi Türk hukukunu uygular.

Yargı kolları ve yargı türleri

• Anayasa yargısında görevli mahkeme Anayasa Mahkemesidir; idari uyuşmazlıkların çözümü bu kapsama girmez.
• Adli yargı kararlarını son aşamada Yargıtay denetler; kamulaştırma bedeline itiraz ve idarenin özel hukuk işlemleri adli yargıya aittir.
• Bölge adliye mahkemeleri hukuk ve ceza dairelerinden oluşur.
• Çekişmesiz yargıda karşı taraf ve ihlal edilmiş öznel hak yoktur; hâkim kendiliğinden harekete geçebilir.
• Mahkemelerin kaldırılması veya yargı çevresinin değişmesi kararını Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu verir.

Görev ve yetki

• Asliye hukuk ve sulh hukuk mahkemeleri genel görevli mahkemelerdir; asliye hukuk, başka hüküm yoksa tüm dava ve işlere bakar.
• Kira sözleşmesine dayanan davalar sulh hukuk mahkemesinin görevindedir.
• Özel mahkemelerin görevi kendi özel kanunlarıyla belirlenir.
• Görev kamu düzenine ilişkindir; hâkim kendiliğinden gözetir, taraflar da her zaman itiraz edebilir.
• Genel yetkili mahkeme davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir; sözleşme davalarında ifa yeri de yetkilidir.
• Yanlış yargı koluna açılan davada yargı yoluna itiraz ileri sürülür.

Hâkimin tarafsızlığı ve sorumluluğu

• Hâkimlerin bağımsızlığı ve teminatı Anayasada düzenlenmiştir.
• Yasaklılık hâllerinde hâkim davaya bakamaz ve çekinmek zorundadır; sınıf arkadaşlığı yasaklılık sebebi değildir.
• Ret dilekçesi, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir; süresinde yapılması kabul için gereklidir.
• Hâkimin yargılamadan doğan zararında tazminat davası devlete karşı açılır.
• Hâkimin hukuki sorumluluğuna dayalı tazminat davasına Yargıtay hukuk dairesi bakar.

Yargılama ilkeleri

• Tasarruf ilkesine göre davayı başlatmak, sürdürmek ve bitirmek taraflara aittir; hâkim istem olmadan davaya bakamaz.
• Araştırma ilkesinde hâkim dava malzemesini kendiliğinden toplayabilir.
• Doğruluk ödevi, tarafların olayları gerçeğe uygun anlatmasını gerektirir.
• Iura novit curia: hâkim hukuku kendiliğinden uygular.
• Teksif ilkesi gereği iddia ve savunma sonradan değiştirilemez, deliller belirli aşamaya kadar sunulur.

Taraflar, dava şartları ve dava türleri

• Taraf ehliyeti hak ehliyetiyle ilişkilidir; davanın taraflarına ilişkin dava şartıdır, mahkemeye ilişkin değildir.
• Yargı hakkı, yargı yolu, görev ve kesin yetki mahkemeye ilişkin dava şartlarıdır.
• Mecburi dava arkadaşlığında davanın ortak yürütülmesi gerekir.
• Eda davasında davalının bir edimi yerine getirmesi istenir; terditli davada yardımcı talep asıl talebin reddine bağlıdır.
• Davalı cevap süresinde karşı dava açabilir; vekiller yetkilerini birbirinden bağımsız kullanır ve vekaletname sınırını aşamaz.
• Dava devri hâlinde davacı devralana karşı davayı sürdürebilir veya davalıdan tazminat isteyebilir.

Üçüncü kişiler, tedbir ve adli yardım

• Dava ihbarı üçüncü kişiye yapılır; ihbar edilen taraf olmaz, ancak ihbar edenin yanında yardımcı müdahil olabilir.
• Feri müdahil asıl taraf konumuna geçmez.
• İhtiyati tedbirde mevcut durumun değişmesi hakkın elde edilmesini zorlaştıracak veya imkânsızlaştıracak olmalıdır.
• Tedbirden zarar gören üçüncü kişi, öğrenmesinden itibaren bir hafta içinde teminata ve tedbirin şartlarına itiraz edebilir.
• Adli yardım masraf muafiyeti ve avukat görevlendirmesi sağlar; asıl borcu devlet ödemez.
• Delil avansı kesin sürede yatırılmazsa delili isteyen taraf vazgeçmiş sayılır.

Yargılama aşamaları ve kanun yolları

• Sıra şöyledir: dava dilekçesi, cevap dilekçesi (tebliğden itibaren iki hafta), ön inceleme, tahkikat, sözlü yargılama, hüküm.
• Dava açılması zamanaşımını keser; derdestlik davanın açılmış ve sürmekte olmasıdır.
• Ön inceleme, ön inceleme tutanağıyla biter; iddia genişletme karşı tarafın açık muvafakatine bağlıdır.
• Tahkikattan sonra yeni vakıalar ancak ıslahla ileri sürülebilir.
• Duruşma işlemleri tutanakla ispatlanır; taraflar gelmezse dosya işlemden kaldırılabilir.
• Yargılamanın iadesi kesinleşmiş kararlara karşı başvurulan olağanüstü yoldur.
• Yazılı yargılama usulü uygulanmayan davalarda basit yargılama usulü işler; boşanma davası bunun dışındadır.
• Adli tatilde biten süreler tatil bitiminden itibaren bir hafta uzar.

Hak ehliyeti

Hak sahibi olabilme yeteneği; taraf ehliyetinin dayanağıdır.

Hüküm

Yargılama sonunda davanın esası hakkında verilen nihai karardır.

Lex fori

Davaya bakan hâkimin, yani mahkeme yerinin hukuku.

Iura novit curia

Hâkimin hukuku kendiliğinden bilip uygulaması ilkesi.

Teksif ilkesi

Usul işlemlerinin belirli aşamada yoğunlaştırılması; iddia ve savunmanın değiştirilmesi yasağı buna dayanır.

Tasarruf ilkesi

Davanın başlaması, sürmesi ve sona ermesinin taraf iradesine bağlı olması.

Derdestlik

Davanın açılmış ve henüz sonuçlanmamış olması.

Terditli dava

Yardımcı talebin asıl talebin reddi şartına bağlandığı kademeli dava.

Islah

Tahkikattan sonra yeni vakıaların ileri sürülmesini sağlayan müessese.

Ön sorun

İncelemenin sürmesi için önce çözülmesi gereken sorun.

Çekişmesiz yargı

Karşı tarafın ve ihlal edilmiş öznel hakkın bulunmadığı yargı türü.

Dava ihbarı

Dava sürerken tarafın üçüncü kişiye davayı bildirmesi.

• Dava ihbarı edilen üçüncü kişi taraf olmaz; müdahil ve asıl taraf kavramları karıştırılmamalıdır.
• Yığılmalı davada tüm talepler birlikte karara bağlanır, terditli davada ise yardımcı talep asıl talebin reddine bağlıdır.
• Taraf ehliyeti mahkemeye değil taraflara ilişkin dava şartıdır; görev ve yargı yolu mahkemeye ilişkindir.
• Genel görevli mahkeme asliye hukuk, kira davaları ise sulh hukuk mahkemesindedir; görev kamu düzenindendir.
• Ret dilekçesi ve tazminat davasında muhatap farklıdır: ret kendi mahkemesine, tazminat davası devlete karşı açılır.