AUZEF Mikro İktisat Çıkmış Sorular

Mikro iktisat dersi; tüketici, firma ve tek tek piyasaların davranışını inceler. Arz-talep, esneklik, maliyet, piyasa türleri, faktör piyasaları ve devlet müdahaleleri başlıca konulardır.

Temel kavramlar ve varsayımlar

• Kıtlık, ihtiyaçların kaynaklardan fazla olmasından doğar; fırsat maliyeti vazgeçilen en iyi alternatifin değeridir.
• Ceteris paribus: bir değişken değişirken diğerlerinin sabit kabul edilmesidir.
• Üretim imkanları eğrisinin orijine göre içbükey olması artan fırsat maliyetinden kaynaklanır.
• Mikro iktisat firma arzı gibi bireysel birimleri inceler; sosyalist sistemde temel sorunları merkezî otorite çözer.
• Nasıl üretilecek sorusu teknoloji ve üretim yöntemi tercihiyle ilgilidir.

Arz ve talep

• Talep kanunu: fiyat ile talep edilen miktar ters yönlüdür; arz kanununda ilişki aynı yönlüdür.
• Malın kendi fiyatı değişince eğri üzerinde hareket olur; diğer etkenler eğriyi kaydırır.
• Tamamlayıcı malın ucuzlaması talebi sağa kaydırır; düşük malda gelir azalınca talep artar.
• Üretici sayısı artışı ve teknolojik ilerleme arzı sağa; girdi maliyeti ve ücret artışı sola kaydırır.
• Denge, talep ve arz denklemleri eşitlenerek bulunur (p=100-2q ve p=-5+q için q=35, p=30).
• Talep azalıp arz artarsa denge fiyatı düşer.

Esneklik

• Fiyat esnekliği, miktarın kendi fiyatına duyarlılığıdır; gelir ve çapraz esneklik başka değişkenlere bakar.
• Esnekliği ikame varlığı, zorunlu ya da lüks olma, bütçe payı ve zaman belirler.
• Gelir esnekliği negatifse mal düşük maldır; çapraz esneklik pozitifse mallar ikamedir.
• Nokta esnekliği (dQ/dP)·(P/Q) ile bulunur; Q=600-4P ve P=50 için sonuç -0,5.
• Talep tam esnekse verginin tamamını üretici öder.

Tüketici teorisi

• İndiferans eğrisi eşit fayda veren mal bileşimlerini gösterir.
• Fayda en çok, harcanan son paradan elde edilen marjinal faydanın tüm mallarda eşit olmasıyla sağlanır.
• Fiyat artışında alınan miktarın satın alma gücü kaybıyla azalması gelir etkisidir.
• Slutsky denklemi ikame ve gelir etkisini gösterir.
• Emek arzı ücret yükselince önce artar, sonra gelir etkisiyle azalır; eğri geriye bükülür.

Üretim ve maliyet

• Azalan verimler yasası, en az bir faktör sabitken kısa dönemde geçerlidir.
• ATC ve AVC eğrilerinin U biçimi azalan verimlerden kaynaklanır.
• Üretim sıfırken toplam maliyet sabit maliyete eşittir; uzun dönemde tüm maliyetler değişkendir.
• Eş ürün eğrisi negatif eğimli, kesişmez ve orijine göre dış bükeydir.
• Ölçeğe göre azalan getiri uzun dönemde, aşırı büyüme sonrası görülür.
• Muhasebe kârı yalnız açık maliyetleri, iktisadi kâr örtük maliyetleri de düşer.

Piyasa yapıları

• Tam rekabette firma talep eğrisi yataydır; kâr için P=MC, MC'nin artan kesimi arz eğrisidir.
• Kısa dönemde fiyat AVC minimumunun altına inerse firma üretimi durdurur.
• Tam rekabet ve tekelci rekabette uzun dönemde ekonomik kâr sıfırdır.
• Tekelde MR<P ve P>MC olur; kâr MR=MC noktasında en yüksektir.
• Oligopolde az satıcı, giriş engelleri ve karşılıklı bağımlılık vardır.
• Tek alıcılı piyasa monopsondur.

Faktör piyasaları

• Faktör talebi türev taleptir; mal miktarı, verimlilik ve diğer faktör fiyatları etkiler.
• Malın kalitesi, rengi veya ambalajı faktör talebinin belirleyicisi sayılmaz.
• MRP=MP×MR; firma MRP ücrete eşitlenince işçi almayı bırakır.
• Gelirler: emek ücret, sermaye faiz, toprak rant, girişimci kâr.

Devlet müdahalesi ve piyasa başarısızlığı

• Taban veya destek fiyatı denge üstündedir ve arz fazlası doğurur.
• Bağlayıcı tavan fiyat denge altındadır, kıtlık yaratır ve tüketiciyi korumayı amaçlar.
• Dışsallıkta fiyatlar toplumsal maliyeti yansıtmaz, bu da piyasa başarısızlığıdır.
• Kamu malları rakipsiz ve dışlanamazdır.
• İthalat vergileri yerli üreticiyi korur; MTV maktu vergi örneğidir.
• Kısmi denge tek piyasaya, genel denge tüm piyasalara birlikte bakar.

Marjinal hasılat

Ek bir birim satışın toplam hasılatta yarattığı artıştır; toplam hasılatın türevidir.

Fırsat maliyeti

Bir seçim yapılırken vazgeçilen en iyi alternatifin değeridir.

Ceteris paribus

Diğer her şey sabitken yalnızca bir değişkenin değiştiği varsayımıdır.

Gelir etkisi

Fiyat değişiminin reel satın alma gücünü değiştirerek miktarı etkilemesidir.

Eş ürün eğrisi

Aynı çıktıyı veren girdi bileşimlerinin geometrik yeridir.

İndiferans eğrisi

Tüketiciye eşit tatmin sağlayan mal sepetlerini birleştirir.

Türev talep

Üretim faktörüne talebin, üretilen malın talebinden doğmasıdır.

Kapanma noktası

Fiyatın AVC minimumuna eşit olduğu, firmanın üretimi durdurduğu noktadır.

Oligopol

Az sayıda satıcının bulunduğu, firmaların birbirine bağımlı olduğu piyasadır.

Monopson

Malı satın alan tek alıcının bulunduğu piyasadır.

Dışsallık

Bir faaliyetin üçüncü kişilere yüklediği fayda veya maliyettir.

Kamu malı

Tüketimde rakipsiz ve dışlanamaz maldır.

• Malın kendi fiyatı eğri üzerinde harekete, diğer etkenler eğrinin kaymasına yol açar; bu ayrım sık sorulur.
• Tekel (tek satıcı) ile monopsonu (tek alıcı) karıştırmamak gerekir.
• Taban fiyat arz fazlası, tavan fiyat kıtlık doğurur.
• Esneklik işaretleri: gelir esnekliği negatifse düşük mal, çapraz esneklik pozitifse ikame mal.
• Soruda 'yer almaz' veya 'değildir' ifadesine dikkat edilmeli; eş ürün eğrisi iç bükey değil dış bükeydir.