AUZEF Mühendislik Etiği Çıkmış Sorular

Mühendislik Etiği dersi; etiğin ve ahlakın anlamını, tarihsel gelişimini, kişisel erdemleri, sözlü anlatım ve edep kurallarını, ardından çalışma hayatı, meslek etiği, iş hukuku ve kamu görevlilerinin etik ilkelerini ele alır.

Etik ve ahlak kavramları

• Etik, davranışların doğru ya da yanlış sayılma ölçütlerini inceleyen, ahlakı konu edinen felsefe dalıdır.
• Etik sözcüğü Yunanca ethostan gelir ve töre anlamındadır.
• Ahlak sözcüğünün Latincedeki karşılığı moraldir (mores).
• Ahlak, bir toplumun davranışlarını ve ilişkilerini düzenleyen kurallar ile ilkelerin bütünüdür.
• Solomon ve Hanson etiği, arzu edilir bir yaşamın araştırılıp anlaşılması olarak tanımlar.

Etiğin tarihsel gelişimi ve düşünürler

• Etikle ilgili bilinen ilk yazılı kurallar Hammurabi Kanunları'nda yer alır.
• Sokrates, erdem ve üstünlüğün bilgiye dayandığını savunmuş, Sofistlere karşı çıkmıştır.
• Platon etik sorunları devlet ve toplum bağlamında incelemiştir.
• Epikür'e göre yaşamın amacı hazza ulaşmaktır.
• Hobbes'un etik anlayışı materyalist felsefeyle uyumludur.
• Cicero'ya göre yasaların çoğalması adaletin azalmasına işaret eder.

Kişisel erdemler ve olumsuz huylar

• Tevazu kibir, çalım ve gururdan arınmaktır; kibir kendini üstün görmektir.
• Sabır, güç koşullarda cesaret ve dayanıklılığı yitirmemektir.
• Hoşgörü, başkalarının davranış ve yargılarına karışmadan ters düşünceye sabırla katlanmaktır.
• Hakkaniyet adalet, insaf ve merhametin birleşimidir.
• Nezaket, öfkenin karşıtı olan yumuşak ve ılımlı anlatımdır.
• Dedikodu sığ ruhluluğun, övünme kendini üstün göstermenin, bencillik ise çıkarcılığın belirtisidir.

Kendini bilme ve temel değerler

• Yunus Emre gerçek ilmin kişinin kendini bilmesi olduğunu vurgular.
• Sokrates'e atfedilen görüşe göre kendini tanıyan evreni ve insanları da tanır.
• Vitriol yaklaşımı, derinlere inip saklı hazineyi bulmayı anlatır.
• Adalet eşitlere eşit davranmaktır; adaletsiz güç zulümdür.
• Doğruluk sözün gerçekle örtüşmesi, sevgi ise kişinin kendisi ve çevresiyle sağlıklı ilişkisidir.
• Suç oluşturan emirlere uymamak, yasadışı talimatlara direnmedir.

Söz, anlatım ve edep

• Söz dilinin kelimelerine elfaz denir; davranış dili söz dilinden daha etkilidir.
• Hayır söylenemiyorsa susmak gerekir; istediğini söyleyen istemediğini işitir.
• Fesahat güzel ve açık anlatımı sağlayan vasıftır.
• Tenâfür-ü kelimat sözcüklerin söylenişte zor, kulağa ağır gelmesidir; za'f-ı te'lif dilbilgisine aykırı dizilimdir.
• Mütekellimin belâğati, meramı duruma uygun ve açık anlatabilmektir; buna muktezây-ı hale uygunluk denir.
• Edep Arapçadır ve her işin temelidir; büyüğün huzurunda gösterilen yere, amirin yanında yer gösterilince oturulur.

Çalışma ve meslek etiği

• Çalışma etiği toplumsal modernleşme ve demokratikleşme sürecinde belirginleşmiştir.
• Meslek etiği, özellikle doğrudan insanı ilgilendiren mesleklerde uyulacak davranış kurallarıdır.
• Meslek etiğinin temelinde insanlarla iyi ilişkiler bulunur.
• Meslek grubunun etik ilkeleri üç temel işlev üstlenir.
• Mühendisler ve mimarlar, sağlığı ve çevreyi tehdit eden uygulamaları en yakından gözlemler.
• İtibarına özen gösteren mühendis, tüm meslektaşlarının güvenini kazanacak biçimde çalışır.

İş hukuku ve etik

• Dil, ırk, cinsiyet, siyasi görüş, inanç, din ve mezhep gibi nedenlerle iş ilişkisinde ayrım yapılamaz.
• Cinsiyet nedeniyle, aynı veya eşit değerdeki işte daha düşük ücret belirlenemez.
• İş Kanunu 24, 25 ve 26. maddelerdeki fesih yetkisi, öğrenilmesinden itibaren altı iş günü sonra kullanılamaz; fiilden itibaren bir yıl da sınırdır.
• Otuz işçi ve altı ay kıdem koşulunda fesih, işçinin yeterliliği veya davranışından kaynaklanan geçerli nedene dayanmalıdır.
• Güveni suistimal, hırsızlık ve sır açığa vurma ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hâllerdir.

Kamu görevlilerinin etik ilkeleri

• Gelişim, saydamlık, hesap verebilirlik ve kamu yararını esas alma halka hizmet bilincidir.
• Hizmetin standart ve süreçlere uygun yürütülüp kullanıcının bilgilendirilmesi hizmet standartlarına uymadır.
• Yasallık, adalet, eşitlik ve ayrımcılık yapmama dürüstlük ve tarafsızlık ilkesidir.
• Kibar, saygılı olma ve yetki dışı konuda yönlendirme nezaket ve saygı kapsamındadır.
• Tarafsızlığı etkileyebilecek her eşya ve menfaat hediye sayılır; hediye alma yasağı kapsamındadır.

Etik

Doğru ve yanlış davranış ayrımını inceleyen, ahlakı konu edinen felsefe dalı.

Ahlak

Toplumun davranış ve ilişkilerini düzenleyen kurallar ile ilkelerin tümü.

Elfaz

Söz dilini (kal dilini) oluşturan kelimeler.

Lisan-ı hâl

Davranış dili; söz dilinden daha etkili kabul edilir.

Fesahat

Kelimede, sözde ve konuşanda bulunan güzel ve açık anlatım vasfı.

Tenâfür-ü kelimat

Kelimelerin telaffuzunun zor, kulağa ağır gelmesi.

Za'f-ı te'lif

Kelimelerin nahiv (dilbilgisi) kurallarına uymayan biçimde dizilmesi.

Muktezây-ı hal

Söze yer, makam ve kişiye göre durumun gereğine uygun biçim verme.

Hakkaniyet

Adalet, insaf ve merhamet erdemlerinin birleşimi.

Hoşgörü

Farklı düşüncelere müdahale etmeden sabırla katlanma.

Meslek etiği

İnsanı doğrudan ilgilendiren mesleklerde uyulacak davranış kuralları.

Yasadışı talimatlara direnme

Suç oluşturan emirlerin uygulanmaması tutumu.

• Tevazu (kibirden arınma), sabır (dayanıklılık) ve hoşgörü (farklı görüşe katlanma) tanımları birbirine karıştırılmamalıdır.
• Tenâfür-ü kelimat telaffuz ağırlığı, za'f-ı te'lif ise dilbilgisi hatasıdır; fesahat ise bu kusurların olmaması yönündeki vasıftır.
• Sokrates bilgiyi, Platon devlet ve toplumu, Epikür hazzı, Hobbes materyalizmi akla getirmelidir.
• Yunus Emre iki soruda geçer: edepsizliğe karşı susma sözü ve kendini bilme dizeleri.
• İş Kanunu'nda fesih süresi altı iş günü ve bir yıl; geçerli neden yeterlilik veya davranıştır.