AUZEF Okul Öncesi Eğitim Programları-Iı Çıkmış Sorular

Ders, okul öncesi eğitim programlarının (2013 MEB ve 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli) yapısını, gelişim alanlarını, etkinlik türlerini, ölçme-değerlendirmeyi, aile katılımını ve kuramcıları ele alır. Erken okuryazarlık, matematik, fen, sanat ve müzik gibi alanlara ait ilkeler de sınavda sık sorulur.

Programlar ve yasal çerçeve

• Eğitim sisteminin yasal çatısını Anayasa'dan sonra 1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu oluşturur.
• 2013 programında beş gelişim alanı vardı: bilişsel, dil, sosyal-duygusal, motor ve öz bakım.
• 2024 programında motor gelişim ve öz bakım, Fiziksel Gelişim ve Sağlık başlığı altında birleştirildi.
• Program gelişimsel ve çocuk merkezlidir; çocuğun ilgisi, merakı ve seçimi planlamada esas alınır.
• Uyarlama bölümleri 2013 programında, belirtke tablosu 1994 anasınıfı programında yer alır.
• Aile katılımına ilk kez kapsamlı biçimde 2006 programı yer vermiştir; EBADER ve OBADER rehberleri 2013 programıyla öğretmenlere ulaşmıştır.

İlkeler ve öğrenme yaklaşımları

• Bütüncül (holistik) öğrenme, alanların birbirine bağlanmasıyla desteklenir.
• Dengelilik ilkesi hareketli-sakin, bireysel-grup ve iç-dış mekân etkinliklerinin dengelenmesini ister; hepsini sınıfta yapmak yanlıştır.
• Farklılaştırma kapsamında zenginleştirme ileri çocuklara, destekleme ise daha çok yönlendirme isteyenlere uygulanır.
• Kapsayıcı eğitimde erişilebilir mekân sağlanır; çocuk ayrıştırılmaz ve gruplara bölünmez.
• Yapılandırmacı yaklaşımda öğretmen rehberdir; yönlendirici sorularla çocuğun kendi bilgisini kurmasına yardım eder.
• Oyun, bilişsel, sosyal, duygusal ve motor gelişimi birlikte destekleyen temel öğrenme aracıdır.

Dil ve erken okuryazarlık

• Erken okuryazarlık; sözcük hazinesi, yazının işlevi, ses ve kafiye farkındalığı ile harfe ilgiyi kapsar.
• Hece birleştirme ve deşifre yoluyla okuma, bu kademenin çıktısı değildir.
• Mekanik harf yazdırma uygun görülmez; Türkçe etkinliklerinde asıl amaç çocuğun kendini özgürce ifade etmesidir.
• Aynı sesle başlayan sözcük bulma oyunları ses bilgisi farkındalığını geliştirir; sözcük dağarcığı ise anlam bilgisiyle ilgilidir.
• Uyaran eksikliği olan ortamda büyüyen çocuklar dil ve okuryazarlıkta geride kalabilir.
• Ailelerden çocuğa doğrudan okumayı öğretmeleri istenmez; okuma alışkanlığı kazandıran etkinliklere katılımları teşvik edilir.
• Kitap merkezi, kitaba ve okuma-yazmaya olumlu tutum kazandırır.

Matematik, fen ve sosyal alanlar

• Eşleme, gruplama, sınıflama, örüntü ve sıralama matematik etkinliklerinde yürütülür; çalışma sayfası ve test kâğıdı kullanılmaz.
• Matematikte süreç standartları problem çözme, akıl yürütme, iletişim, bağlantı kurma ve temsil etmedir.
• Ritim ve ezgi, matematik kavramlarını müzikle bütünleştirmede etkili araçtır.
• Fen alanı Yaşam Bilimleri, Dünya ve Uzay Bilimleri ile Fiziki Bilimlere dayanır; fen etkinliğinde ezber değil keşif esastır.
• Bilimsel gözlem, duyu ya da basit araçlarla veri toplayıp olayı anlatmaktır.
• Basit harita ve krokiler mekânsal farkındalık ve coğrafi düşünmeyi geliştirir.
• Sosyal alan becerileri, çocuğun sosyal çevresini anlamlandırmasını ve katılımını destekler.

Sanat ve müzik

• Sanat süreç odaklıdır; ürün değil çocuğun deneme ve keşifleri öne çıkar.
• Sanat etkinlikleri bireysel veya küçük grupla yapılır; herkesten aynı ürün beklenmez.
• Müze ve galeri gezileri sanat etkinliği sayılır.
• Sanat eseri incelemede amaç renk, çizgi, doku gibi görsel unsurları fark etmek ve anlamlandırmaktır.
• Sanat etkinlikleri rekabet duygusu geliştirmeyi amaçlamaz.
• Müzik oyun temelli ve bütünleşiktir; ritim ve nefes çalışmaları müzik etkinliğinde yer alır.
• Beden perküsyonu ve dans, Müziksel Hareket ve Ritim Uyumu becerisine girer.

Ölçme ve değerlendirme

• Ölçme sonucu sayı veya sembolle gösterir; değerlendirme ise sistemli bilgiyle karar vermektir.
• 2013 programında değerlendirme üç boyutludur: çocuk, öğretmen öz değerlendirmesi ve program.
• Değerlendirme amacı gelişimi izlemek ve ortamı iyileştirmektir; çocukları gruplamak ya da aileyi puanlamak değildir.
• Anekdot kaydı, anlamlı davranışı yorumsuz ve betimleyici biçimde yazmaktır.
• Çocuk ve Aile Tanıma Formu gelişim öyküsü ve alışkanlıklar hakkında bilgi verir.
• Gelişim raporu yarıyıl ve yıl sonunda olmak üzere iki kez hazırlanır.
• Portfolyo emek, saklama yeri ve ulaşma açısından güçlük çıkarır; dönem sonunda çocuk ve ailelerle birlikte ele alınır.

Aile katılımı, gezi ve etkinlik düzeni

• Aile katılımı okul-aile işbirliği ve sürekliliğini sağlar, evle okul arasındaki farkları azaltır.
• Aile eğitiminde gizlilik ve etik ilkelerine uyulur; özel bilgi izinsiz üçüncü kişiyle paylaşılmaz.
• Alan gezisinde veli yazılı izni ve müdürlük izni gerekir; ilçe dışında milli eğitim müdürlüğüne bilgi verilir.
• Gezi öncesi öğrenilecek konular baştan anlatılmaz; çocuk doğal ortamda yaşayarak öğrenir.
• Yarım günlük akış güne başlama, oyun, etkinlik ve günü değerlendirmeden oluşur; dinlenme ayrı bölüm değildir.
• Bütünleştirilmiş etkinlikte her etkinlik ortak kazanımlara katkı sağlamalıdır.
• Yabancı dil edinimi okul öncesi eğitimin amaçları arasında yoktur.

Kuramcılar ve kazanım dağılımı

• Piaget'ye göre 2-7 yaş işlem öncesi dönemdir; sembolik düşünme gelişir, benmerkezcilik sürer, korunum kazanılmamıştır.
• Vygotsky yakınsal gelişim alanı ve sosyokültürel kuramın sahibidir.
• Montessori yaklaşımında hazırlanmış ortam, özgür seçim ve rehber öğretmen esastır.
• Nesne kontrolü gerektiren hareketler motor gelişim alanındadır.
• 2013 programında kazanım sayıları: bilişsel 21, sosyal-duygusal 17, dil 12, öz bakım 8, motor 5.
• Sırasını beklemek, destek olmak ve kurala uymak empati ve diğerkâmlığı geliştirir.

Erken okuryazarlık

Çocuğun okuma yazmaya geçmeden önce edindiği hazırlık becerilerinin tümüdür.

Değerlendirme

Karar vermek için sistemli veri toplayıp ölçütle karşılaştırarak yargıya varma sürecidir.

Ölçme

Bir niteliğin gözlenip sonucun sayı ya da sembolle gösterilmesidir.

Farklılaştırma

Etkinlikleri çocuğun hızına ve kapasitesine göre zenginleştirme veya destekleme ile uyarlamadır.

Bütüncül öğrenme

Disiplinleri birbirine bağlayarak çocuğun tüm gelişim alanlarını birlikte harekete geçiren öğrenmedir.

Dengelilik

Gün içinde farklı etkinlik türlerinin ve mekânların dengelenmesi ilkesidir.

Anekdot kaydı

Anlamlı bir davranışın yorum katmadan nesnel biçimde yazıldığı gözlem aracıdır.

Portfolyo

Çocuğun ürünlerinin biriktirildiği gelişim dosyasıdır.

Yakınsal gelişim alanı

Çocuğun tek başına yapabildiği ile destekle yapabildiği arasındaki farktır.

Demonstrasyon

İşi basamaklara bölüp adım adım göstererek beceri kazandıran tekniktir.

Beyin fırtınası

Katılımcıların belli sürede fikirlerini serbestçe söylediği tekniktir.

Betimleyici soru

Görülen ya da yaşananların anlatılmasını isteyen soru türüdür.

• Ölçme (sayıyla gösterme) ile değerlendirme (karar verme) birbirine karıştırılmamalıdır.
• Soruların çoğunda yanlış şık aileyi puanlama, mekanik harf yazdırma, ezber, yabancı dil veya çalışma sayfası içerir.
• 2013 ile 2024 programı gelişim alanı sınıflamaları ve kazanım sayıları karıştırılmamalıdır.
• Dengelilik, kapsayıcılık ve süreç odaklılık sorularında kapalı sınıf, ayırma ve ürün vurgusu yanlıştır.
• Ses bilgisi (sesleri ayırt etme) ile anlam bilgisi (sözcük dağarcığı) ayrımına dikkat edilmelidir.