AUZEF Osmanlı Tarihi Metinlerine Giriş Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı Türkçesi metinlerini okumanın temelini işler: harflerin bitişme özellikleri, sesli harfler, Arapça tamlamaların okunuşu, Hicrî takvim ve rakamlar ile kısa Osmanlıca ifadelerin günümüz Türkçesine aktarımı ele alınır.

Harflerin yapısı ve bitişme

• Elif, dal, zel, re, ze, je ve vav kendilerinden sonraki harfe bitişmez.
• Bu harflerden sonra gelen harf, sözcük içinde olsa bile ayrı yazılır.
• Sözcüklerin yazılışı bu bitişme kuralına göre kurulur; ziyâret ve vezâret örnekleri buna dayanır.

Sesli harfler

• Osmanlı Türkçesinde sesli harfler elif, vav, he ve ye olarak kullanılır.
• Diğer harfler ünsüzü gösterir; okuyuşta sesli harfler dikkatle belirlenir.

Arapça belirlilik takısı ve tamlamalar

• Arapça sözcüğü belirli kılan elif-lâm takısına harf-i tarif denir.
• Harf-i tarifli sözcük okunurken önüne el- getirilir; örneğin el-Cevâb.
• Dârü’l-fünûn ve Yevmü’s-sebt gibi tamlamalarda takı, okunuşta kaynaşmış biçimde görülür.
• Sâhib-i devlet gibi tamlamalar, sözcüklerin ayrı ayrı yazılmasıyla gösterilir.

Rakamlar

• Osmanlı yazısındaki rakamlar günümüz rakamlarına karşılık gelir.
• Rakam grubu soldan sağa okunur; ١٢٩٣ sayısı 1293 eder.
• Tarihler genellikle bu rakamlarla yazıldığı için rakam okuma önemlidir.

Takvim ve günler

• Muharrem, Hicrî takvimin ilk ayıdır.
• Hicrî, Rumî ve Miladî takvimlerin ay adları birbirine karıştırılmamalıdır.
• Yevmü’s-sebt, cumartesi gününü anlatır.

İzafet ve Türkçe tamlamalar

• Tâğları Bursa’nın biçimindeki yapılar, Türkçe tamlamalar olarak okunur: Bursa’nın dağları.
• Türk anası merhametlidir cümlesi Osmanlı harfleriyle yazılmış sade bir Türkçe örneğidir.
• Karabağ’ın işgāli ifadesi, tamlayan eki taşıyan öbeklere örnektir.
• Millî Müdâfaa terkibi iki sözcüğün bitişme kurallarına göre yazılır.

Sözcük bilgisi

• Nâs sözcüğünün tekili insandır.
• Vezâret, ziyâret, cevâb gibi sözcükler Arapça kökenlidir ve uzun ünlüleri taşır.

Harf-i tarif

Arapça sözcüğü belirli yapan elif-lâm takısıdır.

Bitişmeyen harfler

Elif, dal, zel, re, ze, je ve vav kendinden sonraki harfe bitişmez.

Sesli harfler

Osmanlı yazısında ünlüleri gösteren harfler elif, vav, he ve ye'dir.

Nâs

İnsanlar anlamına gelir; tekili insandır.

Muharrem

Hicrî takvimin ilk ayıdır.

Yevmü’s-sebt

Cumartesi günü anlamına gelen Arapça tamlamadır.

Dârü’l-fünûn

Arapça tamlama olarak okunan, harf-i tarifli bir terkiptir.

Sâhib-i devlet

İzafet kurulan Arapça-Farsça kökenli bir tamlamadır.

Terkip

Osmanlıcada iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan tamlamadır; örneğin Millî Müdâfaa.

• Bitişmeyen yedi harf (elif, dal, zel, re, ze, je, vav) sık sorulur; sırasıyla ezberlenmelidir.
• Sesli harf grubu (elif, vav, he, ye) ile bitişmeyen harf grubu karıştırılmamalıdır.
• Hicrî, Rumî ve Miladî ay adları ayrı tutulmalı; Muharrem Hicrî aydır.
• Rakamlar soldan sağa okunur; şıklarda basamak sırası değiştirilerek tuzak kurulabilir.
• Harf-i tarifli sözcüklerde el- ve kaynaşmış okunuşları (Dârü’l-, Yevmü’s-) ayırt edilmelidir.