AUZEF Oyun ve Oyun Materyalleri Çıkmış Sorular

Oyun ve Oyun Materyalleri dersi; oyunun tanımını, kuramlarını, gelişim dönemlerine göre türlerini, uygun oyuncak ve materyal seçimini, özel gereksinimli çocuklarda oyunu ve oyun temelli değerlendirmeyi ele alır.

Oyun kuramları ve kuramcılar

• Fazla enerji kuramı: oyun, birikmiş enerjiyi boşaltmak için oynanır.
• Dinlenme ve rahatlama kuramı (Lazarus): oyun, çalışmayla tükenen enerjiyi yeniden kazandırır.
• Psikanalitik kuramlar (Freud, Erikson): oyun arzuları gerçekleştirir, sarsıcı olaylarla baş etmeyi sağlar.
• Vygotsky: yakınsal gelişim alanı, oyunda yaşının ilerisinde davranma, kuralsız oyun olmaz.
• Karl Groos oyunu zekâ gelişimi ve yetişkinliğe hazırlıkla ilişkilendirir; Spencer sanatı oyun biçimi sayar; Stanley Hall evrimsel tekrar kuramının sahibidir.
• Ön deneyim teorisi dinamik kuramlardan sayılmaz.

Oyun evreleri ve sınıflamalar

• Piaget: alıştırma (saf alıştırma 2-5 ay), sembolik (2-7 yaş, yapı-inşa dahil) ve kurallı oyun.
• Smilansky: işlevsel oyun bebeklikte yaygındır; kurallı oyuna geçiş 6 yaş olarak verilir.
• Parten: uğraşsız, yalnız, izleyici, paralel, birlikte ve işbirlikçi oyun; dramatik oyun bu listede yoktur.
• Hughes: sembolik oyun (muzu telefon yapmak) ve riskli oyun (tırmanma, yüksekten atlama).
• Pellegrini ve Smith: egzersiz ve itiş kakış oyunları erken çocuklukta sık görülür; ilkokulda kurallı oyun öne çıkar.

Yaşa göre oyun ve gelişim

• Bebeklikte nesneler kavranır, sallanır, ağıza götürülür; en temel öğe güvenliktir.
• Gesell: 18-24 ayda bloklar üst üste konur ya da yan yana dizilir.
• 1,5-2 yaşta taklit için gerçek nesne ya da birebir kopyası kullanılır.
• 2-3 yaşta vaktin yaklaşık yarısı sensorimotor oyunla geçer.
• İlkokul çağında oyunlar kurallı, rekabetçi ya da işbirliğine dayalı hale gelir; çocuklar başkalarıyla ilişkilerini yönetmeyi öğrenir.
• Çocuklar doğuştan meraklıdır; 6-17 yaşa CDC günde 60 dakika hareketli oyun önerir.

Fiziksel, itiş kakış ve riskli oyun

• İtiş kakış oyunu gülerek, zarar vermeden oynanan boğuşma ve kovalamadır; rolleri ölçülü değiştirmeyi içerir.
• Groos bu oyunu saldırganlıktan ayırıp yetişkinliğe hazırlık saymış; Panksepp kendini düzenleme süreci olarak görmüştür.
• Sallanma, ip atlama gibi oyunlar materyal aracılı egzersiz oyunudur.
• Oyun ve keşif, beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF) salgısını tetikler; Stuart Brown aktif oyunu beyin gelişimi için önemli bulur.
• Minderler güreşir gibi oyunlar için güvenli araçtır.

Oyuncak ve materyal seçimi

• 7-12 aylık bebeklere yumuşak, hafif, yıkanabilir oyuncaklar uygundur; futbol topu uygun değildir.
• Büyük kas gelişimi için salıncak, denge gereci, kızak, bisiklet; ziller ve abaküs ince motor materyalidir.
• Bellek kartları okul öncesinde kitap merkezinde bulunur.
• Rol yapma oyununu kostüm, kukla, bebek ve ayna besler; tablet izleyici konumuna iter.
• 6-8 yaşta dokuma tezgahı gibi el işi materyalleri uygundur.
• Waldorf: doğal ve sade materyaller; Montessori: günlük yaşam, duyusal, matematik, dil, kozmik eğitim; Reggio Emilia'nın öncüsü Malaguzzi.

Özel eğitim ve uyarlama

• Etkinlik seçiminde çocuğun gelişim düzeyi ve ilgisi her zaman esas alınır.
• Çocuğun bireysel ihtiyacına göre etkinlik, materyal ya da ortamı değiştirmeye uyarlama denir.
• Oyun vaktinin büyük kısmını yalnız engeli gidermeye ayırmak hedeflenen bir özellik değildir.
• Travma, özel eğitimdeki yetersizlik gruplarından biri olarak listelenmez.
• Konuşma küpleri zihinsel yetersizlikte yardımcı teknoloji materyali olarak sayılmamıştır.

Oyun temelli değerlendirme

• Gözlem, görüşme, kontrol listesi ve portfolyo informal; Oyun Değerlendirme Ölçeği (PAS) formal araçtır.
• Disiplinlerarası Oyun Temelli Değerlendirme (TPBA) Linder'e aittir ve çocuğu bütüncül değerlendirir.
• Linder'in dördüncü evresinde ebeveyn çocukla oynar, ekip bu etkileşimi izler.
• Normal oyun esnek, yaratıcı ve çeşitlidir; kalıplaşmış tekrar gelişimsel farklılık işareti olabilir.

Yakınsal gelişim alanı

Çocuğun tek başına yapabildiği ile destekle yapabildiği düzey arasındaki farktır.

Sosyodramatik oyun

Belirli temalı, akışı olan, birden çok oyuncunun etkileşimde olduğu dramatik oyundur.

Paralel oyun

Çocuğun başkalarının yanında oynaması ama onlarla etkileşim kurmamasıdır.

İşbirlikçi oyun

Ortak amaç için rol paylaşarak birlikte oynamaktır (doktor, hemşire, hasta).

İtiş kakış oyunu

Kavgaya benzeyen ama gülerek ve zarar vermeden oynanan boğuşma ve kovalama oyunudur.

Riskli oyun

Tırmanma, yüksekten atlama gibi tehlike ve belirsizlik içeren oyundur.

Duyusal oyun

Kil, kum, su gibi malzemelerle duyuları geliştiren oyundur.

Yaratıcı oyun

Düşünce üretme, nesneleri dönüştürme ve yeni ilişkiler kurmayı kapsar.

Parmak oyunu

Tekerleme ya da şarkı eşliğinde el ve parmakların hareket ettirildiği oyundur.

Uyarlama

Etkinliği çocuğun bireysel gereksinimine göre yeniden düzenlemedir.

TPBA

Linder'in oyun içinde bilişsel, sosyal, motor ve iletişim alanlarını değerlendiren modelidir.

• Vahşi evre avcılık, saklambaç ve yakalamacayla; tırmanma ve sallanma ise hayvan evresiyle eşleşir.
• Parten sınıflamasında dramatik oyun yoktur; paralel ve işbirlikçi oyunu karıştırma.
• Soruda büyük kas, ince motor ayrımına bak: ziller ve abaküs ince motordur.
• Formal araç (PAS) ile informal araçlar (gözlem, görüşme, portfolyo) karıştırılmamalı.
• Piaget'de yapı-inşa sembolik dönemdedir; 2-5 ay saf alıştırma evresidir.