AUZEF Politik Ekonomi Çıkmış Sorular

Politik Ekonomi dersi, devletin ekonomideki rolünü ve iktisat okullarının (Klasik, Keynesyen, Monetarist, Yeni Klasik, Yeni Keynesyen) piyasa işleyişi, para ve maliye politikaları, işsizlik ve enflasyon konusundaki farklı görüşlerini karşılaştırır. Ayrıca IS-LM ve Mundell-Fleming modelleriyle politikaların etkileri incelenir.

Klasik Okul

• Piyasalar tam rekabet içindedir; fiyat, ücret ve faiz esnektir, bu yüzden ekonomi kendiliğinden tam istihdama ulaşır.
• Tam rekabetin koşulları: atomisite, homojenlik ve faktörlerin serbest dolaşımı (mobilite). Asimetrik bilgi koşul değildir.
• Faiz, para piyasasında değil tasarruf arzı ile yatırım talebinin buluştuğu yerde belirlenir; reel faiz düşünce tasarruflar azalır.
• Uzun dönemde üretimi toplam arz belirler; uzun dönem arz eğrisi dikeydir. Say Yasası ve klasik dikotomi bu görüşün parçasıdır.
• Temsilciler: Smith, Say, Ricardo. Kısa dönemde sermaye sabit, emek değişkendir.

Keynesyen Okul

• Keynes'in 1936 tarihli eseri İstihdam, Faiz ve Paranın Genel Teorisi'dir; kısa döneme odaklanılır.
• Fiyat ve ücretler yapışkandır; ekonomi eksik istihdam dengesinde kalabilir ve dengesizlikler kendiliğinden gitmez.
• Çözüm toplam talebi artıran genişletici maliye ve para politikalarıdır.
• Tüketim ve tasarruf harcanabilir gelire bağlıdır; marjinal tüketim ile tasarruf eğilimlerinin toplamı 1'dir.
• Yatırım, sermayenin marjinal etkinliği faizi aştığında yapılır; beklentiler de etkilidir.
• Tasarruf paradoksu: herkesin daha çok tasarruf etmesi kısa vadede talebi ve geliri daraltır.

Para Talebi, Para Arzı ve Aktarım

• Likidite tercihi teorisine göre para talebinin üç güdüsü işlem, ihtiyat ve spekülasyondur; spekülasyon faize bağlıdır.
• Para talebi eğrisi negatif eğimlidir; faiz arttıkça para tutmanın maliyeti yükselir.
• Para talebi artarsa tahvil talebi düşer, tahvil fiyatı geriler, faiz yükselir; fiyat ile faiz ters yönlüdür.
• Para arzı artınca faiz düşer, tüketim ve yatırım yükselir; buna parasal aktarım mekanizması denir.
• Fisher'in MV=PT denklemine göre kısa vadede V ve T sabittir, para arzı artışı yalnızca fiyatları yükseltir; para yansızdır.

Monetarist, Yeni Klasik ve Yeni Keynesyen Okullar

• Monetaristler (Friedman, Brunner, Parkin, Walters) adaptif beklentileri kullanır; parasal aldanma kısa vadede üretimi artırır, uzun vadede doğal düzeye dönülür.
• Monetaristlere göre para genişlemesinin uzun vadedeki tek sonucu enflasyondur.
• Yeni Klasikler (Muth, Lucas, Sargent, Wallace) rasyonel beklentiyi savunur; önceden bilinen para artışı yalnızca fiyatları yükseltir.
• Yeni Klasiklerde genişletici maliye politikası kısa vadede etkisizdir, uzun vadede dışlama etkisiyle ekonomiyi daraltır.
• Yeni Keynesyenler fiyat ve ücret katılıklarını vurgular; önceden bilinen genişleme bile kısa vadede reel etki yaratabilir, uzun vadede yalnızca fiyatlar artar.
• Yeni Keynesyen temsilciler arasında Laffer yoktur; doğal işsizliğin karşılığı NAIRU'dur.

İşsizlik, Enflasyon ve Phillips Eğrisi

• Phillips Eğrisi işsizlik ile ücret artışı ya da enflasyon arasında ters ilişki gösterir; Keynesyenler bunu bir tercih olarak yorumlar.
• Daraltıcı politika eğri üzerinde aşağı yönlü harekete yol açar; işsizlik artar, enflasyon düşer.
• Beklentiler uyarlanınca uzun dönem Phillips eğrisi diktir; devlet müdahalesi işsizliği kalıcı olarak NAIRU'nun altına indiremez.
• Doğal işsizlik friksiyonel ve yapısal işsizliğin toplamıdır; konjonktürel işsizlik bunun dışındadır.
• Stagflasyon enflasyon ile durgunluğun birlikte görülmesidir ve 1970'lerde Phillips eğrisiyle açıklanamamıştır.

Maliye ve Para Politikaları

• Genişletici maliye politikası kamu harcamalarını artırır veya vergileri indirir; daraltıcı politika bunun tersidir ve amacı enflasyonla mücadele ile fiyat istikrarıdır.
• Kamu harcamasındaki azalma ve vergi artışı toplam harcamayı düşürür; transfer ödemelerindeki artış harcamaları artırır.
• Gelir vergisi dolaysız, KDV ve ÖTV dolaylı vergidir; KDV transfer ödemesi değil kamu gelirdir.
• Genişletici para politikası büyüme ve istihdamı hedefler, enflasyonu bastırmak amaçlanmaz.
• Para politikasını merkez bankası yürütür.
• Ricardo-Barro hipotezine (Ricardocu denklik) göre tüketiciler gelecekteki vergi artışını öngörüp tasarrufu artırır.

IS-LM ve Mundell-Fleming Modelleri

• IS-LM grafiğinde yatay eksen gelir, dikey eksen faizdir.
• Genişletici maliye ve para politikası birlikte uygulanırsa gelir artar; faizin yönü kaymaların büyüklüğüne bağlıdır (IS daha büyükse faiz de artar).
• Genişletici maliye ile daraltıcı para politikasında faiz kesin yükselir, gelirin yönü belirsizdir.
• Daraltıcı maliye ve para politikalarında gelir düşer; LM kayması büyükse faiz yükselir.
• Mundell-Fleming modeli IS-LM'ye döviz kuru rejimi ve sermaye hareketlerini ekler.
• Esnek kur ve tam sermaye hareketliliğinde maliye politikası etkisizdir; para arzı artışı faizi sabit tutup hasılayı artırır.
• Sabit kurda merkez bankası rezerv satarak kuru korur; kuru yükselterek yerli parayı değersizleştirmesi devalüasyondur.

Say Yasası

Her üretimin kendi talebini yarattığı, bu yüzden genel talep yetersizliği beklenmediği görüşüdür.

Atomisite

Piyasada alıcı ve satıcıların o kadar çok olması ki hiçbirinin tek başına fiyatı etkileyememesidir.

Klasik Dikotomi

Nominal değişkenlerin yalnızca nominal değişkenleri etkilediği, reel değişkenlerin bağımsız kaldığı görüşüdür.

Likidite Tercihi Teorisi

Keynes'in işlem, ihtiyat ve spekülasyon güdülerine dayanan para talebi yaklaşımıdır.

NAIRU

Enflasyonu hızlandırmayan işsizlik oranıdır; Yeni Keynesyenlerde doğal işsizliğin yerini alır.

Stagflasyon

Yüksek enflasyonla durgunluk ve işsizliğin aynı anda yaşanmasıdır.

Lucas Kritiği

Politika değişince davranışlar da değiştiği için sabit parametrelere dayalı tahminlerin geçerliliğini yitirdiğini savunur.

Ricardocu Denklik

Borçlanmanın ileride vergi getireceğini öngören tüketicilerin tasarrufu artırması, böylece maliye politikasının etkisinin zayıflamasıdır.

Hoş Olmayan Monetarist Aritmetik

Sargent ve Wallace'a göre borçlanma imkânı bitince açığın para basarak kapatılması ve enflasyonun artmasıdır.

Parasal Aktarım Mekanizması

Para arzındaki değişimin faiz, yatırım ve talep yoluyla reel ekonomiye yansıma sürecidir.

Tasarruf Paradoksu

Tasarruf artışının Keynesyen görüşte talebi ve geliri düşürerek ekonomiyi daraltmasıdır.

Mundell-Fleming Modeli

Açık ekonomide kur rejimi ve sermaye hareketliliği altında para ve maliye politikalarını inceleyen modeldir.

• Beklenti türlerini ayır: Monetaristlerde adaptif, Yeni Klasiklerde rasyonel beklenti vardır; Friedman Monetarist, Lucas Yeni Klasiktir.
• Keynes ve Laffer Klasik veya Yeni Keynesyen isim listelerinde yanlış şık olarak çıkar; isimleri okullarla eşleştir.
• Genişletici politikanın amacı büyüme ve istihdamdır, enflasyonu bastırmak daraltıcı politikanın amacıdır.
• Esnek kur ve tam sermaye hareketliliğinde maliye politikası etkisiz, para politikası etkilidir.
• IS-LM sorularında iki politikanın faiz ve gelir etkisini ayrı ayrı yaz, sonra kaymanın büyüklüğüne bak.