AUZEF Resimli Çocuk Kitapları Çıkmış Sorular

Resimli çocuk kitapları dersi; çocuk edebiyatının tarihî gelişimini, edebî türleri, yaş gruplarına uygun kitap özelliklerini, resimleme ve basım ilkelerini, çocuk kütüphanelerini ve okuma etkinliklerini ele alır. Temel ilke çocuğa görelik, yani içerik, dil ve tasarımın çocuğun yaşına uygun olmasıdır.

Çocuk edebiyatının kaynağı ve tarihi

• Çocuk edebiyatı sözlü gelenekten beslenir: masal, efsane, ninni ve tekerleme bu geleneğin ürünleridir.
• Çocuk kitapları sektörü, çocukluğun kendine özgü ihtiyaçları olan ayrı bir evre sayılmasıyla doğmuştur.
• Türkiye'de çocuk edebiyatına ilgi Tanzimat Fermanı ile artmış, II. Meşrutiyet'te de artmaya devam etmiştir.
• İlk basılı masal kitabı 1876 tarihli Billur Köşk Masalları'dır.
• 18. yüzyıl eserleri Arap harfliydi, terbiye edici ve çoğunlukla manzumdu; Latin harflerine 1928'de geçildi.

Edebî türler

• Fabl, adalet gibi soyut kavramları hayvan karakterlerle somut davranışa dönüştürür.
• Masallar 'Bir varmış bir yokmuş' kalıbıyla başlar; dev, cadı gibi korkutucu öğeler içerdiğinden her zaman mutluluk vermez.
• Tekerleme yalnızca masal başında değil, oyun, şarkı ve eğlencede de kullanılır.
• Epik şiir kahramanlık ve tarihî olayları, lirik şiir kişisel duyguları, pastoral şiir köy ve doğayı işler.
• Biyografi açık, yalın, tarafsız ve gerçeklere dayalı anlatılmalıdır.
• Kahramanın yolculuğu, karakterin engelleri aşarak değişip olgunlaşmasını gösterir.

Yaş gruplarına göre kitaplar

• 0-3 yaş kitapları küçük hacimli, sözcük tekrarlı, yakın çevreyi konu alan ve çoğu zaman oyuncak özelliklidir.
• Bez kitaplar ısırılmaya ve yırtılmaya dayanıklı olduğundan en küçükler için uygundur.
• 2-3 yaşta çocuğun kendi başına neler yapabildiğini anlatan kitaplar uygundur.
• 4-6 yaşta merak üst düzeydedir; 5N1K sorularını harekete geçiren resimli öykü kitapları dil gelişimini en çok destekler.
• Kitapla karşılaşma sırası: resim-sözcük, resim-cümle, resim-öykü, az resim-çok metin, yalnız metin.
• Çocuk, doğumundan itibaren kitapla tanıştırılmalıdır.

Resimleme ve çizgi roman

• Resim metni tekrarlamaz; tamamlar, atmosfer kurar ve anlamı destekler. Çizer metni iyi kavrayıp ayrıntıları yansıtmalıdır.
• Resmin yapı öğeleri çizgi, renk, doku ve kompozisyondur; karakter anlatı öğesidir.
• Resim ve metin sayfada birlikte görünmeli, görsel dil metinle uyumlu olmalıdır.
• Fen kitaplarında resimler gerçekçi ve açıklayıcı olmalıdır.
• Çizgi romanda perspektif, ışık ve derinlik kullanılır; balon, plan ve ölçek teknikleri sinemadan gelir.
• Modern çizgi romanın öncüsü, 1895'te Outcault'un Yellow Kid eseridir; balon içi yazı iç monoloğu da gösterebilir.

Basım, biçim ve elektronik kitap

• İplik dikiş en dayanıklı ciltleme yöntemidir; tel zımba paslanır, yapıştırma çözülebilir.
• Çocuk kitapları kare, daire ya da nesne biçiminde olabilir; dikdörtgen olma zorunluluğu yoktur.
• Uygun yazı karakteri ve punto okumayı kolaylaştırır.
• E-kitaplarda animasyon, ses efekti ve bulmaca bulunabilir; kitap ayracı basılı kitaba özgüdür.
• Nitelik ölçütleri tema, üslup, resimleme ve sayfa düzenidir; yayınevi ölçüt değildir.

Değerler ve gelişim

• Kitaplar sade dille yazılmalı, evrensel ahlaki değerleri işlemeli, ırkçılığı olumlayan içerik taşımamalıdır.
• Güven, sevgi, başarı ve aidiyet sosyal-duygusal gelişimdir; düzgün konuşma dil gelişimidir.
• Kitaplar çocuğu aşırı duyarlı yapmayı değil, empatiyi hedefler.
• Başarma ihtiyacı yaşam boyu sürer, ergenlikle bitmez.
• Çocuk kabul görmek için önce aileye, sonra oyun arkadaşlarına, ardından okul arkadaşlarına yönelir.
• Kitaplar çocuğun problemlerle başa çıkmasına ve ebeveynle iletişimine yardımcı olur.

Çocuk kütüphaneleri

• Çocuk kütüphanesi okuma kültürünü erken yaşta kazandırır; ziyaret doğumdan itibaren başlayabilir.
• Personelde en önemli nitelik çocuk gelişimi bilgisidir.
• Eşyalar sabitlenmeli; döner kapı güvenli değildir.
• Toplu taşımaya yakınlık, açık alanlar ve teknolojik donanım gerekir; her bölümün sessiz olması şart değildir.
• Kitap, dergi ve oyuncak ödünç verilebilir.

Okuma ve öykü anlatma etkinlikleri

• Evde birlikte okuma filizlenen okuryazarlığı destekler.
• Okumadan önce kapak sayfası tanıtılır; dinleyiciler yüz yüze ve aktif katılmalıdır.
• Öykü anlatırken yarım ay oturma düzeni uygundur; kitap herkesin görebileceği büyüklükte olmalıdır.
• PEER yönteminde P, çocuğu konuşmaya teşvik etmedir.
• Pazen tahtada kumaş, köpük ve mantar levha kullanılır.
• Küçük yaşta en kolay kuklalar el ve çubuk kuklalarıdır; çok eklemli kuklalar zordur.

Çocuğa görelik

İçerik, dil ve tasarımın çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun olması ilkesi.

Fabl

Soyut düşünceleri hayvan karakterlerle somutlaştıran kısa öykü.

Filizlenen okuryazarlık

Çocuğun örgün eğitimden önce çevresindeki yazıları fark edip okumaya merak duyması.

Pastoral şiir

Köy yaşamını ve doğayı konu alan şiir türü.

Epik şiir

Savaş, zafer ve kahramanlıkları coşkulu biçimde anlatan şiir.

Lirik şiir

Şairin duygularını ve iç dünyasını dile getiren şiir.

Bez kitap

Yumuşak, yırtılmayan ve yıkanabilen, küçük bebekler için kitap.

PEER

Diyaloğa dayalı okuma yöntemi; ilk adım P çocuğu teşvik etmedir.

Yellow Kid

1895'te Outcault'un konuşma balonlu karakteriyle modern çizgi romanın öncüsü sayılan eser.

Billur Köşk Masalları

1876'da basılan ilk Türk masal kitabı.

Yarım ay düzeni

Öykü anlatırken her çocuğun anlatıcıyı ve resimleri görmesini sağlayan oturma biçimi.

• Latin harfleri 1928'de geçildi; 18. yüzyıl eserleri Latin alfabesiyle yazılmış olamaz.
• Sosyal-duygusal gelişim (güven, aidiyet) ile dil gelişimi (düzgün konuşma) karıştırılmamalıdır.
• Masallar her zaman mutluluk vermez; tekerleme yalnızca masal başında söylenmez; başarma ihtiyacı ergenlikte bitmez.
• Resim metni tamamlar; yayınevi, karakter ve yetişkine uygunluk resim veya tema ölçütü değildir.
• Tanzimat ve II. Meşrutiyet çocuk edebiyatına ilgiyi artırmıştır.