AUZEF Sağlık Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Sağlık Sosyolojisi, sağlık ve hastalığı biyolojik yanlarının yanında toplumsal, kültürel ve siyasal boyutlarıyla ele alan bir derstir. Kuramlar, hasta rolü, sağlık sistemleri, hasta hakları ve sağlık iletişimi temel konulardır.

Sosyolojik kuramlar ve yöntem

• Sembolik etkileşimcilik bireyler arasındaki etkileşime bakar; toplumsal yapı ve kurumlar bu yaklaşımın konusu sayılmaz.
• Yapısal-işlevselci kuram sosyal yapılara büyük önem verir; bu nedenle yapıya önem vermediği yönünde eleştirilemez.
• Gömülü Teori yaklaşımında Anselm Strauss hipotezlerin saha çalışmasından sonra geliştirilmesini savunur.
• Türkdoğan'ın Erzurum Ilıca araştırması 37 köy ve mahalleyi kapsar; halkın dış dünyaya kapalı oluşu etkenler arasında sayılmaz.

Sağlık ve hastalığa bakış biçimleri

• Biyolojik açıklamalar sağlık ve hastalığı genetik gibi alanlar üzerinden ele alır.
• Biyomedikal model bedeni makine, hastalığı bozulma olarak görür; hastayı bütüncül birey olarak düşünmez.
• Sosyal hekimlikte hastalıkları önlerken kültür ve yaşam tarzı hesaba katılır.
• Halk hekimliği deneyim ve birikime dayanır; büyüsel uygulamalar temel unsuru değildir.
• Etiyolojik bilgi, hastalığın nedenlerine ilişkindir.

Hasta rolü ve roller

• Yakınmayla uzman hekime başvurup nesnel tetkik ve teşhisten geçmeye yol açan durum hastalık olarak adlandırılır.
• Rolünün gereğini yapmayan kişinin hasta gibi davranması popüler olma isteğiyle açıklanamaz.
• Kardeşlik doğuştan edinilen roldür; kazanılmış roller arasında yer almaz.

Siyasal ideolojiler ve sağlık sistemleri

• Üç ana akım ideoloji liberalizm, sosyalizm ve muhafazakârlıktır.
• Liberal yönetimler sağlık kurumlarının işletilmesini özel sektöre bırakmayı tercih eder; devletin kurup işletmesi beklenmez.
• Giderleri sistemce karşılanan, çocuk ve bebek muayenesi ücretsiz sağlık düzeni sosyal devletle ilişkilidir, liberal sistemle değil.

Sağlık hizmetleri ve hakları

• Verem savaş dispanseri, sağlık ocağı, ana-çocuk sağlığı ve aile planlaması merkezleri birinci basamak hizmettir.
• Evde bakımda tedavi programını profesyonel sağlık personeli düzenler, hasta yakınları değil.
• Hasta Hakları Yönetmeliği'nde ötenazi hakkı yer almaz; Türkiye'de ötenazi yasaktır.
• Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğünün görevleri arasında kültürel etkenleri ortadan kaldırmak yoktur.

Sağlık iletişimi ve kültüre duyarlılık

• İletişim, taraflar arasında bilgi paylaşımıdır.
• Sağlık iletişimi hastanın riskleri ve tedavi seçeneklerini bilerek karar vermesini sağlar.
• Kültüre duyarlı bakım yalnız iletişimde hassasiyet değildir; kültürden doğan hastalık ve komplikasyonları fark etmeyi de içerir.
• Öfkeli hasta veya yakınında nedenini dinleyip anlamaya çalışmak en uygun tutumdur.

Yaşam süresi, gelişim dönemi ve yeme bozuklukları

• Savaş, hastalık, eşitsizlik ve toplumsal dışlanma yaşam süresini kısaltır; düzenli yaşam uzatır.
• Adölesan dönemi 15-19 yaş aralığıdır.
• Anoreksiya, zayıf görünmek için aşırı kilo verme ve iştahsızlıkla sağlığı yitirmedir.
• Yemek sonrası bilerek kusma bulimia nervozanın ayırt edici özelliğidir.

Liberal yönetim

Sağlık kurumlarının işletilmesini özel sektöre bırakmayı yeğleyen yönetim tipi.

Sembolik etkileşimcilik

Bireyler arası etkileşimi inceleyen, toplumsal yapıyı ana konu yapmayan yaklaşım.

Gömülü Teori

Hipotezlerin saha çalışmasından sonra geliştirildiği araştırma yaklaşımı.

Biyomedikal model

Bedeni makine, hastalığı bozulma sayan; hastayı biyolojik organizma olarak gören anlayış.

Sosyal hekimlik

Hastalıkların önlenmesinde kültür ve yaşam tarzını da dikkate alan yaklaşım.

Halk hekimliği

Deneyim ve birikime dayanan geleneksel sağlık uygulamaları.

Etiyoloji

Hastalıkların nedenlerini inceleyen bilgi alanı.

Birinci basamak

Sağlık ocağı, dispanser ve aile planlaması merkezi gibi kuruluşların verdiği temel hizmet düzeyi.

Sağlık iletişimi

Hastanın risk ve tedavi seçeneklerinden haberdar olup bilinçli karar vermesini sağlayan iletişim.

Kültüre duyarlı bakım

Hizmeti hastanın kültürel bağlamına göre biçimlendirme ve kültürel kaynaklı sorunları fark etme.

Anoreksiya nervoza

Kilo almaktan aşırı korkma ve beslenmeyi reddetmeyle ortaya çıkan yeme bozukluğu.

Adölesan

Çocukluktan yetişkinliğe geçiş dönemi; 15-19 yaş.

• Soruların çoğu olumsuz kökle gelir (olmayan, yanlış, yer almaz); köke dikkat edilmeli.
• Liberal sistem özel sektörü, sosyal devlet ise ücretsiz kamu hizmetini çağrıştırır; karıştırılmamalı.
• Anoreksiya iştahsızlık ve beslenmeyi reddetmedir; bilerek kusma bulimiaya aittir.
• Doğuştan roller (kardeş) ile kazanılmış roller ayrı tutulmalı.
• Biyomedikal model hastayı bütüncül birey olarak görmez; bu ifade modele ait değildir.