AUZEF Sanat Tarihi ve Mitoloji Çıkmış Sorular

Ders, sanat tarihinin bir bilim olarak doğuşunu, Yunan mitolojisinin kaynaklarını ve tanrılarını, Erken Hıristiyan ve Kavimler dönemi sanatını, ardından Rönesans'tan Rokoko ve Neoklasizme uzanan Avrupa sanat üsluplarını anlatır.

Sanat tarihi yazımı ve sanat kuramı

• Winckelmann, 1764 tarihli kitabıyla sanatı kronoloji ve üslup temelinde işlemiş; sanat tarihinin kurucusu sayılır.
• Vasari'nin 1550 tarihli Le Vite adlı eseri sanatçı biyografilerini dönem sırasıyla verir; yazımın ilk örneğidir.
• Platon sanatı mimesis yani taklit kavramıyla açıklamış, hakikatten uzak bulduğu için eleştirmiştir.

Mitoloji: kaynaklar ve tanrılar

• Mitoloji sözcüğü mythos ile logos birleşiminden doğar ve efsanelerin incelenmesi anlamına gelir.
• Temel kaynaklar Homeros (İlyada, Odysseia) ve Hesiodos'tur (Theogonia: tanrıların soyu, evrenin oluşumu).
• Hades yeraltı ve ölüler diyarının hükümdarıdır; Persephone'yi alıp götürmüştür. Romalılarda Pluto adını alır.
• Poseidon denizlerin, depremlerin ve atların tanrısıdır; simgesi üç dişli yabadır. Romalılarda Neptün'dür.
• Prometheus insanı çamurdan biçimlendirmiş, sonra ateşi çalıp insanlara vermiştir.
• Kronos zamanı ve hasadı temsil eder; sanatta atribüsü orak ya da tırpandır.

Erken Hıristiyan ve Kavimler dönemi

• Erken Hıristiyan sanatı yeni teknik üretmemiş; Antik Çağ üslup ve tekniklerini (fresk, mozaik) Hıristiyan konularına uyarlamıştır.
• Konstantin 313'te Hıristiyanlığı yalnızca serbest bırakmış; resmî din oluşu MS 380'de I. Theodosius dönemindedir.
• Oslo'daki Viking gemileri Kavimler Dönemi sanatına aittir; bu dönemde ahşap ve metal oymacılığı gelişmiştir.

Rönesans

• Rönesans'ın merkezi Floransa'dır; Medici ailesi sanatçıları ve bilginleri destekleyerek gelişmesini sağlamıştır.
• Rönesans resmi doğayı ve insanı gerçeğe uygun yansıtmayı amaçlar; perspektif ve anatomik doğruluk gelişir. Anti-natüralizm bu dönemin özelliği değildir.
• Jan van Eyck'ın Arnolfini'nin Evlenmesi tablosunda aynada yansıyan oda ve Latince imza yazısı bulunur.
• Albrecht Dürer otoportreyi bağımsız sanat eseri düzeyine çıkarmıştır; 1500 tarihli otoportresi seçkinlik duygusunu simgeler.

Maniyerizm ve Barok

• Il Gesu Kilisesi Maniyerist örnektir; Yüksek Rönesans dengesinden uzaklaşıp Rönesans'tan Baroka geçişi gösterir.
• Caravaggio aşırı ışık-gölge karşıtlığıyla Barok resmin temelini atmış, Rönesans'ın ideal dengesine karşı çıkmıştır.
• Velázquez'in Las Meninas tablosunda ressam tuvalin başındadır; kral ile kraliçe arka duvardaki aynada görünür.
• Bernini'nin Azize Teresa'nın Vecdi heykeli Santa Maria della Vittoria Kilisesi'ndedir ve tiyatral bir anlatıma sahiptir.

Rokoko ve Neoklasizm

• Rokoko, 18. yüzyılda Fransa'da XV. Louis döneminde Barok'un ağırlığının yerine hafif, zarif, pastel ve süslü bir üslup getirmiştir.
• Neoklasizm Rokoko'nun gösterişine tepki olarak Antik Yunan ve Roma sadeliğine dönmüştür.
• Neoklasik ressamlar vatanseverlik ve fedakârlık içeren Roma tarihi kahramanlık öykülerini işlemiştir.
• David'in 1784 tarihli Horasların Yemini, İhtilal'in cumhuriyetçi ruhuyla örtüşen Neoklasik simge yapıttır.
• La Madeleine Kilisesi, Korint sütunlu antik tapınak görünümüyle Neoklasik mimari örneğidir.

Mimesis

Platon'un sanatı tanımladığı taklit kavramı; sanat idealar dünyasının kopyasının kopyasıdır.

Mythos-logos

Mitoloji teriminin kaynağı; söz ve efsane ile akıl ve sistemli inceleme sözcüklerinin birleşimi.

Atribü

Bir tanrıyı sanat eserinde tanıtan ayrılmaz simgesel nesne; örneğin Zeus'ta yıldırım.

Theogonia

Hesiodos'un tanrıların soyunu ve evrenin oluşumunu anlatan yapıtı.

Chiaroscuro

Işık ile gölgenin güçlü karşıtlığıyla dramatik etki yaratan resim tekniği.

Kavimler Dönemi

Batı Roma'nın yıkılışından sonra Germen ve Kuzey topluluklarının sanat dönemi.

Maniyerizm

Yüksek Rönesans dengesinden uzaklaşan, Rönesans ile Barok arasındaki geçiş üslubu.

Rokoko

Barok sonrası ortaya çıkan hafif, zarif, pastel renkli ve süslü Fransız üslubu.

Neoklasizm

Antik Yunan ve Roma sadeliğine dönüşü savunan, Rokoko'ya tepki olarak doğan akım.

Medici ailesi

Floransa'da servetiyle sanatçıları koruyarak Rönesans'ın gelişmesini sağlayan hanedan.

• Konstantin 313'te yalnızca serbestlik tanıdı; resmî din olması Theodosius ile MS 380'dedir. Bu ikisi karıştırılmamalı.
• Yunan ve Roma adları eşleştirilmeli: Hades-Pluto, Poseidon-Neptün.
• Aynalı iki tablo karıştırılır: Arnolfini'nin Evlenmesi van Eyck'a, Las Meninas Velázquez'e aittir.
• Vasari sanatçı biyografisinin, Winckelmann ise üslup ve kronolojiye dayanan sanat tarihinin kurucusudur.
• Hangi sanatçının hangi eseri yaptığı sık sorulur: Bernini heykel, Caravaggio ışık-gölge, David Horasların Yemini, Dürer otoportre.