AUZEF Serbest Zaman Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Ders, serbest zamanın toplumsal ve tarihsel boyutunu sosyolojik kuramlar, temel sosyoloji kavramları ve rekreasyon uygulamaları üzerinden ele alır. Serbest zamanın tanımı, tarihsel gelişimi ve tüketim ile çalışma süresi tartışmaları da kapsanır.

Sosyolojik bakış ve kuramlar

• Sosyolojik bakış, alışıldık olguların ardındaki gerçek ilişkileri görmeyi kolaylaştırır.
• Comte, Spencer ve Durkheim toplumu canlı bir organizmaya benzetmiştir.
• İşlevselciler toplumsal düzenin sürmesini ortak değerlerin paylaşılmasına, yani ahlaki oydaşmaya bağlar.
• Sapma ve suçun dengeye hizmet ettiği görüşü işlevselci, çatışmacı kuramın savı değildir.
• Merton, açık işlev ile örtük işlev ayrımını yapan işlevselci sosyologdur.

Durkheim ve dayanışma

• Mekanik dayanışma, iş bölümünün az olduğu geleneksel toplumlarda üyelerin benzerliğine dayanır.
• Benzerlik düzeyi yüksek toplumlarda bireyler arasında sıkı bağlar kurulur.
• Durkheim, Merton'u etkileyen önemli bir düşünürdür.

Temel sosyolojik kavramlar

• Statü, rol, toplumsallaşma ve tabakalaşma sosyolojinin temel kavramlarıdır.
• Statü bireyin toplumdaki yeri veya mevkisidir; rol ise statüye bağlı davranış beklentileridir.
• Statü kazanılmış ya da atfedilmiş olabilir; her statü kişinin isteğiyle edinilmez.
• Normlarda manevi yaptırımlar gayriresmî normlara, hukuki cezalar resmî normlara aittir.

Serbest zamanın tanımı ve ölçütleri

• Serbest zaman zorunluluklardan arınmış, özgürce kullanılan zamandır.
• Etkinliğin serbest zaman sayılması için isteğe bağlı seçilmesi ve özgürlük duygusu verir olması gerekir.
• Bireyin gelişimini ve doyumunu sağlayan tanım, serbest zamanı organizmanın var oluşuyla ilişkilendirir.
• Zaman sürekli akar; biriktirilemez, durdurulamaz, depolanamaz.

Tarihsel süreçte serbest zaman ve oyun

• İlk topluluklarda çalışma ile serbest zaman keskin ayrılmamıştı; iş ihtiyaç duyulunca yapılırdı.
• İlk oyunlar çoğunlukla avcılık, tarım ve tarihî olayları canlandırırdı.
• Antik İsrail yedinci günü dinlenmeye ayırarak düzenli serbest zamana katkı sağlamıştır.
• Antik Yunan'da kadınların Heraia Oyunları Hera'ya adanmıştı.
• Modern olimpiyatların kökeni Yunan uygarlığıdır.
• Mısır firavunları otuzuncu yıllarında Sed Festivali'nde sembolik uzun mesafe koşusu yapardı.

Rekreasyon ve turizm

• Piknik, bahçecilik ve kamp açık hava faaliyetleri kapsamındadır.
• Turizm ve rekreasyon yalnız üst sınıflara özgü değildir; bireysel ya da toplu yapılabilir.
• Bu faaliyetler kesintisizdir denemez; ekonomi, popüler kültür, gelenek ve siyasi etkenlerle değişir.

Tüketim, çalışma ve sistemler

• Baudrillard'a göre tüketim ihtiyaç gidermekten çok simge üretmektir.
• Gösterişçi tüketim konusunda Baudrillard Veblen'e atıf yapar, Fromm'a değil.
• Russell, Aylaklığa Övgü'de günlük çalışma süresinin 4 saat olmasını önerir.
• Sovyet tipi sosyalist ülkede temel hizmetler devletçe parasız sunulur; ücretli hastane beklenmez.

Ahlaki oydaşma

Toplum üyelerinin ortak değerleri paylaşması; işlevselciye göre düzenin temelidir.

Mekanik dayanışma

Benzerliğe dayanan, iş bölümünün az olduğu toplumlardaki bağ.

Açık işlev

Bir yapının amaçlanan ve beklenen sonuçlarıdır.

Örtük işlev

Bir yapının amaçlanmayan ve beklenmeyen sonuçlarıdır.

Toplumsal statü

Bireyin toplumsal yapıdaki mevkisi veya konumudur.

Toplumsal rol

Bir statüye bağlı olarak bireyden beklenen davranışlar bütünüdür.

Atfedilmiş statü

Yaş, cinsiyet gibi kişinin seçimi dışında, doğuştan gelen statüdür.

Kazanılmış statü

Kişinin kendi çabasıyla ulaştığı statüdür, örneğin doktorluk.

Gayriresmî norm

Yaptırımı ayıplanma ve dışlanma gibi manevi cezalar olan normdur.

Şabat

Antik İsrail'de yedinci günün dinlenmeye ayrılması geleneğidir.

• Suç ve sapmanın dengeye hizmet ettiği görüşü işlevselcidir; çatışmacı kuramla karıştırılmamalıdır.
• Rol davranış beklentisidir, statü ise mevki veya pozisyondur; bu ikisi sık karıştırılır.
• Resmî normlar hukuki, gayriresmî normlar manevi yaptırım taşır.
• Baudrillard gösterişçi tüketimde Veblen'e dayanır; Fromm ile karıştırılmamalıdır.
• Zaman için depolanabilir ifadesi daima yanlıştır; serbest zamanın zorunlu olduğu ifadesi de yanlıştır.