AUZEF Sermaye Piyasaları ve Finansal Kurumlar Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders, tasarrufların yatırıma dönüşmesini sağlayan finansal sistemi anlatır: piyasalar, kurumlar, menkul kıymetler, türev araçlar, düzenleyici otoriteler ve para politikasının ekonomiye aktarımı işlenir.

Finansal sistem ve piyasalar

• Finansal sistem; fon arz edenler, fon talep edenler, aracı kurumlar ve düzenleyici otoritelerle hukuki yapının bütünüdür.
• Hane halkları genelde fon fazlası verir; en büyük fon kullanıcısı Türkiye'de devlettir.
• Birincil piyasada kıymetler ilk kez ihraç edilir ve gelir ihraççıya geçer; ikincil piyasada el değiştirir.
• Sermaye piyasası uzun vadeli fonları buluşturur; hisse senedi ve tahvil temel araçlarıdır.
• Aracı kullanmadan hisse ya da tahvil satarak fon bulmak doğrudan finansmandır; banka kredisi dolaylıdır.
• Serbestleşme ve yabancı yatırımcıya açılma piyasaların küreselleşmesini hızlandırmıştır.

Menkul kıymetler ve borçlanma araçları

• Hisse senedi ortaklık hakkı verir ve vadesizdir; tahvil ise borç ilişkisini gösterir, sermaye payı değildir.
• Hisse sahibinin hakları: oy, kâr payı, rüçhan, bilgi alma. Bedelsiz pay dağıtımı şirket organlarının kararıdır.
• Nominalin altında işlem gören tahvil iskontolu, nominalin üstünde ihraç edilen hisse primlidir.
• Hazine bonosu devletin kısa vadeli borcudur; finansman bonosunu özel şirketler, banka bonosunu bankalar çıkarır.
• Likidite sırası: çek, Hazine bonosu, tahvil. Devlet tahvili en düşük riskli varlıklardandır.
• Katılma intifa senedi ortaklık vermeden kâr ve tasfiye payı gibi mali haklar tanır.
• Varlığa dayalı menkul kıymet, menkul kıymetleştirmede alacak portföyü teminatıyla ihraç edilir.

Türev araçlar ve VİOP

• Türev ürünün değeri dayanak varlığın fiyatına bağlıdır.
• Forward ve futures taraflara yükümlülük getirir; opsiyon alıcıya yalnızca hak verir, yükümlülük satıcıdadır.
• VİOP, Borsa İstanbul'daki vadeli işlem ve opsiyon piyasasıdır; TL-Dolar sözleşmesi 1000 dolarlıktır.
• Dayanağı hisse olan opsiyonlar pay opsiyon pazarında, dayanağı endeks olanlar endeks opsiyon pazarında işlem görür.
• Arbitraj aynı anda alıp satarak risksiz fiyat farkı kazanmaktır; spekülasyon beklentiye dayanır ve risklidir.

Kurumlar ve fonlar

• Bankalar fonları kredi olarak aktarır, riski dağıtır ve bilgi maliyetini düşürür; riski tamamen yok edemez.
• Sendikasyon kredisi borçlanmadır, pasifi büyütür; kaynağın krediye ya da menkul kıymete dönmesi aktifleştirmedir.
• Yatırım fonları SPK denetiminde, inançlı mülkiyetle birikimleri havuzlayıp çeşitlendirir; grup fonu portföyün en az %51'ini belirli gruba yatırır.
• Esnek fonlarda yönetici varlık dağılımını serbestçe değiştirebilir.
• Kurumsal yatırımcılar emeklilik ve yatırım fonları, sigorta şirketleri ve bankalardır; bireysel yatırımcı bunlara girmez.
• Faktoring kısa vadeli ticari alacakları devralır; forfaiting ihracat alacaklarını rücusuz iskontoyla devreder.

Düzenleyici ve denetleyici kurumlar

• SPK piyasayı düzenler, izahname onaylar, aracı kurumları yetkilendirir; borsada alım satım yapmaz.
• Sermaye piyasasının yasal çerçevesi 2012'de yürürlüğe giren 6362 sayılı Kanun'dur; öncesinde 2499 sayılı kanun vardı.
• MKK sermaye piyasası araçlarını kayden saklar; TMSF mevduatı belirli tutara kadar güvenceye alır.
• TCMB fiyat istikrarını hedefler, rezervleri yönetir; mevduat toplamaz ve faiz tavanı koymaz.
• BES 4632 sayılı Kanun'la kurulmuş, katkı tutarı ve sıklığı seçilebilen gönüllü sistemdir.

Para politikası ve istikrar

• Genişletici para politikası bankaların kredi hacmini büyütür.
• Kredi kanalında banka kredisine bağımlı küçük firmalar şoklardan en çok etkilenir.
• Faizlerin ani yükselmesi finansal istikrarsızlığı tetikleyebilir.
• Ahlaki çöküntü, devlet güvencesine güvenerek fazla risk almaktır.
• Yabancı sermaye girişi yerli parayı değerlendirir, net ihracat düşer.
• Devlet düzenlemeyi makroekonomik istikrar ve yatırımcı koruması için yapar.

Tasarruf

Gelirin tüketilmeyen, ertelenen kısmıdır.

Sermaye birikimi

Büyüme kuramlarında üretim kapasitesini artıran temel unsurdur.

Vade

Borcun ödenmesi gereken ve aracın sona erdiği tarihtir.

Halka arz

Anonim ortaklığa halkı ortak etmek ve hisseleri kamuya satmaktır.

Kasa hisse senedi

Halka arz edilmeyip şirkette bekletilen paylardır.

Sermaye kazancı

Hisse fiyatındaki değişimden doğan kazançtır.

Endeksli tahvil

Faiz getirisi bir endekse bağlanan tahvildir.

Futures

Malın ileri tarihte sözleşme günündeki fiyattan teslimini öngören standart sözleşmedir.

Menkul kıymetleştirme

Alacak portföyü dayanak gösterilerek borçlanma senedi çıkarılmasıdır.

Dışlama etkisi

Devletin yoğun borçlanmasının özel sektörün kredi bulmasını zorlaştırmasıdır.

Kurumsal yatırımcı

Geniş tasarruf havuzlarını profesyonelce yöneten kuruluştur.

• Opsiyon yalnızca hak verir; forward, futures ve swap yükümlülük getirir.
• Hisse senedi ortaklık, tahvil borç gösterir; bu ayrım sık sorulur.
• Birincil piyasa ilk ihraç, ikincil piyasa sonraki alım satımdır.
• Faktoring yurt içi kısa vadeli alacak, forfaiting rücusuz ihracat alacağıdır.
• Olumsuz ifadeli sorularda TCMB, SPK ve bankaların görev sınırlarını ayır.