AUZEF Siyaset Felsefesi Çıkmış Sorular

Siyaset Felsefesi dersi, siyasetin ne olduğunu, insan doğası ve tarihle ilişkisini ve Antik çağdan modern döneme düşünürlerin devlet, iktidar ve egemenlik anlayışlarını ele alır. Ayrıca liberalizm, sosyalizm, anarşizm gibi siyasal anlayışları karşılaştırır.

Siyaset felsefesinin kapsamı ve yöntemi

• Siyaset felsefesi en genel kavramlardan hareket eder; siyaset bilimi ise olguları tespit eden, çözümleyici bir düzeyde kalır.
• İki alanın ortak işi, siyasal düzenleri dayandıkları egemenlik biçimlerine göre sınıflandırmaktır.
• Siyasete girişte zorunlu çıkış noktası, insanı ve tarihsel varoluşunu ontolojik olarak anlamaktır.
• Düşünürlerin ortak yanı, insan tanımından hareketle tarih ve toplumu açıklayıp siyaseti bu çerçevede kavramalarıdır.
• İktidar, hiyerarşi ve iş bölümü konu alanına girer; sanatsal etkinlik estetiğin alanıdır.
• Hukuk felsefesi, iktidarın ahlaki ilke ve normlarla düzenlenmesini işaret ettiği için önemli bir başvuru noktasıdır.

Antik dönem: Sofistler, Sokrates ve Kinikler

• Sofistlere göre tikellik ve görelilik etik ve politik gerçekliğin de temel niteliğidir.
• Sofistler ikiye ayrılır: kimi yapay yasalara göre, kimi doğaya uygun yaşamayı savunur.
• Protagoras kişisel kanıyı ahlaki ve siyasi yargıların kaynağı sayar; söylemi Antik demokrasiyle uyumludur.
• Sofistlere göre yurttaşın karar sürecine katılmasının en verimli aracı retoriktir.
• Kinik okul için erdemli yaşamın şartı, toplumsal ilişkilerden ve politik iktidardan bağımsız olmaktır.
• Aristippos toplumsal ve siyasal hayata rahatlık ve çıkar beklentisiyle yaklaşır.

Platon ve Aristoteles

• Platon bilgiyle erdemi özdeş sayar; bu yüzden devleti iyi idesini bilen filozof-kral yönetmelidir.
• Platon'un devleti yönetici, asker ve işçi (üretici) sınıflarından oluşur; yönetici felsefe eğitimini bitirdikten sonra göreve gelir.
• Platon'un devleti eğitimle bireylere doğruluk, iyilik ve güzellik ideallerini kazandırmayı amaçlar.
• Platon maddi gerçekliği göreli, kavramsal gerçekliği ideal ve değişmez sayar.
• Aristoteles bu ikici ontolojiyi eleştirir; ölçülülük ve doğru orta ilkesiyle Platon'dan ayrılır.
• Aristoteles'in olumlu yönetimleri monarşi, aristokrasi ve politidir; erdemleri etik erdemler gibi sınıflara ayırır.
• İkisi de erdemli ve mutlu yaşamın ancak toplum içinde mümkün olduğunu düşünür.

Yönetim biçimleri

• Monarşi egemenliğin tek kişide toplandığı yönetimdir; mutlak ve meşruti olarak görülür.
• Oligarşi dar bir azınlığın yönetimidir; aristokrasi, cunta, teknokrasi ve plütokrasi örnekleridir.
• Plütokrasi zenginlerin yönetimidir.
• Teokrasi oligarşi çeşidi sayılmaz; meşruiyetini dini otoriteden alır.
• Siyasetin önemi, insanın toplumsal ve politik bir varlık olmasına dayanır.

Ortaçağ, Rönesans ve ütopyalar

• Augustinus radikal teokratik, Aquinas ılımlı teokratik bir devlet anlayışına sahiptir.
• Aquinas, çıkarların çatışmasız toplanması için monarşiyi ideal görür.
• İbn Rüşd'e göre din ve felsefenin hedefi ortaktır, yöntemleri ayrıdır; biri ötekine bağlanırsa ikisi zarar görür.
• Ortaçağ ikiciliği Tanrı Devleti ile Yeryüzü Devleti ayrımını doğurmuştur; inançlıların tümü dünyadan çekilmemiştir.
• Rönesans, Yunan ve Roma düşüncesinin yeniden keşfiyle başlayan yeni bir düşünce dönemidir.
• Ütopya yazarları (More, Campanella, Bacon) farklı bir toplumsal düzenin mümkün olduğunu göstermeyi amaçlar.

Modern dönem düşünürleri

• Hobbes bireyden yola çıkar ama mutlak, bölünmez egemenlik önerir; liberal demokrasinin öncüsü sayılmaz.
• Montesquieu iktidar kötüye kullanımını, erkleri ayırıp birbirini denetler kılarak önlemeyi savunur.
• Rousseau eşitliğe dayalı, sınırsız halk egemenliği anlamında mutlak demokrasiyi savunur.
• Hegel'e göre devlet törel idenin gerçekleşmesidir; tarih iyimser ve ilerlemecidir; siyaset Tin Felsefesi'nin Nesnel Tin bölümünde işlenir.
• Nietzsche eşitlik inancını köle ahlakının ürünü sayar.
• Foucault'ya göre evrensellik iddiaları tikel ve göreli iktidar ilişkileri içinde oluşur.

Siyasal anlayışlar ve Marksizm

• Liberalizm ile sosyalizmin asıl ayrım ekseni özel mülkiyettir; liberalizm onu vazgeçilmez hak sayar.
• Liberalizm modern kültüre özgüdür ve empirik ile pragmatist geleneklerden beslenir.
• Marx ve Engels Hegel'in diyalektiğini materyalist zemine oturtmuştur; tarihin itici gücü sınıf mücadelesidir.
• Marksizme göre özgürlük ve eşitlik ahlaki değil siyasal bir meseledir.
• Eleştirel Teori (Frankfurt Okulu, Habermas) hem liberal toplumu hem reel sosyalizmi eleştirir.
• Milliyetçilik ideal ve evrensel değil, tikel ve göreli milletin olgusal gerçekliğinden beslenir; hem hak savunusu hem üstünlük eğilimi taşır.

Ontoloji

Varlığın ve insanın ne olduğunu araştıran alan; siyaseti anlamanın başlangıç zemini.

Epistemoloji

Bilginin kaynağını inceleyen alan; rasyonalizm, empirizm ve pozitivizm bu alanın yaklaşımlarıdır.

Pozitivizm

Toplumsal siyaseti teolojik ve metafizik unsurlardan arındırmayı hedefleyen yaklaşım.

Nomos ve Physis

Yasa ve gelenek ile doğa karşıtlığı; Sofist tartışmanın temel ekseni.

Filozof-kral

Platon'da iyi idesini bilen, uzun eğitimle yetişmiş yönetici.

Politi

Aristoteles'te çoğunluğun iyi yönetimi; olumlu egemenlik biçimlerinden biri.

Oligarşi

Yönetimin az sayıda kişide toplandığı biçim.

Güçler ayrılığı

Yasama, yürütme ve yargının ayrılıp birbirini denetlemesi; Montesquieu'nun tezi.

Tarihsel materyalizm

Tarihi üretim ilişkileri ve sınıf çatışmalarının belirlediğini savunan Marksist görüş.

Ütopya

Mevcut düzene alternatif, daha adil bir toplum tasarımı.

Nesnel Tin

Hegel'de hukuk, ahlak ve devlet gibi toplumsal yapıları kapsayan bölüm.

• Hobbes ile liberal demokrasi karıştırılmamalı; liberal demokrasi Locke ve Rousseau ile ilişkilendirilir, Hobbes mutlak egemenlik savunur.
• Özel mülkiyetin vazgeçilmez hak sayılması liberalizme aittir; sosyalizm bunu savunmaz.
• Teokrasi oligarşi çeşitleri arasında sayılmaz.
• Aristoteles Platon'un dualist ontolojisini eleştirir ve ölçülülük ilkesini öne çıkarır.
• Realizm bir epistemoloji akımı değildir; rasyonalizm, empirizm ve pozitivizm epistemolojik yaklaşımlardır.