AUZEF Sosyoloji Tarihi Iı Çıkmış Sorular

Ders, klasik sosyolojinin Weber, Durkheim, Pareto, Simmel, Mead ve Tönnies gibi öncü adlarını; bu düşünürlerin temel kavramlarını, eserlerini ve birbirleriyle karşılaştırılan görüşlerini ele alır.

Max Weber: yöntem ve eylem türleri

• İdeal tip, gerçekliği karşılaştırmak için kurulan saf ve kurgusal bir çözümleme modelidir; kapitalist ruh da böyle kurgulanır.
• Değer-rasyonel eylemde sonuç hesaplanmaz; kişi ahlaki, dinî ya da estetik bir değere bağlı kaldığı için davranır.
• Amaçsal-rasyonel eylemde amaca ulaşmak için en uygun araçlar bilinçli biçimde seçilir.
• Konu seçimi değerlerden etkilenebilir, ancak çözümleme ve sonuç aşamasında kişisel değer yargısı karışmamalıdır.
• Marx tarihin zorunlu bir yöne ilerlediğini savunur; Weber ise tarihi çok etkenli ve önceden kestirilemez sayar.

Weber: egemenlik, meşruiyet ve kapitalizm

• Meşruiyet üç temele dayanır: gelenek, karizma ve yasal-ussal yapı. Politika bir kaynak değil, etkinlik alanıdır.
• Patrimonyalizm, geleneksel egemenliğin memur ve hizmetkâr aygıtı gerektiren büyük ölçekli biçimidir; sınırlar belirsiz, kurallar keyfidir.
• Karizmatik egemenlik kriz dönemlerinde doğar ve düzeni sarsar; toplumsal değişime en açık türdür.
• Protestan ahlakı çalışmayı ödev, tasarrufu erdem sayarak modern kapitalizmin Batı'da doğmasını sağlamıştır; bu görüş tarihsel materyalizmi sorgular.
• Sınıf üretim ve piyasadaki ekonomik konumla, statü grubu ise yaşam tarzı ve tüketim biçimiyle belirlenir.
• Büyünün bozulması, rasyonelleşmeyle dünyanın doğaüstü açıklamalarını yitirmesidir. Weber Versay görüşmelerinde Alman heyetine danışmanlık yapmıştır.

Durkheim: toplumsal olgu ve dayanışma

• Toplumsal olgu bireyin dışında durur, ona baskı uygular ve bireysel görünümlerinden bağımsız vardır; psikolojik açıklamalar reddedilir.
• Geleneksel toplumda benzerliğe dayanan mekanik dayanışma, modern toplumda iş bölümünden doğan organik dayanışma egemendir.
• Kolektif bilinç, toplumdaki ortak inanç ve duyguların tümüdür; suç bu bilince zarar veren davranıştır.
• Suç göreceli bir olgudur ve her toplumda belli ölçüde bulunması normaldir.
• Toplumsal İşbölümü 1893 tarihli doktora tezidir; Üçüncü Cumhuriyet'in toplumsal sorunları düşüncesini biçimlendirmiştir.
• Comte'un yeni bir din kurma düşüncesini kabul etmemiş, sosyolojiyi bilimsel ve nesnel tutmuştur.

Durkheim: anomi ve intihar

• İnsan istekleri doğal olarak sınırsızdır; bunları ahlaki otorite olan toplum sınırlar.
• Anomi, eski kuralların çöküp yenilerinin yerleşmediği, toplumsal nitelikli kuralsızlık durumudur.
• Bütünleşme düşükse bencil intihar artar; bütünleşme grup içi etkileşimin düzeyiyle ölçülür.
• Özgeci intiharda birey grubun değerlerini kendi hayatından üstün tutar; harakiri örnektir.
• Çözüm olarak meslek birliklerinin güçlendirilmesini önermiştir.

Pareto: seçkinler ve davranış kuramı

• Seçkinler, alanında en yüksek başarıyı gösteren azınlıktır; yönetici ve yönetici olmayan seçkin olarak ikiye ayrılır.
• Seçkinlerin dolaşımı, yönetici seçkinlerin yerini alt tabakalardan yükselen yenilerine bırakmasıdır.
• Tortular sabit duygusal eğilimlerdir; türevler eylemleri sonradan mantıklı göstermek için üretilen gerekçelerdir.
• Tilkiler kurnazlık ve ikna ile, aslanlar zorla yönetir.
• Mühendislik kökenli olduğundan toplumu denge modelleriyle inceler; deneysel yöntemi toplum bilimine aktarması pozitivist bir tutumdur.
• Ana eseri Genel Sosyoloji Üzerine İnceleme'dir; matematiksel iktisada da katkı yapmıştır.

George Herbert Mead: benlik ve zihin

• Mead Amerikalı bir sosyologdur ve sembolik etkileşimciliğin öncüsüdür.
• Zihin ve benlik doğuştan gelmez; dil ve simgelerle kurulan toplumsal etkileşimde ve çevreye uyumla gelişir.
• Benlik üç evrede gelişir: taklit, oyun ve kurallı oyun; sonunda genelleştirilmiş diğeri içselleştirilir.
• Kurum, üyelerin ortak ve standartlaşmış tepkilerinin bütünüdür.
• Darvincilik, faydacılık, davranışçılık ve pragmatizmden etkilenmiştir; pozitivizm ve Marksizm bu etkiler arasında sayılmaz.

Simmel ve Tönnies

• Simmel formel sosyolojinin kurucusudur; içerikten bağımsız olarak etkileşim biçimlerini (rekabet, çatışma, mübadele) inceler.
• Doktora tezini Kant üzerine yazmıştır; moda, para ve metropol gibi konulara yönelmesi onu akademide kenarda bırakmıştır.
• Değeri arzulanma ve ulaşma zorluğuna bağlayarak Marx'ın emek-değer kuramına karşı çıkar.
• Yabancı tipinin marjinalliği ona nesnel bakış ve özgürlük sağlar; dış çatışma grup içi kenetlenmeyi güçlendirir.
• Tönnies'e göre sanayileşme ve kentleşme, cemaati çözüp yerine sözleşme ve çıkara dayalı cemiyeti getirir.

İdeal tip

Weber'in, gerçekliği karşılaştırmak için kurduğu saf ve kurgusal çözümleme modelidir.

Patrimonyalizm

Yöneticinin devleti kendi mülkü gibi, kişisel bağlılıkla ve idari aygıtla yönettiği geleneksel egemenlik biçimidir.

Mekanik ve organik dayanışma

Birincisi benzerliğe ve ortak bilince, ikincisi iş bölümünden doğan karşılıklı bağımlılığa dayanır.

Kolektif bilinç

Bir toplumdaki ortak inanç, değer ve duyguların bütünüdür.

Anomi

Toplumsal kuralların zayıfladığı, düzensizlik ve kuralsızlık durumudur.

Seçkinlerin dolaşımı

Yönetici seçkinlerin yerini zamanla yeni seçkinlerin alması sürecidir.

Tortu ve türev

Tortu sabit duygusal eğilimdir; türev, davranışa sonradan verilen mantıklı görünümlü gerekçedir.

Genelleştirilmiş diğeri

Mead'e göre toplumun ortak kural ve beklentilerinin birey tarafından içselleştirilmiş hâlidir.

Büyünün bozulması

Rasyonelleşmeyle dünyanın dinsel ve gizemli anlamlarını yitirmesidir.

Statü grubu

Ortak yaşam biçimi, prestij ve tüketim tarzı çevresinde oluşan gruptur.

Cemaat ve cemiyet

Cemaat kan ve komşuluk bağına, cemiyet sözleşme ve çıkara dayanan toplum tipidir.

• Eser eşleştirmesi sık sorulur: Weber Ekonomi ve Toplum, Durkheim Sosyolojik Yöntemin Kuralları, Pareto Genel Sosyoloji Üzerine İnceleme. Taklidin Yasaları Tarde'a aittir.
• Alfred Dreyfus sosyolog değil, bir subaydır; Fransa'daki rakip düşünürler arasında sayılmaz.
• Sınıf ekonomik konumla, statü grubu tüketim tarzıyla ayrılır; bu ikisi karıştırılmamalıdır.
• Tortu duygusal temeldir, türev ise sonradan eklenen gerekçedir; Pareto'nun iki seçkin grubunun da yönetici ve yönetici olmayan olduğuna dikkat edilmelidir.
• Durkheim ile Comte arasındaki ayrım dinde yatar: Comte yeni bir din önermiş, Durkheim kabul etmemiştir. Anomi ruhsal değil toplumsal bir olgudur.