AUZEF Spor Bilimi ve Felsefesi Çıkmış Sorular

Ders, sporun felsefe, etik, bilim, tarih ve toplumla ilişkisini ele alır. Felsefenin temel dalları, spor bilimlerinin gelişimi, fair play, hareket ve gelişim, Olimpiyat tarihi ile eğitim akımları işlenir.

Felsefenin temelleri ve bilgi türleri

• Felsefe sorgulayıcıdır; yanıtlar yeni sorulara dönüştüğü için sürekli yolda olan bir etkinliktir.
• Felsefe ve din, evreni ve insanı anlama amacını paylaşır.
• Gündelik bilgi sağduyuya, dini bilgi tanrısal kaynağa, bilimsel bilgi akıl ve deneye, felsefi bilgi akla dayanır.
• Bilim dinamiktir; durağan ve değişmez değildir.
• Pythagoras filozof sözcüğünü ilk kullanan kişi sayılır; evreni sayı ve oran uyumu olarak görür.

Felsefe dalları ve spor felsefesi

• Metafizik ve ontoloji varlığın özünü ve ilk ilkelerini inceler; spor nedir sorusu bu alandadır.
• Epistemoloji bilginin kaynağını, sınırını ve geçerliliğini sorgular.
• Etik doğru-yanlış, dürüstlük ve onur gibi konuları ele alır; iyi davranış sorusu etiğe aittir.
• Ontoloji, epistemoloji, aksiyoloji ve mantık felsefe alanlarıdır; antropoloji ayrı bir bilimdir.
• Bedeni harekete hazırlamak spor bilimlerinin işidir, spor felsefesinin hedefi değildir.

Fair play, etik ve sporda ahlak

• Fair play rakibe saygıyı, dürüstlüğü ve yazılı kuralların ötesinde ahlaki duyarlılığı kapsar.
• Başarıya götüren her yol meşrudur görüşü fair play ile çelişir; haksız rekabet fair play değeri değildir.
• Doping sporcular arasındaki eşitlik ilkesini bozar ve etik dışıdır.
• Spor yönetiminde bazı gruplara ayrıcalık tanımak etik ilkelere aykırıdır.
• Rakibe hoşgörülü davranmak meslek ahlakına aykırı değil, sportmenliğin gereğidir.

Düşünürler ve felsefi akımlar

• Platon'a göre gerçek bilgi ideaların bilgisidir; Locke zihni boş levha sayıp bilgiyi deneyime bağlar.
• Demokritos mutluluğu isteklerde ölçülü olmakta, Aristoteles ise erdemli etkinlik olan eudaimoniada bulur.
• Sartre'a göre özgürlük sorumluluk getiren bir yüktür; Sartre ve Nietzsche varoluşçudur, Dewey pragmatisttir.
• Modernizm akıl ve evrensel doğruya güvenir; gerçeğe erişilemeyeceği düşüncesi postmodernizme aittir.
• Rousseau doğalcılığın (natüralizm) temsilcisidir ve Toplum Sözleşmesi'nin yazarıdır; konservatizm kültürel mirası aktarmayı hedefler.
• J. S. Mill kadınların köleleştirilmesine karşı çıkmıştır; Hilmi Ziya Ülken ve Ioanna Kuçuradi Türk felsefesinin önemli isimleridir.

Spor bilimleri ve hareket

• Spor bilimi ayrılma, toplanma ve bütünleşme evrelerinden geçmiştir; bütünleşmede spor bağımsız bilim olmuştur.
• Spor sosyolojisi sporun toplumdaki yerini ve işlevini; spor psikolojisi sporcunun duygu ve davranışlarını inceler.
• Biyomekanik hareketi kuvvet, hız ve ivme gibi büyüklüklerle nesnel biçimde çözümler.
• Hareketin işlevleri keşif, anlatımsallık, uyarlama ve sosyal işlevi içerir.
• Psikomotor gelişim büyüme ve sinir sistemi olgunlaşmasıyla istemli hareket yeteneğinin kazanılmasıdır.
• Beden eğitimi ve spor bedensel, duygusal ve sosyal gelişime katkı verir; sporun işlevleri arasında toplumsal bütünleşme ve statü kazandırma vardır.

Antik çağ, Roma ve Olimpiyatlar

• Antik Olimpiyat Oyunları MÖ 776'da Olimpia'da Zeus onuruna başlamış, oyunlar süresince barış ilan edilmiştir.
• Agonistik, antik Yunan'da yarışma ve mücadele ruhunu anlatır.
• Romada spor kanlı gösteriye dönüşmüş, gladyatörler arenaların simgesi olmuştur.
• Mens sana in corpore sano sözü spor ve sağlık ilişkisini dile getirir.
• Modern Olimpiyatlar 1896'da Atina'da yapılmıştır; bayrak halkalarında turuncu renk yoktur.

Türk spor ve eğitim tarihi

• Eski Türklerde Gökbörü atlı bir oyundur; Mete Han ıslık çalan oku ortaya çıkarmıştır; ragbi geleneksel Türk sporu değildir.
• Alp, yiğit ve kahraman savaşçıdır; Hunlarda yaşlıların bilgeliğinden yararlanılırdı.
• II. Mahmud döneminde Tıbbiye kuruldu, zorunlu ilk eğitim ve Takvim-i Vekayi gelişti.
• Abdülmecid 1845 hatt-ı hümayunuyla dünyevi eğitime önem verilmesini istemiştir.
• Yaşar Erkan 1936 Berlin'de ilk olimpiyat altınını Türk Spor Kurumu döneminde kazanmıştır.

Spor sosyolojisi

Sporun toplumdaki yerini, işlevini ve diğer kurumlarla bağlarını inceleyen daldır.

Spor psikolojisi

Spor ortamındaki duygu, düşünce ve davranışları psikoloji ilkeleriyle açıklar.

Biyomekanik

Hareketi mekanik yasalar ve fiziksel büyüklüklerle nesnel biçimde inceleyen bilim dalıdır.

İvme

Hızın birim zamandaki değişim oranıdır.

Hazır bulunuşluk

Olgunlaşma ve öğrenmeyle bireyin belirli davranışları yapabilecek duruma gelmesidir.

Epistemoloji

Bilginin kaynağını, sınırlarını ve geçerliliğini araştıran bilgi felsefesidir.

Ontoloji

Varlığın özünü ve doğasını inceleyen varlık felsefesidir.

Fair play

Rakibe saygı ve dürüstlükle, yazılı kuralların ötesinde ahlaki değerlere uymaktır.

Agonistik

Antik Yunan'da yarışma amacıyla yapılan koşu, dövüş ve at yarışı gibi etkinliklerdir.

Tabula rasa

Locke'un zihni doğuştan bilgisiz, boş bir levha sayan görüşüdür.

Eudaimonia

Aristoteles'te ruhun erdeme uygun etkinliği olarak mutluluktur.

Natüralizm

Yaşamı yönlendiren gücün doğa olduğunu savunan, çocuğun doğal gelişimini öne çıkaran akımdır.

• Etik (iyi-kötü davranış) ile epistemoloji (bilgi) ve ontoloji (varlık) sık karıştırılır; sorunun neyi sorguladığına bakılmalıdır.
• Modernizm evrensel gerçeğe güvenir, postmodernizm erişilemeyeceğini savunur.
• Dewey pragmatisttir, varoluşçu değildir; Herakleitos birinci dönem doğa filozofudur.
• Fair play ile haksız rekabet ve her yolu mübah sayan anlayış zıt kavramlardır.
• Olimpiyat sorularında tarih ve yeri eşleştir: MÖ 776 Olimpia, 1896 Atina.