AUZEF Temel Biyoloji Çıkmış Sorular

Temel Biyoloji dersi; canlıların ortak özelliklerini, hücre ve molekül yapısını, genetik bilgi akışını, enerji dönüşümlerini, bitki ve hayvan dokularını, canlı çeşitliliğini, evrimi, ekolojiyi ve biyoteknolojiyi bir arada ele alır.

Canlıların ortak özellikleri ve organizasyon

• Tüm canlılar enerjiye gereksinim duyar; enerjisiz düzen ve iç denge korunamaz.
• Kendine benzer birey oluşturma üreme özelliğidir.
• Organizasyon sırası: hücre, doku, organ, organ sistemi. Beyin, kalp ve böbrek organdır.
• Kas, epitel ve bağ gibi yapılar doku düzeyindedir.
• Ototroflar kendi organik maddesini üretir; mantarlar heterotrof olduğundan enerjiyi dışarıdan alır.

Biyomoleküller ve kimyasal bağlar

• Monomerlerin kovalent bağlarla birleşmesiyle makromoleküller oluşur.
• Proteinin yapı taşı aminoasittir; maltoz protein değil karbonhidrattır.
• Selüloz bitki hücre duvarının yapısal polisakkaritidir; nişasta ve glikojen depo polisakkarittir.
• Kovalent bağlı bileşikler moleküler bileşik adını alır, iyonik değildir.
• Canlıda en bol elementler C, H, O, N; iyot eser miktardadır.
• Enzimler çoğunlukla protein yapılı biyolojik katalizördür; tepkimeden değişmeden çıkar.

Hücre yapısı ve madde geçişi

• Ribozom zarsız organeldir ve nükleik asit olarak yalnız RNA içerir.
• Hücre iskeleti hücreye şekil verir, organel hareketini ve kromozom taşınmasını sağlar.
• Plastidler bitki hücrelerinde bulunur; difüzyon hücre zarında gerçekleşir.
• Mikrovillus emilim yüzeyini genişletir.
• Bakteriler prokaryottur, ikiye bölünerek çoğalır; mayoz ökaryotlara özgüdür.

Genetik, DNA ve mutasyon

• DNA kalıtsal bilgiyi depolar ve sonraki nesle aktarır.
• Bilgi akışı: replikasyon (DNA eşlenmesi), transkripsiyon (RNA sentezi), translasyon (proteine çeviri).
• DNA'da adenin, guanin, sitozin, timin bulunur; urasil RNA'ya aittir.
• Mutasyon DNA dizisinde kalıcı değişimdir; epigenetik değişimde dizi değişmez.
• Mutasyon evrime hammadde sağlar; genetik çeşitliliği artırır.
• Kromozom yapısında DNA, histon ve sentromer bulunur; sentrozom bulunmaz.
• Eşeyli üremede mayoz ve döllenme sayesinde kromozom sayısı sabit kalır.
• Hemofili X'e bağlı çekinik kalıtılır, erkeklerde daha sık görülür.

Enerji metabolizması

• Fotosentezde ışık enerjisi glikozun bağlarında kimyasal enerji olarak depolanır.
• Canlıların asıl enerji kaynağı güneştir.
• ATP hücrelerin ortak enerji molekülüdür.
• Glikoliz oksijensiz de olur; oksijen yoksa pirüvat sitrik asit döngüsüne giremez, laktik aside dönüşür.
• Oksijenli solunumda 1 glukozdan toplam 38 net ATP elde edilir.
• Katabolizma yıkım yapıp ATP üretir; makromolekül sentezi anabolik tepkimedir.
• Asetil-CoA yağ asidi sentezinin öncüsüdür.

Bitki ve hayvan biyolojisi

• Apikal meristemler boyuna büyütür; kök yerçekimi yönünde, gövde ters yönde uzar.
• Vasküler kambiyum ikincil meristemdir; içe ksilem, dışa floem yapar ve gövdeyi kalınlaştırır.
• Etilen ve absisik asit büyümeyi baskılar; oksin, sitokinin ve giberellin destekler.
• Bitkisel gelişme bölünme, büyüme ve özelleşmeyi içerir; şişme dâhil değildir.
• Düz kaslar çizgili değildir; kasılma kayan filament modeliyle açıklanır.
• Eksokrin bezler salgıyı kanalla dışarı verir; kana vermez.
• Kıkırdağın hücresi kondrosittir; elastik kıkırdak kulak kepçesindedir.
• Dendrit nöron gövdesinden çıkan kısa uzantıdır; beyinde en çok glia hücresi bulunur.

Canlı çeşitliliği ve evrim

• Işınsal simetride belirgin sağ-sol ve baş yapısı yoktur; ön-arka ayrımı bilateral simetriye aittir.
• Böcekler en çok türe sahip gruptur; akrep zehirli bir eklembacaklıdır.
• Amfibiler suyla kara arasındaki geçiş grubudur; timsah sürüngendir.
• Likenler alg ile mantar ortaklığıdır.
• Tür, üreme bakımından diğerlerinden yalıtılmış topluluktur; adaptasyon bir üreme engeli değildir.
• Mikroevrim gen havuzundaki alel sıklığı değişimidir; makroevrim yeni tür ve büyük grupların ortaya çıkışıdır.

Ekoloji, koruma ve biyoteknoloji

• Ekosistemde cansız çevre de ekolojiye dâhildir.
• Otçullar birincil tüketicidir; birey ekolojisi bitki ve hayvan bireylerinin ilişkilerini inceler.
• Tür zenginliği toplam tür sayısıdır; tür bolluğuyla aynı değildir.
• Genetik çeşitlilik birey sayısıyla ölçülemez.
• In-situ koruma doğal ortamdadır; doku ve organ kültürleri ex-situ yöntemdir.
• Erozyon bitki örtüsü yok olunca verimli toprağın sürüklenmesidir.
• Transgenik tohumlar biyoteknoloji ürünüdür; biyogüvenlik risk denetimiyle ilgilidir, etik değerler biyoetiğin konusudur.
• Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi'ni kene bulaştırır; PAH akciğer, cilt ve mesane kanseriyle ilişkilidir.

Replikasyon

Hücre bölünmesi öncesinde DNA'nın kendini eksiksiz eşlemesi.

Transkripsiyon

DNA'daki bilginin RNA olarak sentezlenmesi.

Makromolekül

Monomerlerin kovalent bağlarla birleşmesinden oluşan büyük polimer.

Ototrof

Kendi organik maddesini üretebilen canlı.

Hücre iskeleti

Hücreye şekil veren ve organel hareketini sağlayan protein ağı.

Apikal meristem

Kök ve gövde uçlarında boyuna büyümeyi sağlayan bölünen doku.

Vasküler kambiyum

Gövdede enine büyümeyi sağlayan ikincil meristem.

Metastaz

Denetimsiz çoğalan hücrelerin başka vücut bölgelerine yayılması.

Denitrifikasyon

Bakterilerin nitratı azot gazına çevirip atmosfere vermesi.

Mikroevrim

Gen havuzunda alel sıklıklarının nesiller boyunca değişmesi.

Eksokrin bez

Salgısını kanalla vücut yüzeyine veya boşluğa veren bez.

In-situ koruma

Türlerin doğal yaşam ortamında korunması.

• Replikasyon, transkripsiyon ve translasyon karıştırılmasın: eşleme, RNA yazımı, proteine çeviri.
• Tür zenginliği (tür sayısı) ile tür bolluğu (birey sayısı) farklıdır.
• Mutasyon dizi değişimidir; epigenetik değişimde dizi sabit kalır.
• Sentrozom organeldir, kromozom bileşeni değildir; urasil DNA'da değil RNA'dadır.
• Büyümeyi baskılayanlar etilen ve absisik asittir; oksin, sitokinin ve giberellin destekleyicidir.