AUZEF Temel Hastalıklar Bilgisi Çıkmış Sorular

Temel Hastalıklar Bilgisi dersi; bulaşıcı hastalıkların etkenlerini, bulaşma yollarını, belirtilerini, korunma ve aşılama ilkelerini ile epidemiyolojinin temel kavramlarını ele alır.

Epidemiyoloji ve enfeksiyon temel kavramları

• Epidemiyoloji, sağlık olaylarının toplumdaki dağılımını, belirleyicilerini ve denetimini inceleyen bilim dalıdır.
• Beklenen düzeyin üzerindeki olgu artışı epidemi; sürekli ve sabit düzeydeki görülme endemidir; olguların tek tek çıkması sporadiktir.
• Enfeksiyon dereceleri kolonizasyon, latent, subklinik ve klinik dönemdir; atak bunlardan biri değildir.
• Etkenin vücut yüzeyi, eşya, su veya gıdada bulunmasına kontaminasyon denir.
• Bulaşıcı hastalıkların bildirimi zorunludur; ilgili Sağlık Bakanlığı tebliği 1 Ocak 2005'te yürürlüğe girmiştir.

Kızamık, kızamıkçık ve kabakulak

• Kızamık başlangıçta ateş, öksürük, burun akıntısı, konjonktivit ve ışık hassasiyeti verir; sonra Koplik lekeleri ve döküntü gelir.
• Kızamık virüsünün tek serotipi vardır; bu yüzden aşı geniş koruma sağlar.
• Kızamık endemik ülkelerde aşı 9. ayda, az görülen ülkelerde 12-15. ayda yapılır.
• Gelişmekte olan ülkelerde kızamıkta ölümün başlıca nedeni pnömonidir.
• Kızamıkçık çoğunlukla kış sonu ve ilkbaharda görülür.
• Kabakulak geç yaşta geçirilirse erkeklerde orşit yapabilir ve nadiren kısırlığa yol açar.

Solunum yoluyla seyreden bakteriyel hastalıklar

• Difteride boğazda kanamalı, beyaz-gri yalancı zar (psödomembran) oluşur; zar kaldırılınca kanar.
• Boğmaca içeren DTwP ve DTaP aşıları yedi yaşından büyüklere yapılmaz; onlarda Td veya Tdap kullanılır.

Barsak enfeksiyonları ve dizanteri

• Tifo etkeni Salmonella Typhi'dir; hastalık için genellikle çok sayıda bakteri gerekir.
• Basilli dizanteride dışkıda bol mukus görülür.
• Amipli dizanterinin etkeni Entamoeba histolytica'dır; belirleyici bulgu kanlı-mukuslu dışkıdır.
• Amipli dizanteri Birinci Dünya Savaşı'nda Mısır esir kamplarından dönenlerle Anadolu'ya taşınmıştır.

Viral hepatitler

• Hepatit A çoğunlukla kendiliğinden iyileşir; ölüm oranı yaklaşık binde birdir.
• Yaş ilerledikçe Hepatit A'da risk artar; ileri yaşta fulminan hepatit görülebilir.
• Hepatit D çoğalmak için Hepatit B yüzey antijenine ihtiyaç duyar.
• Hepatit D, HBV ile birlikte (ko-enfeksiyon) ya da HBV üzerine eklenerek (süperenfeksiyon) ortaya çıkar.

Hayvanlardan ve topraktan bulaşan hastalıklar

• Bruselloz pastörize edilmemiş süt ve taze yumuşak peynirle bulaşır; ateş ve eklem iltihabı yapar, tedavide rifampisin ile doksisiklin birlikte kullanılır.
• Şarbon etkeni Bacillus anthracis sporları deri kesiklerinden girer; deri şarbonu en sık formdur.
• Şarbon sporları solunum ve sindirimle de bulaşabilir ve çevreye çok dayanıklıdır.
• Tetanos eski adıyla kazıklı hummadır; toksin yaygın kas kasılması yapar ve hasta kazık gibi sertleşir.
• Tetanos etkeni toprakta yaşar; deprem enkazından çıkarılan yaralılara öncelikle tetanos aşısı yapılır.

Şark çıbanı ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyon

• Şark çıbanı etkeni Leishmania'dır; vektörü dişi tatarcık (Phlebotomus, kum sineği) olup alacakaranlıkta etkindir.
• Köpek ve kemirgenler rezervuardır ve onlarda da klinik lezyon gelişebilir; belirtiler yalnız insanda görülmez.
• Bel soğukluğunun etkeni gram-negatif çift kok Neisseria gonorrhoeae'dir.
• Tedavisiz gonore kısırlık ve pelvik inflamatuar hastalığa yol açabilir.

Epidemiyoloji

Hastalıkların toplumdaki dağılımını, belirleyicilerini ve kontrolünü inceleyen bilim dalı.

Epidemi

Bir hastalığın toplumda beklenen düzeyin üzerinde görülmesi.

Endemi

Hastalığın bir bölgede sürekli ve sabit düzeyde seyretmesi.

Sporadik

Olguların tek tek, dağınık biçimde görülmesi.

Kontaminasyon

Etkenin vücut yüzeyi, eşya, su veya gıda gibi ortamlarda bulunması.

Koplik lekeleri

Kızamığa özgü, döküntüden önce görülen belirti.

Psödomembran

Difteride boğazda oluşan, kaldırılınca kanayan yalancı zar.

Vektör

Etkeni bulaştıran canlı; Şark çıbanında tatarcık.

Ko-enfeksiyon ve süperenfeksiyon

Hepatit D'nin HBV ile birlikte ya da HBV üzerine eklenerek görülme biçimleri.

Rezervuar

Etkeni barındıran kaynak; Şark çıbanında köpek ve kemirgenler.

• Amipli dizanteride kanlı-mukuslu dışkı, basilli dizanteride bol mukus öne çıkar; ikisi karıştırılmamalı.
• Epidemi, endemi ve sporadik birbirinden ayrılmalı; insidans ve prevalans ise ölçüt terimleridir.
• Yanlış ifadeyi soran sorularda kızamığın tek serotipi, kızamıkçığın kış sonu-ilkbahar görülmesi ve tifoda yüksek bakteri sayısı gerekliliği sık tuzaktır.
• Kızamık aşısı zamanı bölgeye göre değişir: endemik yerde 9. ay, az görülen yerde 12-15. ay.
• Boğmaca aşısı yedi yaşından küçüklere yapılır; büyüklerde boğmacasız Td veya Tdap kullanılır.