AUZEF Türkistan Tarihi Çıkmış Sorular
İstanbul Üniversitesi AUZEF Türkistan Tarihi dersinin vize, final ve bütünleme sınavlarına hazırlanmak için 170 soruluk havuz: çıkmış sınav sorularını cevaplarıyla çöz, yanlış yaptıklarını tekrar et, yolda sesli dinle.
Türkistan Tarihi konu özeti
Türkistan Tarihi dersi, Özbek hanlıklarının yükselişini, Rusya'nın Türkistan'ı işgalini ve yönetimini, halk ayaklanmalarını, 1917 sonrası gelişmeleri ve Sovyet dönemindeki bölünme ile baskı politikalarını ele alır.
Özbek Devleti ve Şeybani Hanedanı
- Özbek Devleti 1428'de kuruldu; Özbekler Deşt-i Kıpçak'ta yaşayan kalabalık ve güçlü bir Türk boyuydu.
- Ebu'l-Hayr Han, Timurlulardaki taht kavgasından yararlanıp Ebu Said'e destek verdi; karşılığında Sır Derya çevresinde geniş topraklar aldı.
- Ebu'l-Hayr Han'ın torunu Muhammed Şeybani Han dağınık boyları birleştirdi, Semerkant'ı aldı ve Babür'ü bölgeden çıkardı.
- Şeybani 1500'de hükümdarlığını ilan ederek Şeybani (Özbek) hanedanını kurdu.
- Şah Cihan dönemine ait anıtsal yapı Taç Mahal'dir; eşi Mümtaz Mahal anısına yaptırılmıştır.
Rus İşgali ve Türkistan Genel Valiliği
- Petersburg'daki toplantıların ardından Ruslar 1866'da ele geçirdikleri toprakları Rusya'ya kattıklarını duyurdu.
- 1867'de Türkistan Genel Valiliği kuruldu; başına geniş yetkilerle General Kaufman getirildi.
- 2 Haziran 1868 Rusya-Buhara Antlaşması ile Buhara Emirliği Rus himayesine girdi, toprak ve tazminat kaybetti, fiilen bağımsızlığını yitirdi.
Rus Yönetimine Karşı Ayaklanmalar
- Kazak Türkleri, otlaklarına el konulması üzerine 1783'te Sırım Batur önderliğinde isyan etti.
- Verimli toprakların yerli halktan alınıp Rus göçmenlere verilmesi halk ile göçmenler arasında husumet doğurdu.
- 1876'da Abdurrahman Abtabad önderliğindeki isyanın nedenleri kukla yöneticiler, ağır vergiler ve sömürücü Rus politikasıydı.
- 1916 Temmuz'undaki milli ayaklanma, daha önce askerlikten muaf Türkistanlıların zorla askere ve işçiliğe alınmak istenmesiyle patlak verdi.
Bolşevik İhtilali Sonrası Gelişmeler
- 26 Aralık 1917'de kurulan Alaş Orda Kazak Muhtar Hükümeti'nin başkanı Ali Han Bökeyhan, İçişleri Bakanı Muhammedcan Tınışbay'dı.
- Hive'de kurulan Genç Hîveliler Meclisi'ni Ruslar dağıttı.
- Yomut Türkmenlerinin lideri Cüneyd Han, otorite boşluğunda Hive'yi yaklaşık iki yıl elinde tuttu.
- 1921 Temmuz'unda İsmail Suphi'nin girişimiyle Türkistan Milli Birliği kuruldu; başkanı Ahmet Zeki Velidi Togan oldu.
1924 Sınırlandırması ve Sovyet Cumhuriyetleri
- Merkezi Toprak Komitesi çalışmasını Eylül 1924'te bitirdi; Türkistan Ekim 1924'te etnik sınırlara göre bölündü.
- Kurulan cumhuriyetler Türkmenistan, Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan'dır; Azerbaycan Kafkasya'dadır.
- Eski Buhara Cumhuriyeti toprakları, Semerkant ve Taşkent ile Özbekistan SSC kuruldu.
- Kırgız nüfusun yoğun olduğu Issık Göl çevresi Kara-Kırgız Özerk Bölgesi'ne bağlandı; Kazak sınırına dâhil edilmedi.
- Karakalpak bölgesi sırayla Kazakistan'a (1925) ve Rusya SFSC'ye (1930) bağlandı; 1936'da özerk cumhuriyet olarak Özbekistan'a katıldı.
Sovyet Kültür ve Din Politikası
- Cumhuriyetler kâğıt üzerinde bağımsızdı; fiilen Moskova'nın sıkı denetimindeydi ve özgürlükten yoksundu.
- Milli ve dini kültür gerici sayıldı; yerine ulusal farkları eritmeyi amaçlayan proletarya kültürü yayılmaya çalışıldı.
- Ortak bilim dili ve alfabe isteyen Türkistanlı ve Azerbaycanlı aydınlar Pantürkist suçlamasıyla ortadan kaldırıldı.
- Din adamları İslam'ı kötüleyen yazılar yazmaya zorlandı; örnek yazı 1960'ta Sovetskaya Kırgıziya gazetesinde çıktı.
Batı Türkistan'ın Halkları
- Kazak, Kırgız, Özbek, Türkmen ve Karakalpaklar Türk dilleri grubundandır.
- Tacikler İrani kökenlidir ve Farsçanın bir lehçesi olan Tacikçeyi konuşur.
- Tacikler yüzyıllarca Türklerle aynı kültür dairesini paylaşsa da dil bakımından ayrı sayılır.
Önemli kavramlar
- Türkistan Genel Valiliği
- 1867'de Rusların ele geçirdikleri toprakları merkezden yönetmek için kurduğu idari yapı.
- General Kaufman
- Türkistan Genel Valiliği'nin başına getirilen Rus general.
- Rusya-Buhara Antlaşması
- 1868'de Buhara Emirliği'ni Rus himayesine sokan antlaşma.
- Sırım Batur
- 1783'te Rus işgaline karşı Kazak ayaklanmasını başlatan önder.
- Alaş Orda
- 1917'de kurulan Kazak Muhtar Hükümeti.
- Türkistan Milli Birliği
- 1921'de Buhara'da İsmail Suphi'nin girişimiyle kurulan, başkanı Zeki Velidi olan örgüt.
- Merkezi Toprak Komitesi
- 1924'te Türkistan'ın Sovyet cumhuriyetlerine bölünmesi için sınırları belirleyen komite.
- Proletarya kültürü
- Sovyetlerin milli ve dini kültürün yerine yaymaya çalıştığı sınıf temelli kültür.
- Pantürkist
- Sovyetlerin ortak dil ve alfabe isteyen aydınlara yönelttiği damga.
- Tacikler
- Farsçanın bir lehçesini konuşan, Türk olmayan Batı Türkistan halkı.
- Karakalpakistan
- 1936'dan beri Özbekistan içinde özerk cumhuriyet olan bölge.
Sınav ipuçları
- Olumsuz sorularda (yer almaz, yanlıştır, sayılamaz) 'halk memnundu', 'iyi ilişkiler', 'en özgür gelişme' gibi gerçek dışı seçenek aranmalıdır.
- Ebu'l-Hayr Han (Ebu Said'e destek veren) ile torunu Muhammed Şeybani Han (1500, Babür'ü yenen) karıştırılmamalıdır.
- Alaş Orda'da başkan Ali Han Bökeyhan, İçişleri Bakanı Muhammedcan Tınışbay'dır.
- 1924'te kurulan cumhuriyetler arasında Azerbaycan yoktur; Issık Göl Kazakistan'a değil Kırgızistan'a bağlanmıştır.
Hangi sınavların soruları var?
Türkistan Tarihi örnek sorular
Aşağıdaki sorular dersin konularından derlenmiştir; cevabı görmek için "Cevabı gör"e dokunun. Tüm soruları uygulamada çözebilirsiniz.
1. 5 Aralık 1936 tarihinde Karakalpakistan, hangi cumhuriyetin sınırları içine katılarak bu yapıya bağlanmıştır?
- Türkmenistan
- Kırgızistan
- Kazakistan
- Tacikistan
- Özbekistan
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Özbekistan
Karakalpak bölgesi önce Kazakistan’a (1925), ardından doğrudan Rusya SFSC’ye (1930) bağlanmıştı. 1936 Anayasası ile özerk cumhuriyet statüsü verilerek Özbekistan SSC’nin içine dâhil edildi. Bugün de Özbekistan’a bağlı özerk bir cumhuriyettir.
2. Rusların Orta Asya Türk devletlerini tamamen ele geçirmesinin ardından uyguladıkları zorba yönetime ve kolonileştirme politikasına artık katlanamayan Türkler bölgelerde ayaklanmaya girişti. Aşağıdakilerden hangisi bu ayaklanmaların nedenleri arasında yer almaz?
- Orenburg'da genel valilik açıp Kazakistan ve Başkırdistan'ın yönetim düzenini baştan kurmaları
- Sayıları önce binlerle, sonra yüz binlerle ifade edilen Rus göçmenlerle yerli halkın iyi ilişkiler kurması
- Eskiden miras yoluyla yönetime gelen Başkırt ve Kazak önderlerini artık kendilerinin atamaya başlaması
- Toprakların verimli kesimlerinin büyük bölümünün halktan alınıp yerleştirilen Rus göçmenlere verilmesi
- Uzun süren istilalar yüzünden maddi ve manevi olarak yıpranan halkın ağır vergiler altında ezilip yoksullaşması
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Sayıları önce binlerle, sonra yüz binlerle ifade edilen Rus göçmenlerle yerli halkın iyi ilişkiler kurması
Verimli topraklar yerli halktan alınıp Rus göçmenlere dağıtıldığı için halkla göçmenler arasında husumet doğdu. Bu nedenle "iyi geçinme" isyan sebebi olamaz.
3. Petersburg'da Türkistan'ın geleceği konusunda bir dizi toplantı yapılmış ve önemli kararlar alınmıştır. Bu kararlar uyarınca Ruslar, o güne dek Türkistan'da ele geçirdikleri tüm toprakları Rusya'ya kattıklarını duyurdu (Ağustos 1866). Bir yıl sonra Rus Çarı da Türkistan Genel Valiliği'nin oluşturulduğunu bildirdi. Aşağıdakilerden hangisi bu genel valiliğe atanan generaldir?
- General Kaufman
- General Milyutin
- General Çernyayev
- General Romanovskiy
- General Baryatinskiy
Cevabı gör
Doğru cevap: A) General Kaufman
Çarlık yönetimi 1867'de ele geçirdiği toprakları merkezden denetlemek için Türkistan Genel Valiliği'ni kurdu. Başına geniş yetkilerle General Kaufman getirildi.
4. Türkistan Genel Valisi aracılığıyla 2 Haziran 1868'de imzalanan Rusya-Buhara Antlaşması'yla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- Buhara Emirliği bağımsızlığını sürdürmüştür.
- Buhara, 500.000 ruble savaş tazminatı ödeyecektir.
- Buhara emirinin denetimindeki bölgelerde ticaret başta olmak üzere Rusların her türlü faaliyeti serbest olacaktır.
- Rusların o zamana kadar ele geçirdiği Buhara toprakları Rus denetiminde kalacaktır.
- Çaresiz kalan Buhara Emiri, Rusların isteklerini koşulsuz biçimde kabul etmiştir.
Cevabı gör
Doğru cevap: A) Buhara Emirliği bağımsızlığını sürdürmüştür.
Antlaşmayla Buhara Emirliği Rusya'nın himayesine girdi, toprak kaybetti, tazminat ödedi ve fiilen bağımsızlığını yitirdi. Bu yüzden bağımsızlığını koruduğu söylenemez.
5. Rus yönetimi, verimli arazilerine el koyunca 1783'te Sırım Batur'un başkanlığında isyan bayrağını açan Türk topluluğu hangisidir?
- Kırgız Türkleri
- Özbek Türkleri
- Türkmenler
- Karakalpaklar
- Kazak Türkleri
Cevabı gör
Doğru cevap: E) Kazak Türkleri
Çarlık Rusyası Kazak bozkırlarında ilerleyip özellikle Küçük Cüz'ün otlaklarına el koydu ve han otoritesini zayıflattı. Bunun üzerine Sırım Batur 1783'te Ruslara ve onlarla birlikte hareket eden hanlara karşı ayaklanma başlattı.
6. Türkistan'ın ayrı Sovyet cumhuriyetlerine ayrılması Rus Komünist Partisi'nce uygun görülünce, sınırları belirlemek üzere "Merkezi Toprak Komitesi" kuruldu ve çalışmasını Eylül 1924'te sonuçlandırdı. Aşağıdaki yerlerden hangisi bu düzenlemede Kazak Cumhuriyeti'ne dâhil edilmemiştir?
- Akmescid
- Isık Göl (Issık Köl)
- Mirazçul-Çimkent
- Alma-Ata
- Carkent
Cevabı gör
Doğru cevap: B) Isık Göl (Issık Köl)
1924'teki sınırlandırmada Orta Asya etnik yapıya göre bölündü. Akmescid, Çimkent, Alma-Ata ve Carkent Kazak sınırları içinde kaldı. Kırgız nüfusun yoğun olduğu Issık Göl çevresi ise Kara-Kırgız Özerk Bölgesi'ne, yani bugünkü Kırgızistan'a bağlandı.
7. Türkistan'da oluşturulan Sovyet cumhuriyetleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- Tüm cumhuriyetlere dünyadaki en iyi ve en özgür gelişme olanakları sağlanmıştır.
- Her cumhuriyette, Moskova'dan aldığı talimatları uygulayan bir Komünist Parti kurulmuştur.
- Cumhuriyetler sürekli olarak Moskova'nın sıkı denetiminde tutulmaya çalışılmıştır.
- Cumhuriyetlerde kolonileştirme politikası yürütülmüştür.
- Rus baskısı ve sömürüsü giderek artarak sürmüştür.
Cevabı gör
Doğru cevap: A) Tüm cumhuriyetlere dünyadaki en iyi ve en özgür gelişme olanakları sağlanmıştır.
Bu cumhuriyetler yalnızca kâğıt üzerinde bağımsız görünüyordu; fiilen Moskova'nın sıkı denetimindeydi ve siyasi ile ekonomik özgürlükten yoksundu. "En iyi ve serbest gelişme olanağı" sözü Sovyet propagandasıdır.
8. Türkistanlı ve Azerbaycanlı dilbilimciler, edebiyatçılar ve şairler düzenledikleri bilimsel kongrelerde, ortak eski yazı dili geleneğine yabancı sözcükler yerine Türkçe sözcükler katarak ve Türkçe terimler üreterek ortak bir bilim dili oluşturmak istediklerini dile getirdi. Bu doğal istek Sovyetlerin tepkisini çekti ve bu aydınlar "….." suçlamasıyla ortadan kaldırıldı. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
- Panislamist
- Panslavist
- Ceditçi
- Pantürkist
- İhtilalci
Cevabı gör
Doğru cevap: D) Pantürkist
Sovyet yönetimi Türk halkları arasında ortak dil ve alfabe çabasını siyasi birlik arayışı saydı ve bu aydınları "Pantürkist" damgasıyla tasfiye etti.
9. Timurlu prenslerin taht çekişmelerinden yararlanıp Ebu Said'e destek vererek 1451'e kadar Türkistan'ın yarısında egemen olmayı başaran Özbek hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?
- Babür Şah
- Şah İsmail
- Ebu'l-Hayr Han
- Şah Cihan
- Şeybani Han
Cevabı gör
Doğru cevap: C) Ebu'l-Hayr Han
Özbek boylarını Deşt-i Kıpçak'ta birleştiren Ebu'l-Hayr Han, Timurlulardaki iç savaştan yararlanıp Ebu Said'in tahta çıkmasına destek verdi. Karşılığında Sır Derya çevresinde geniş topraklar elde etti.
10. 1428'de Özbek Devleti kurulduktan sonra bu adla anılan Fergana vadisi Türk toplulukları hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi doğru kabul edilemez?
- Cengiz Han döneminde Moğol egemenliğine girmiş olsalar da milli kimliklerini ve kültürlerini korudular.
- Moğol İmparatorluğu'nun parçalanmasının ardından konumlarını daha da sağlamlaştırdılar.
- Timurlular döneminde nüfusça en az kalabalık olan topluluk onlardı.
- XV. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Orta Asya'da güçlü bir unsur olmaya başladılar.
- Timurlular zamanında taht kavgalarına pek karışmadılar ve Moğol boylarından da kendilerini sakındılar.
Cevabı gör
Doğru cevap: C) Timurlular döneminde nüfusça en az kalabalık olan topluluk onlardı.
Özbekler Moğol ve Altın Orda yönetimi altında kimliklerini korumuş, Deşt-i Kıpçak'ta yaşayan kalabalık ve güçlü bir Türk boyuydu. Timurlular döneminde Ebu'l-Hayr Han ve sonra Şeybani Han önderliğinde en büyük göçebe kitlelerden birini oluşturuyorlardı. Bu nedenle "en az kalabalık topluluktu" ifadesi yanlıştır.
Bu dersi alan bölümler
Nasıl çalışmalı?
Önce "Vize (hepsi)" ya da "Final (hepsi)" ile geçmiş yılların sorularını çözün; aynı konular sınavlarda sık tekrarlanır. Yanlış yaptığınız sorular "Yanlışlar" bölümünde birikir, sınavdan önce onları yeniden çözün. Yolda ya da ev işi yaparken "Sesli Dinle" ile soruları ve cevaplarını dinleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
AUZEF Türkistan Tarihi çıkmış sorular nerede?
Mobil Defter'de AUZEF Türkistan Tarihi dersinin vize, final ve bütünleme hazırlığı için 170 sorusu var (2025 Vize, 2025 Final, 2024 Vize, 2024 Final). Soruları cevaplarıyla test olarak çözebilir, yanlışlarını ayrıca tekrar edebilir ve sesli dinleyebilirsin.
AUZEF Türkistan Tarihi vize soruları ve final soruları ayrı çözülebilir mi?
Evet. Uygulamada "Vize (hepsi)" ve "Final (hepsi)" düğmeleriyle yalnız o sınavın sorularını, yıl düğmeleriyle de tek bir yılın sınavını çözebilirsin.
AUZEF Türkistan Tarihi çıkmış sorular PDF olarak indirilebilir mi?
Ayrı bir PDF dosyası yerine uygulamadaki "Kağıda yazdır" düğmesi dersin bütün sorularını ve cevap anahtarını yazdırılabilir sayfa olarak hazırlar; telefonda ya da bilgisayarda "PDF olarak kaydet" seçeneğiyle PDF yapabilirsin.
AUZEF Türkistan Tarihi ders notları ve konu özeti var mı?
Evet. Bu sayfada dersin konu özeti var; uygulamadaki "Konu özeti" düğmesiyle özetin tamamını okuyabilir ya da sesli dinleyebilirsin.
AUZEF Türkistan Tarihi soruları ücretli mi?
Hayır, ücretsiz. Ad, cep telefonu ve bölümünle bir dakikada üye olup bütün sorulara, yanlışlar listesine ve sesli dinlemeye erişebilirsin.
3. sınıf Bahar diğer dersler
- Abd Dış Politikası çıkmış sorular
- Adli Sosyal Hizmet çıkmış sorular
- Afetlerde Tıbbi Müdahale çıkmış sorular
- Afetlerin Toplum Üzerindeki Etkileri çıkmış sorular
- Ahlaki Gelişim ve Değerler Eğitimi çıkmış sorular
- Aile Danışmanlığı çıkmış sorular
- Akkoyunlu, Karakoyunlu ve Safeviler Tarihi çıkmış sorular
- Altınordu Tarihi çıkmış sorular
- Antrenman Bilgisi çıkmış sorular
- Avrupa Birliği ve Türkiye çıkmış sorular
- Avrupa Tarihi çıkmış sorular
- Belgesel Film çıkmış sorular
- Benzetim çıkmış sorular
- Bilgi Sistemleri Proje Yönetimi çıkmış sorular