AUZEF Türkiye Kıyı Bölgeleri Çıkmış Sorular

Ders, Türkiye kıyı bölgelerinin (Ege, Akdeniz, Karadeniz, Marmara ve Trakya) yer şekillerini, kıyı tiplerini, göllerini, akarsularını, ekonomik ürünlerini, madenlerini, ulaşımını ve turizm değerlerini yöre yöre ele alır.

Kıyı tipleri ve göller

• Kaş-Demre arasında kıyıya paralel adalar ve yarımadalar Dalmaçya tipi kıyıyı oluşturur.
• Haliç ve Hamsilos Koyu, eski vadilerin sular altında kalmasıyla oluşan ria tipi kıyıya örnektir; Hamsilos buzul kökenli değildir.
• Ölüdeniz kıyı oku ile denizden ayrılmış lagün gölüdür; Köyceğiz Gölü Dalaman Çayı alüvyonlarıyla denizden kopmuştur.
• Sera ve Uzungöl heyelan set gölüdür; Isparta Gölcük ise krater çukuru dolarak oluşan volkanik göldür.
• Eğirdir Gölü Boğazova kanalıyla Kovada Gölü'ne bağlanır; Salda Gölü beyaz kumlarıyla bilinir.
• Amik Gölü kurutulmuş, tabanına Hatay Havalimanı yapılmıştır.

Akarsular, deltalar ve barajlar

• Meriç Nehri Türkiye-Yunanistan sınırını oluşturur.
• Kızılırmak Bafra Ovası'ndan, Yeşilırmak Çarşamba Ovası'ndan denize ulaşır.
• Çoruh Nehri Gürcistan'a geçtikten sonra Karadeniz'e dökülür.
• Karacabey Longozu Susurluk Nehri deltasında gelişmiş subasar ormandır.
• Ceyhan üzerinde Menzelet, Sır, Berke ve Aslantaş; Manavgat üzerinde Oymapınar; Dalaman Çayı üzerinde Akköprü barajı vardır.
• Eşen Çayı alüvyonları Patara Antik Limanı'nı doldurmuştur.
• Istranca Dereleri Projesi İstanbul'un su ihtiyacına katkı verir; Doğancı Barajı ise Bursa'ya su sağlar.

Tarih, kültür ve koruma alanları

• Efes (Küçük Menderes yöresi) ve Pergamon (Bakırçay yöresi) UNESCO Dünya Miras Listesi'ndedir.
• Hierapolis Pamukkale travertenlerinin üstünde yer alır; Halikarnassos bugünkü Bodrum'dur.
• Behramkale, antik Assos'un bulunduğu yerde gelişmiştir; Assos taşı andezit türündedir.
• İznik hem çinisi hem büyük ölçüde ayakta kalan surlarıyla bilinir; Cumalıkızık Bursa'nın UNESCO'daki köyüdür.
• Karain Mağarası Paleolitik yerleşim izleri taşır; Fatih Dökümhanesi Demirköy'dedir.
• Maçahel Vadisi Türkiye'nin ilk Biyosfer Rezervi, Foça ise Akdeniz foku nedeniyle korunan alandır.
• Seferihisar Türkiye'nin ilk sakin şehridir; Perşembe de bu unvana sahiptir.

Tarım ve coğrafi işaretli ürünler

• Isparta gülüyle, Ödemiş patatesiyle, Datça bademiyle, Muğla ise mermeriyle (Muğla Beyazı) coğrafi işaret almıştır.
• Serinhisar leblebi üretiminin yarıdan fazlasını karşılar.
• Mut kayısısıyla, Kadirli kırmızı turp üretimiyle (yaklaşık %70) öne çıkar.
• Trakya'da ayçiçeği, Balkan göçmenlerinin etkisiyle yayılmıştır.
• Mersin Limanı, Çukurova pamuğunun ihracı için 19. yüzyılda geliştirilmiştir.
• Rize çay bahçelerinin gezilmesi agroturizm örneğidir.

Maden ve enerji

• Tunçbilek linyiti termik santrallerde yakılır; Soma ve Yatağan santralleri de linyitle çalışır.
• Adana Torosları yöresindeki santral Tufanbeyli linyitini kullanır.
• Emet dünyanın önemli bor yataklarına sahiptir; Murgul bakır, Ovacık altın çıkarılan yerdir.
• Akkuyu'da yapımı süren santral nükleer enerjiye dayanır.
• Marmara Ereğlisi'nde BOTAŞ'ın LNG terminali bulunur.

Sanayi ve ulaşım

• Kütahya çinisiyle, İskenderun demir-çelik tesisiyle tanınır.
• Çaycuma'da kraft kâğıt üreten SEKA (OYKA) vardır; Aliağa gemi geri dönüşüm bölgesidir.
• Dalaman Ovası'ndaki havalimanı Teke Yöresi'nin tek havalimanıdır; Çorlu Trakya'da, Merzifon Amasya için havalimanına sahiptir.
• İzmir-Aydın bu topraklardaki ilk demiryoludur; Akdeniz kıyısında demiryolu İskenderun'a ulaşır.
• İskenderun-Antakya yolu Amanos Dağları'nı Belen Geçidi'nden aşar; Gülek Boğazı'nda otoyol için dar kesim doldurulmuştur.
• İpsala Yunanistan sınır kapısıdır.

Yer şekilleri, yerleşme ve turizm

• Honaz Dağı Ege'nin en yüksek zirvesidir; Gölcük Yaylası Bozdağlar'dadır.
• Gökova Körfezi Bodrum ve Datça yarımadalarını ayırır; Babakale Edremit Körfezi'nin batı ucudur.
• Kula volkanları jeopark statüsündedir; Alaçatı evleri tüf ile yapılmıştır.
• Gördes heyelan, Gediz deprem nedeniyle yer değiştirmiştir.
• Köprülü ve Saklıkent kanyonları millî park statüsündedir.
• Narman Peribacaları jeomorfoturizme örnektir; Altındere Millî Parkı Maçka'dadır.
• Zonguldak yöresinin il merkezleri Zonguldak, Karabük ve Bartın'dır.

Dalmaçya tipi kıyı

Kıyıya paralel dağ dizileri arasındaki çukurlukların sular altında kalmasıyla oluşan, boyuna kıyı tipidir.

Ria kıyı tipi

Akarsu vadilerinin deniz seviyesi yükselince sular altında kalmasıyla oluşan girintili kıyıdır.

Lagün

Kıyı oku ile denizden ayrılmış göl tipidir; Ölüdeniz örnektir.

Heyelan set gölü

Kayan kütlenin vadiyi kapatmasıyla oluşan göldür.

Volkanik göl

Krater çukurunun su dolmasıyla oluşan göldür.

Longoz

Taşkın sularıyla beslenen subasar ormandır.

Coğrafi işaret

Ürünün yetiştiği yerin adıyla tescil edilmesidir.

Jeomorfoturizm

Yer şekillerinin turistik çekicilik oluşturduğu turizm türüdür.

Agroturizm

Tarımsal üretim alanlarının turizme açılmasıdır.

Cittaslow

Sakin şehir unvanıdır.

Linyit

Termik santrallerde yakılan, bölgede yaygın kömür türüdür.

• Heyelan gölü (Sera, Uzungöl), lagün (Ölüdeniz), volkanik göl (Gölcük) ve Köyceğiz'in alüvyonla oluşumu birbirine karıştırılmamalıdır.
• Hamsilos fiyort sanılır ama ria tipidir; Dalmaçya ise Kaş-Demre kıyısıdır.
• Kızılırmak Bafra'dan, Yeşilırmak Çarşamba'dan denize ulaşır.
• Pergamon ve Efes UNESCO'dadır; hangisinin hangi yöreye ait olduğuna dikkat edilmelidir.
• İskenderun hem demiryolu hem demir-çelik sorularında, İznik hem çini hem sur sorularında karşıya çıkar.