AUZEF Ulusal ve Uluslararası Afet Mevzuatları Çıkmış Sorular

Ders, afet kavramını, afet türlerini ve afetlerde yetkili makamları ele alır; 7269, 6306, 6305 ve 5510 sayılı kanunlar ile ilk yazılı hukuk örneklerine değinir. Afet sonrası müdahale, kentsel dönüşüm ve sigorta sistemi temel konulardır.

Afet kavramı ve türleri

• Doğal tehlike, can ve mal kaybına yol açıp günlük yaşamı aksattığında afete dönüşür.
• Afetin ayırt edici yanı, yerel kaynakların müdahaleye yetmemesi ve dışarıdan destek gerekmesidir.
• Deprem, heyelan ve volkanik püskürme jeolojik afetlerdir.
• Kasırga meteorolojik, orman yangını ise biyolojik ya da insan kaynaklı afetler arasında sayılır.
• Can ve mal kaybı ile toplumsal ve psikolojik etkiler afetin büyüklüğünü gösterir; koordinasyon ve yardım dağıtımı ise yönetim faaliyetidir.

7269 sayılı Kanun ve yetkili makamlar

• 7269 sayılı Kanun, genel hayata etkili afetlerde alınacak tedbirler ve yapılacak yardımları düzenler.
• Afet olduğunda ilk ve acil tedbirleri bölgenin en üst mülki amiri olan vali veya kaymakam alır.
• 6. madde uyarınca vali ve kaymakam, 18-65 yaş arasındaki erkekleri göreve çağırabilir.
• Askerler ve hâkimler bu göreve çağırma yetkisinin dışındadır.

Genel hayata etkililik kararı

• Afetin o yerin genel hayatına etkili olup olmadığına Çevre ve Şehircilik Bakanlığı karar verir.
• Karar sürecinde Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'nın teklifi alınır.
• Ölçütler ekonomik, sosyal ve altyapıya ilişkin kayıplara dayanır.
• Karantina ilanı bu ölçütler arasında yer almaz.

6306 sayılı Kanun (kentsel dönüşüm)

• Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun 2012'de çıkmıştır ve 6306 numaralıdır.
• Önceki düzenlemelerden farkı, tapulu ya da tapusuz tüm hak sahiplerinin haklarını koruyup mağduriyeti önlemesidir.
• Riskli yapı tespiti kesinleşen maliklere yıkım için kural olarak en az 60 gün verilir.
• Tahliye ve yıktırmada anlaşma esastır; anlaşmayanlara kira yardımı yapılmaz ve yaptırım uygulanır.
• İdare gerekirse acele kamulaştırma yoluna gidebilir.

Sigorta mevzuatı

• 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu, Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) başta olmak üzere afet sigortalarını düzenler.
• 5510 sayılı Kanun, SGK üzerinden çalışanlar için emeklilik ve genel sağlık sigortasını zorunlu kılar.
• Sigortacılığın genel hukuki çerçevesi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda belirlenmiştir.

Hukukun tarihsel kökenleri

• Bilinen en eski yazılı hukuk kuralları Sümerlere ait Ur-Nammu Kanunları'dır.
• Babil Kralı Hammurabi'nin kuralları bir dikili taş üzerine yazılmıştır.
• Bu abide Paris'teki Louvre Müzesi'nde sergilenir.

Afet

Can ve mal kaybı doğuran, günlük yaşamı aksatan ve yerel imkânları aşan olay.

Jeolojik afet

Deprem, heyelan ve volkanik püskürme gibi yerkabuğu kaynaklı afetler.

Meteorolojik afet

Kasırga gibi atmosfer olaylarından doğan afet türü.

7269 sayılı Kanun

Genel hayata etkili afetlerde alınacak tedbirleri ve yardımları düzenleyen kanun.

Genel hayata etkililik

Afetin bir yerin ekonomik, sosyal ve altyapı düzenini etkilediğinin Bakanlıkça belirlenmesi.

6306 sayılı Kanun

Kentsel Dönüşüm Kanunu olarak bilinen, riskli alan ve yapıların dönüşümünü düzenleyen kanun.

Riskli yapı

Afet riski taşıdığı tespit edilen ve yıkımı gerekebilen bina.

Acele kamulaştırma

Anlaşma sağlanamazsa idarenin başvurabileceği hızlı kamulaştırma yolu.

DASK

6305 sayılı Kanun kapsamındaki Zorunlu Deprem Sigortası.

Ur-Nammu Kanunları

Sümerlere ait, bilinen en eski yazılı hukuk kuralları.

• 7269 (afet tedbirleri ve yardımlar), 6306 (kentsel dönüşüm), 6305 (afet sigortaları), 5510 (SGK) ve 6102 (Türk Ticaret Kanunu) numaralarını karıştırmamak gerekir.
• Askerler ve hâkimler göreve çağırmanın dışındadır; yaş aralığı 18-65'tir.
• Genel hayata etkililiği Çevre ve Şehircilik Bakanlığı belirler; ilk acil tedbiri ise vali alır.
• Afet ölçütlerini sağlık önlemlerinden (karantina) ya da yönetim faaliyetlerinden (koordinasyon) ayırmak gerekir.
• Afet tanımında yerel kaynakların yeterli olması değil, yetersiz kalması esastır.