AUZEF Uluslararası İlişkiler Teorisi Çıkmış Sorular

Ders, uluslararası ilişkileri açıklayan ana akım kuramları (realizm, liberalizm ve yeni biçimleri), eleştirel ve alternatif yaklaşımları (Marksizm, inşacılık, feminizm, post-kolonyalizm, yeşil kuram, İngiliz Okulu) ile aktörleri, kavramları ve kuramlar arası büyük tartışmaları ele alır.

Alanın kapsamı ve aktörler

• Uluslararası ilişkiler, devletlerarası siyasi ve diplomatik ilişkileri anlatan uluslararası politikayı da içine alan daha geniş bir alandır.
• Küresel siyaset yalnız büyük güçleri değil, her ölçekteki devleti, sivil toplumu, örgütleri ve bireyleri kapsar.
• Esas aktör devlettir; hükümetlerarası örgütler, hükümet dışı örgütler ve çok uluslu şirketler devlet dışı aktör sayılır.
• Hükümetlerarası örgütleri devletler antlaşmayla kurar; devlet dışı aktörlerin kurduğu yapılar hükümet dışı örgüttür.
• Sendikalar çoğunlukla iç politika aktörü sayılır; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bireye doğrudan başvuru imkânı tanır.

Realizm ve klasik realistler

• Realizmin 4 S'i: devletçilik, hayatta kalma, kendi kendine yardım ve güvenlik; devletin merkezî rolünü ve anarşik sistemdeki sorunlarını gösterir.
• Düşünce çizgisi Thucydides, Machiavelli ve Hobbes ile başlar; Morgenthau ve Carr ile sistemleşir.
• Machiavelli'ye göre devletin bekası için güç ve aldatma yönetimde kullanılabilir.
• Hobbes'un doğal hal ve Leviathan fikirleri ana akım realizme katkıdır, alternatif kuramlara değil.
• Morgenthau'nun altı ilkesinde insan doğası, çıkarın güçle tanımı ve politik olanın özerkliği yer alır; din ilke değildir.

Liberalizm

• Bireysel özgürlük, demokrasi, işbirliği, hukuk ve kurumlar liberalizmin ağırlık noktasıdır; rekabet ve çatışma realizme aittir.
• Klasik liberalizmin isimleri Locke, Kant (Ebedi Barış) ve Smith'tir; Sovyet Devrimi bu çizginin parçası değildir.
• İki savaş arası 1919-1939 dönemi liberalizmin en güçlü evresidir; Carr'ın 20 Yıl Krizi bu dönemi sert biçimde eleştirmiştir.
• Cumhuriyetçi liberalizm demokrasilerin birbiriyle savaşmayacağını savunur; sosyolojik liberalizm devlet dışı ilişkilere dikkat çeker.
• Neo-liberal kurumsalcılık 1970-80'lerde gelişmiştir; rejim teorisi Krasner, çalışmaları Keohane ve Nye ile anılır.

Büyük tartışmalar ve neo-kuramlar

• 1. Tartışma idealizm ile realizm arasında, 1930'lardan 1950'lerin başına kadar sürmüştür.
• 2. Tartışma gelenekselcilik ile davranışsalcılık, 3. Tartışma neo-neo ve paradigmalar arası, 4. Tartışma pozitivizm ile post-pozitivizm arasındadır.
• Realizm bütün büyük tartışmalarda yer almıştır; Marksizm ilk kez 3. Tartışma'da katılmıştır.
• Neo-realizm Waltz'un 1979 tarihli kitabıyla biçimlenmiş, 1980'lerde baskın olmuştur; anarşi ve sistem yapısını öne çıkarır.
• Neo-realizm yeni gerçekçilik, neo-liberalizm yeni liberalizm ya da yeni idealizm adlarıyla da anılır.

Marksizm, bağımlılık ve eleştirel kuramlar

• Marksizme göre uluslararası sistem kapitalist, sömürücü ve hiyerarşiktir; liberal modelin dünyayı bütün olarak geliştirdiği tezi ona yabancıdır.
• Bağımlılık Okulu: Frank, Amin, Prebisch. Dünya Sistemi Teorisi (Wallerstein) dünyayı merkez, yarı çevre ve çevreye ayırır.
• Eleştirel kuramlar ana akımın varsayımlarını sorgular; emansipasyon insanların ve toplumların özgürleşmesi demektir.
• Hegemonya, Gramsci ile ilişkili olarak, değerlerin zorla ya da rızayla benimsetilmesidir.
• Post-kolonyalizm, sömürgeciliğin etkilerinin sürdüğünü ve eski sömürgelerin sistemdeki yerini inceler; 'post' sömürgeciliğin bittiği anlamına gelmez.
• Feministler Marksizmi sınıf ve üretimi merkeze alıp kadını görmemekle eleştirir; inşacı feminizm algı ve yargıların politikayı şekillendirdiğini vurgular.

İnşacılık ve İngiliz Okulu

• Wendt inşacılığın kurucusudur; sistemin yapısını maddi güçten çok fikirler, normlar ve kimlikler kurar.
• İnşacılık, realizm ve liberalizmden sonra alanın en etkili üçüncü akımı olmuştur; gücü ihmal ettiği eleştirilir.
• İngiliz Okulu 1950'lerde LSE'de Wight'ın seminerleriyle başlamış, kurucuları Butterfield, Wight, Watson ve Bull'dur.
• Bull'un Anarşik Toplum (1977) eserinde uluslararası toplum devletlerin toplumudur; egemenlik, diplomasi, hukuk ve güç dengesi kurucu ilkelerdir.
• Yakın dönem temsilcileri Buzan, Linklater ve Dunne; okul yöntem konusunda belirsizlikle eleştirilir.

Kuram türleri, hukuk ve küreselleşme

• Pozitivist kuramlar olanı gözlemler, sadeleştirir, açıklar ve geleceği öngörmeye çalışır; normatif kuramlar olması gerekeni değerler açısından eleştirir.
• Kuramlar pozitivist ve post-pozitivist diye ayrılır; pre-pozitivist diye yerleşik bir grup yoktur.
• Uluslararası hukukun zayıflığı yaptırım, yargı ve otorite eksikliğidir; kaynakları antlaşma, yapılageliş ve genel ilkelerdir.
• Sermaye, mal, hizmet ve işgücünün sınırlar ötesi dolaşımı küreselleşmeyle bağdaşır.
• Yeşil kuram çevre sorunlarını ve küresel ısınmayı odağa alır; ana akım kuramlar çevreyi uzun süre ihmal etmiştir.

Anarşi

Merkezî otoritenin bulunmadığı uluslararası sistem; realizm ve neo-realizmin çıkış varsayımıdır.

Güç dengesi

Devletlerin birbirini dengeleyerek düzeni koruması; İngiliz Okulu'nda uluslararası toplumun kurucu ilkelerinden biridir.

Demokratik barış

Demokrasilerin birbiriyle savaşmayacağı görüşü; cumhuriyetçi liberalizmle ve Kant'la anılır.

Kurumsalcılık

Kurum ve rejimlerin anarşik ortamda işbirliğini mümkün kıldığını savunan neo-liberal yaklaşım.

Çoğulculuk

Devletin yanında STK, şirket ve örgütlerin de etkili aktör olduğu görüşü.

Emansipasyon

Eleştirel kuramların hedefi olan insanların sömürü ve baskıdan kurtulması.

Hegemonya

Güçlü bir otoritenin kültür ve normlarını baskı ya da rıza yoluyla yayması.

Uluslararası toplum

Ortak kural ve değerleri paylaşan devletlerin oluşturduğu toplum; İngiliz Okulu kavramıdır.

Merkez-çevre-yarı çevre

Wallerstein'ın dünya sistemini ekonomik iş bölümüne göre üçe ayıran modeli.

Küreselleşme

Sermaye, mal, hizmet ve işgücünün sınır tanımadan yoğun dolaşımı ve ekonomik bütünleşme.

• Anarşi eleştirel kuramların değil, realizm ve neo-liberalizm gibi ana akım kuramların çıkış varsayımıdır.
• Neo-neo tartışması 1970-80'lerdedir; 1950'ler 2. tartışma dönemidir.
• Hükümetlerarası örgütü devletler kurar; devlet dışı aktörlerin kurması hükümet dışı örgüt demektir.
• Hobbes ana akım realizme katkı yapmıştır; Locke ise liberalizmin babası sayılır, realist değildir.
• Aşırı iyimserlik eleştirisi liberalizme, yönteme aşırı odaklanma eleştirisi davranışsalcılara yöneliktir; Marksizme ve İngiliz Okulu'na değil.