AUZEF Yaşlı Bakımında Fiziksel Yaklaşımlar Çıkmış Sorular

Ders, yaşlanmanın türlerini, yaşlılıkta görülen bedensel, bilişsel ve ruhsal değişimleri, değerlendirme ölçeklerini, ağrı ve postürü, ayrıca yaşlı için güvenli ev ve giysi düzenlemelerini ele alır.

Yaşlanma ve yaşlılık türleri

• Kötü alışkanlıklar ve hastalıklar yaşlanmayı hızlandırır; düzenli beslenme ise sağlığı koruyarak yavaşlatır.
• Kronolojik yaşlılık takvim yaşına dayanır, ölçmesi en kolay türdür; 65 yaş ölçütü buradandır.
• Psikolojik yaşlılık öğrenme, algı, problem çözme ve kişilik yönünden uyum kapasitesindeki değişimdir.
• Biyolojik ve fizyolojik yaşlılık organ işlevlerindeki değişime dayanır; hematolojik yaşlılık diye bir tür yoktur.

Aktif yaşlanma ve kırılganlık

• Düzenli fiziksel aktivite bilişsel işlevleri korur, kas kaybını ve kalp-damar ile solunum risklerini azaltır.
• Aktivite kemik yoğunluğunu koruyarak osteoporoz riskini düşürür; hastalık ve ölüm oranları azalır.
• Kırılgan yaşlı ölçütleri: istemsiz kilo kaybı, tükenmişlik, zayıf kavrama gücü, yavaş yürüme, azalmış aktivite.
• Kilo alma kırılganlık ölçütü değildir; ölçüt kilo kaybıdır.
• Aktiviteye katılımı sağlık geçmişi, ekonomik durum, kişilik ve cinsiyet belirler; boyun kısalması belirleyici değildir.

Bedensel değişimler

• Osteoporoz kemik kütlesinin azalması ve yapının bozulmasıyla kırılganlığın artmasıdır.
• Yaşlılıkta kalp sertleşir, sol karıncık büyür, venöz dönüş azalır, kalp hızı uyumu zayıflar.
• Kalp debisi artmaz; özellikle egzersizde azalır.
• Hiperkifoz yaşlılarda sık görülür ancak 60 yaş üstü herkeste ortaya çıkmaz.

Bellek ve ruh sağlığı

• Örtük bellekte geçmiş deneyim bilinçli hatırlanmadan davranışı etkiler; yaşlanmadan görece az etkilenir.
• Epizodik bellek, belirli zaman ve yerdeki olayları hatırlatır ve yaşlanmadan en çok etkilenendir.
• Semantik, prosedural ve örtük bellek görece korunur.
• Yakın kaybı, depresyon öyküsü, az sosyal etkinlik ve kronik hastalıklar depresyon riskini artırır.
• Günlük işlerde bağımsız olmak ruh sağlığını koruyan bir durumdur.

Değerlendirme ölçekleri ve tanı

• Standardize Mini Mental Test yönelim, kayıt hafızası, dikkat, hesaplama ve dil gibi bilişsel işlevleri ölçer.
• PASE yaşlıların ev, iş ve boş zaman fiziksel aktivite düzeyini değerlendirir.
• Katz ölçeği banyo, giyinme, tuvalet gibi temel günlük yaşam bağımsızlığını ölçer.
• Tanıda hastanın kendi anlatımı ve bakım elemanının gözlemleri değerlidir; yaş grubundaki genel hastalıklar doğrudan kanıt değildir.

Ağrı ve postür

• Akut ağrı doku hasarında ani başlayan koruyucu bir uyarıdır; hasarı sınırlar, iyileşmeyle geçer.
• Kronik ağrı bu koruyucu işlevini yitirmiştir.
• Statik postür, seçilmiş bir duruşu sürdürmek için vücut bölümlerinin hizalanmasıdır.
• Dinamik postür, hareket sırasında denge ve hizanın korunmasıdır.
• Kifoz, lordoz ve skolyoz omurga eğrilikleridir, postür türü değildir.

Güvenli ev ve giyim

• Kapı genişliği en az 80, en çok 100 cm olmalıdır; dar kapı düşme riskini artırır.
• Rampa eğimi en fazla yüzde 10 olmalıdır.
• Mutfak tezgahı yaklaşık 85-90 cm olmalıdır; 150 cm fazla yüksektir.
• Küçük kilimler kayma ve takılma nedeniyle düşme riski yaratır, tavsiye edilmez.
• Bol giysiler ayağa dolanabilir; vücuda uyan giysiler tercih edilmelidir.

Yatış pozisyonu

• Sims pozisyonunda hasta yarı yüzüstü, yan yatar.
• Baskı noktaları omuz, leğen kemiği yanı, dizler, ayak üstleri ve parmaklardır.
• Kuyruk sokumu sırtüstü yatışta baskı altında kalır, Sims pozisyonunda kalmaz.

Osteoporoz

Kemik erimesi; kemik kütlesi azalır, kırılganlık artar.

Kronolojik yaşlılık

Doğumdan itibaren geçen takvim yaşına göre tanımlanan yaşlılık.

Psikolojik yaşlılık

Öğrenme, algı, problem çözme ve kişilikte uyum kapasitesinin değişmesi.

Kırılgan yaşlı

İstemsiz kilo kaybı, tükenmişlik, zayıf kavrama, yavaş yürüme ve düşük aktivite gösteren yaşlı.

Örtük bellek

Bilinçli hatırlanmadığı halde davranışı etkileyen geçmiş deneyim belleği.

Epizodik bellek

Belirli zaman ve yerdeki olayları hatırlatan, yaşlanmadan en çok etkilenen bellek.

Standardize Mini Mental Test

Yönelim, hafıza, dikkat, hesaplama ve dili değerlendiren bilişsel test.

PASE

Yaşlılar İçin Fiziksel Aktivite Değerlendirme Ölçeği.

Akut ağrı

Doku hasarına karşı vücudu uyaran, geçici ve koruyucu ağrı.

Statik postür

Seçilmiş bir duruşu sürdürmek için vücut bölümlerinin hizalanması.

Dinamik postür

Hareket sırasında denge ve vücut hizasının korunması.

Sims pozisyonu

Hastanın yarı yüzüstü, yan yattığı yatış pozisyonu.

• Kronolojik yaşlılık takvim yaşına, psikolojik yaşlılık uyum kapasitesine dayanır; birbirine karıştırılmamalıdır.
• Epizodik bellek en çok etkilenen, örtük bellek ise görece korunan türdür.
• Statik postür duruşu, dinamik postür hareket sırasındaki dengeyi anlatır; kifoz, lordoz, skolyoz postür türü değildir.
• Hasarı sınırlama ve koruma akut ağrıya aittir, kronik ağrıya değil.
• Ölçek soruları için ölçülen alan ezberlenmeli: Mini Mental bilişsel, Katz günlük yaşam, PASE fiziksel aktivite.