AUZEF Yayın Grafiği Tasarımı Çıkmış Sorular

Yayın Grafiği Tasarımı dersi; kitap, dergi, gazete, broşür gibi basılı ve dijital yayınların tarihsel gelişimini, tasarım elemanları ile ilkelerini, tipografiyi, sayfa düzenini ve kullanılan yazılım ile baskı tekniklerini ele alır.

Tarihsel gelişim

• Çin'de basılan bilinen en eski el yazması eser Diamond Sutra'dır.
• Gutenberg hareketli harflerle modern matbaacılığı kurmuş, 1455'te Gutenberg İncili'ni basmıştır.
• Litografiyi 1796'da Aloys Senefelder bulmuştur; 19. yüzyılın önemli yeniliğidir.
• Endüstri Devrimi ile litografi ve döner baskı makineleri baskı hızını artırmış, çok kopyalı seri üretim başlamıştır.
• 1919'da kurulan Bauhaus, sanat ile teknolojiyi birleştirerek 20. yüzyıl tasarım anlayışını değiştirmiştir.
• Türkiye'de dijital yayıncılığa ilk adım Temmuz 1995'te Aktüel Dergisi ile atılmıştır.

Tasarım elemanları ve ilkeleri

• Elemanlar: nokta, çizgi, form, doku, renk ve mekân; ses bu gruba girmez.
• İlkeler: birlik, hiyerarşi, vurgu, ritim, denge, oran-orantı.
• Nokta, tasarıma girişteki ilk fiziksel hareket ve en küçük birimdir.
• Vurgu önemli öğeyi öne çıkarıp odak noktası yaratır; görsel hiyerarşi öğeleri önem sırasına dizer.
• Denge simetrik ya da asimetrik olabilir; önemli olan kurguya uygun seçimdir.
• Ritim süreklilik içerir, durağan değildir.
• Form, yapıtın dış görünüşü ile iç yapısını birlikte kapsar.

Tipografi

• Tipografi, yazı karakterlerini düzenleme sanatıdır; doğru kullanımda metin okunaklı ve estetik olur.
• Tipografik öğeler: metin, başlık, alt başlık, punto ve espas; fotoğraf ve illüstrasyon girmez.
• Punto yazı boyutunu, espas harf, kelime, satır ve paragraf aralarındaki boşluğu anlatır.
• Yazı ile zemin arasındaki renk zıtlığı okunabilirliği sağlar.
• Hiyerarşi, yazıların önem sırasını punto ve stil farkıyla gösterir.
• Tırnaklı yazı tipinde vurgu uçlarında küçük kesen çizgiler bulunur.

Sayfa düzeni ve ızgara

• Mizanpajın hedefi sayfa düzenini kurup okunabilirliği artırmaktır; çok sayfalı yayında en belirleyici öğe sayfa düzenidir.
• Marj, işaret, sütun, akış çizgisi, uzamsal bölge ve modül kılavuzun yapı taşlarıdır.
• Izgara düzenli çalışmayı sağlar, bilgiyi dağıtmaz.
• Modüler ızgara dikey ve yatay bölümlerle karmaşık bilgiyi denetler.
• Layout tasarımı, başlık, metin, görsel gibi öğelerin bütünlükle sayfaya yerleştirilmesidir.
• Kapak içeriği özetler ve dikkat çeker; sayfa tasarımı dikkat dağıtmamalıdır.

Yazılım, renk ve dosya biçimleri

• Photoshop piksel (raster) tabanlıdır; fotoğraf düzenlemede en yaygındır.
• Illustrator ve CorelDRAW vektör tabanlıdır; vektör matematiksel verilere dayanır, büyütünce kalite kaybetmez.
• InDesign çok sayfalı yayınların mizanpajında standarttır.
• RGB ekran ve web içindir (RGB-PDF); CMYK baskı içindir.
• PNG şeffaf görsel saklar; PSD sonradan düzenleme için tutulur.
• Photoshop'ta tuval büyütme Image>Canvas Size; Illustrator'da degrade aracı renk geçişi verir.
• Eyedropper nesne özelliklerini başka nesneye aktarır; Ruler ölçeklendirme için kullanılır.

Baskı teknikleri

• Ofset baskı düz baskı grubundadır ve günümüzde en yaygın yöntemdir.
• Tipo baskı, yüksek baskının sanayiye uyarlanmış hâlidir.
• Tifdruk baskıda ilk ve milyonuncu baskının renk değeri aynıdır; pul, banknot ve hisse senedinde kullanılır.
• Kitaplarda Amerikan ciltleme kullanılır.

Yayın türleri ve dijital yayıncılık

• Gazete yazılı kitle iletişim araçlarında ilk akla gelendir; vitrin gazetelerde ön sayfadaki kısa haber tanıtımları spottur.
• Kitap ve dergi çok sayfalı yayındır; yayın grafiği ağırlıkla bunlara odaklanır.
• Kobo, Kindle gibi cihazlar e-kitap okumayı kolaylaştırır.
• Flip efekti, basılı yayını karıştırmaya yakın gerçek deneyim sunar.
• Süreli yayın tasarımı sırası: problem durumu, bilgi toplama, eskiz, çözüm, uygulama.

Tipografi

Yazı karakterlerinin okunaklı ve estetik biçimde düzenlenmesi sanatı.

Espas

Harf, kelime, satır ve paragraf aralarındaki boşluk.

Punto

Yazı tipi boyutunu belirten ölçü birimi.

Hiyerarşi

Yazıların ya da öğelerin önem sırasına göre düzenlenmesi.

Vurgu

Önemli öğeyi öne çıkararak odak noktası oluşturma ilkesi.

Mizanpaj

Sayfa düzenini kurarak okunabilirliği artıran yerleşim çalışması.

Izgara (grid)

Sayfa öğelerinin düzenli yerleşmesini sağlayan kılavuz yapı.

Vektör

Matematiksel verilere dayalı geometrik biçimlerle oluşan, büyütülünce bozulmayan grafik.

Raster

Piksellere dayalı görüntü yapısı.

RGB / CMYK

RGB ekran ışık renkleri, CMYK baskı mürekkep renkleridir.

Litografi

Taş baskı tekniği; 1796'da Senefelder bulmuştur.

• Tasarım elemanları (nokta, çizgi, form, renk) ile tasarım ilkeleri (denge, ritim, vurgu) karıştırılmamalı.
• Fotoğraf ve illüstrasyon görsel öğedir; tipografik öğe sayılmaz.
• Photoshop piksel tabanlı, Illustrator ve CorelDRAW vektör tabanlıdır.
• Ekran ve web için RGB, baskı için CMYK kullanılır.
• Rastgele farklı yazı tipleri, dikkat dağıtan görseller ve dağınık ızgara hep yanlış seçenektir.