AUZEF Yönetim ve Organizasyon Çıkmış Sorular

Yönetim ve Organizasyon dersi; yönetim düşüncesinin gelişimini, yönetici kademelerini ve becerilerini, planlama ve karar vermeyi, motivasyon ile liderlik kuramlarını, örgüt yapılarını ve çevre ilişkilerini ele alır.

Yönetim düşüncesinin gelişimi

• Klasik düşünce üç koldan oluşur: Taylor (bilimsel yönetim), Fayol (yönetim süreci), Weber (bürokrasi).
• Taylor, zaman ve hareket etütleriyle tek en iyi yolu bilimsel olarak arar; işin yöntemini çalışanın inisiyatifine bırakmaz.
• Bürokraside otorite hukuki-rasyoneldir; işler yazılı kurallarla yürür, yaptırımlar belirlidir, yetkiler sınırlıdır.
• Neo-klasik (insan ilişkileri) yaklaşım Hawthorne ile doğdu; resmi örgüt içindeki gayriresmi grupların önemini gösterdi.
• Parça başına ücret klasik anlayışa aittir; katılım ve iletişim neo-klasik anlayışa aittir.
• Sistem yaklaşımında örgüt, dış çevreyle etkileşen alt parçalardan oluşan bütündür; kapalı sistem yalnızca iç değişkenlerden etkilenir.

Yönetici kademeleri ve beceriler

• Tepe yöneticiler: yönetim kurulu, icra kurulu başkanı, genel müdür; genel stratejiyi belirler ve kavramsal beceriye en çok ihtiyaç duyar.
• Orta kademe: bölüm, bölge ve ürün müdürleri; tepe ile alt kademe arasında bağ kurar.
• Alt kademe: ustabaşı, formen, grup lideri; işin yapılışını yönlendirir ve en çok teknik beceri gerektirir.
• Başarılı yönetici risk alır, azimlidir, hızlı davranır, iş birliği kurar ve hayal gücü kullanır.
• Girişimci kâr veya zarar riskini üstlenir; profesyonel yönetici ücretle çalışır.

Planlama, amaçlar ve karar verme

• Plan, bugünden geleceğe nereye ve nasıl varılacağını belirleyen kararlar bütünüdür.
• Vizyon gelecekte ulaşılmak istenen iddialı hedeftir; misyon işletmenin varlık nedenidir.
• Amaçlar yön verir, performans ölçütü sağlar, motivasyonu artırır; mesai düzenlemek amaç belirlemenin yararı sayılmaz.
• Bütçe, program ve proje tek kullanımlık plandır; politika, prosedür ve kural sürekli plandır.
• Karar ortamları belirlilik, risk ve belirsizliktir; programlanmış kararlar rutin ve yinelenen sorunlara yöneliktir.
• Grup kararları daha yavaş ve pahalıdır, ama katılım motivasyonu artırır.

Motivasyon kuramları

• Maslow: fizyolojik, güvenlik, ait olma, saygınlık, kendini gerçekleştirme; zirve kendini gerçekleştirmedir.
• Herzberg: hijyen faktörler hoşnutsuzluğu önler; işin kendisi, başarı ve sorumluluk motive edicidir.
• Vroom: motivasyon valens ile beklentinin çarpımıdır; araçsallık ödül olasılığı algısıdır.
• McGregor: X tipi insan tembel ve zorlanması gereken, Y tipi yaratıcı ve sorumluluk alan kişidir.
• Argyris: birey pasif ve bağımlıdan aktif, bağımsız ve kendinin farkında duruma olgunlaşır; klasik yönetim olgun olmayan insan modeline uyar.

Liderlik

• Güç kaynakları: kişisel güç (uzmanlık, karizma) ve pozisyon gücü (yasal, ödül, zorlayıcı).
• Otokratik lider kararı tek başına verir; özgür bırakıcı lider kararları gruba bırakır.
• Ohio State: kişiyi dikkate alan lider güven ve dostluk ortamı kurar; işe dönük lider planlar ve talimat verir.
• Dönüşümcü lider kültürü ve düzeni dönüştürür; etkileşimci lider sapmada araya girer (aktif istisnalarla yönetim).
• Karizmatik lider özgüvenli ve vizyonludur; aşırı karizma ego şişmesi ve eleştirisizlik riski taşır.

Örgüt yapısı ve iletişim

• Fonksiyonel yapı üretim, pazarlama, finans gibi işlevlere göre kurulur; üst yönetici yetiştirmeyi zorlaştırır.
• Matriks yapıda çalışan hem fonksiyonel hem proje yöneticisine bağlıdır (çift komuta).
• Dahili şebeke: bağımsız birimler grup içinde piyasa fiyatıyla çalışır.
• Bölge esaslı bölümlendirmede ürün faaliyetlerinin eşgüdümü güçleşir.
• Karmaşık mesajlarda en zengin kanal yüz yüze iletişimdir; geri bildirim süreci çift yönlü yapar.
• Yatay iletişim aynı düzeydeki çalışanlar arasındadır; yönetim alanı, yöneticinin doğrudan denetleyebileceği ast sayısıdır.

Çevre, öğrenme ve yeni yaklaşımlar

• İş çevresi rakipler, müşteriler, tedarikçiler ve işgücü piyasasıdır; diğer unsurlar genel çevreye girer.
• Durgun çevrede değişim az ve talep bellidir; hızlı değişen çevrede değişim ani ve öngörülemezdir.
• Senge'in beş disiplini: kişisel hakimiyet, zihinsel modeller, paylaşılan vizyon, takım halinde öğrenme, sistem düşüncesi.
• Woodward üretimi birim, kitle ve süreç üretimi olarak ayırır.
• Kaizen herkesin katıldığı sürekli küçük iyileştirmedir; yeşil işletmecilik ekolojik dengeye zarar vermemeyi hedefler.

Vizyon

İşletmenin gelecekte ulaşmak istediği ilham verici hedef.

Misyon

İşletmenin varlık nedeni, faaliyet alanı ve sunduğu değer.

Yönetim birliği

Aynı amaçlı faaliyetlerin tek plan ve tek yönetici altında yürütülmesi.

Valens

Bireyin bir ödülü ne kadar istediği; Vroom kuramında motivasyonun bir çarpanı.

Araçsallık

Performansın ödülle sonuçlanacağına dair olasılık algısı.

Programlanmış karar

Kuralları ve prosedürleri belli, rutin sorunlara ilişkin karar.

Hijyen faktörler

Ücret, çalışma koşulları gibi hoşnutsuzluğu önleyen ama doyum yaratmayan etkenler.

Kaizen

Japon kökenli, çalışanların katıldığı sürekli iyileştirme anlayışı.

Matriks yapı

Fonksiyonel ve proje yapılarını birleştiren çift komutalı örgüt düzeni.

Kestirme (heuristic)

Tek örnekten genelleme gibi sistematik analiz yerine basit zihinsel yol.

Yönetim alanı

Bir yöneticinin doğrudan denetleyebileceği ast sayısı.

• Komuta birliği astın tek üstten emir almasıdır; yönetim birliği ise tek plan ve tek yönetici ilkesidir.
• X Teorisi zorlama ve denetimi, Y Teorisi yaratıcılık ve sorumluluğu varsayar; şıklardaki varsayımları bu ikiye ayırın.
• Hijyen faktörler hoşnutsuzluğu önler; işin kendisi, başarı ve tanınma motive edicidir.
• Soru olumsuz sorulmuşsa (değildir, yer almaz, yanlıştır) doğru ifadeleri eleyip istisnayı bulun.
• Stratejik konumlandırma Senge'in disiplinlerinden değildir; Pacioli ile bilimsel yönetim arasında doğrudan bağ yoktur.