Anadolu AÖF Bireylerarası İletişim Çıkmış Sorular

Bireylerarası iletişim dersi; iletişimin ögelerini, modellerini, dinleme ve konuşma becerilerini, davranış biçimlerini, çatışma ile önyargı konularını ve toplumsal-kültürel arka planı ele alır.

İletişim süreci ve ögeleri

• Gönderilen sözlü ya da sözsüz bütün bilgi ileti sayılır.
• Taraflar ortak kodlar ve göstergeler (işaret, sembol) sayesinde anlaşır.
• Biçem, düşünce ve duyguların nasıl ifade edildiğini gösterir; sözcük seçimi ve ses tonu onu belirler.
• Dil ötesi (ton, hız, vurgu) sözlü iletişime eşlik eder.
• Benmerkezcilikte kişi kendini karşıdakinin yerine koyamaz.

İletişim modelleri ve ortamları

• Osgood ve Schramm modeli dairesel yapıdadır; taraflar sırayla gönderici ve alıcı olur, geri bildirim merkezdedir.
• Shannon ve Weaver modeli kanaldaki gürültüyü ve teknik sorunları inceler, iletim verimini artırmayı hedefler.
• Lasswell modeli çizgiseldir; soru kalıplarıyla süreci çözümler, 'hangi etkiyle?' sonucu sorgular.
• McLuhan'a göre sıcak araçlar yoğun veri verir, soğuk araçlar az veri verip alıcının katılımını ister.
• Uzak iletişimde taraflar birbirini görmez; eş zamanlı olmayan iletişimde yanıt gecikir (e-posta, mektup).
• İletişim ağları tekerlek, çember, zincir ve yıldız olarak sınıflanır.

İlişki evreleri ve mesafe

• Deneme aşamasında kişiler karşılıklı sorularla birbirini tanımaya çalışır.
• Yoğunlaşma aşamasında kişiler kendileri hakkında çok bilgi verir ve ilişki güçlenir.
• Kamusal alan, tanımadıklarla resmi ve halka açık ortamlarda paylaşılan, yaklaşık 3,5 metreyi aşan mesafedir.
• Havalimanı gibi yerlerde yabancıların bir arada bulunması kamusal alana örnektir.

Dinleme ve konuşma

• Dinleme işitmeden farklı olarak dikkat ve zihinsel çaba isteyen etkin bir süreçtir.
• Sıra: işitme, dikkat etme, anlamlandırma, anımsama, tepki verme.
• Empatik dinleme, karşıdakinin yerine geçip onu anladığını hissettirmektir.
• Kapalı uçlu sorular bilgi akışını kısıtlar; açık uçlu sorular iletişimi geliştirir.
• Yorumlama sorusu kişiden görüş ya da varsayımsal değerlendirme ister.
• Sesletim hatasına örnek 'süpriz'tir; doğrusu 'sürpriz'dir.

Davranış biçimleri ve eleştiri

• Davranış biçimleri: güvengen, saldırgan, çekingen, manipülatif; 'aktif' ayrı bir biçim değildir.
• Atılganlık, kendi hakkını korurken başkasının hakkına saygı göstererek açık ifade etmektir.
• Pasif saldırgan davranışta öfke küsme, erteleme, iğneleme gibi dolaylı yollarla yansır.
• Yapıcı eleştiri gelişimi hedefler; yıkıcı eleştiri kırmayı, yıldırmayı ve yönlendirmeyi amaçlar.
• Alıcı kalıpyargılardan kaçınmalıdır; kalıpyargılar iletişimi sınırlar.

Çatışma

• Çözüm adımları: tanımlama, seçenekleri değerlendirme, test etme, kabul etme; erteleme çözüm değildir.
• Kaçınma, olumsuz sonuçlu ilişkide kişiyi zarardan koruyabilir.
• Wehr'in haritasında sorunlar: gerçekler, değerler, ilgiler merkezli ve gerçekçi olmayan sorunlar.
• Savunmacı iklimde kontrol, karşıdakini kendi isteğine göre yönlendirmeye çalışmaktır.

Önyargı, kültür ve toplum

• Önyargı, yeterli bilgi olmadan verilen peşin hükümdür.
• Sosyal uzaklık, önyargılı kişinin ilgili gruptan uzak durma isteğidir.
• Kültür türleri: ideal, gerçek, yüksek, karşıt ve alt kültür.
• Üst sınıf büyük sermaye, mülk ve rant sahiplerinden oluşur.
• Özgürlükçü çağdaş anlayış akılcılığı, gerçekçiliği, pratikliği ve verimliliği değerli sayar.
• Teknoloji zehirlenmesinde kişi teknolojiden uzak duramaz ve gerçeklik algısı bozulur.
• Duygu, uyarana verilen bedensel, bilişsel ve davranışsal tepkilerin bütünüdür.

İleti

Kaynağın alıcıya ilettiği, kodlanmış duygu, düşünce ve bilgilerin bütünüdür.

Biçem

Bireyin düşünce ve duygularını ifade ederken kullandığı kendine özgü anlatım yoludur.

Dil ötesi

Ses tonu, hız ve vurgu gibi kelime anlamından bağımsız sözlü iletişim öğeleridir.

Benmerkezcilik

Dünyayı yalnız kendi bakışından görüp başkasını anlamakta yetersiz kalmaktır.

Empatik dinleme

Karşıdakinin duygu ve düşüncesini onun yerinden kavrayıp bunu ona hissettirmektir.

Atılganlık

Kendi haklarını korurken başkalarına saygı gösterip duyguları açıkça dile getirmektir.

Pasif saldırgan davranış

Öfkenin dolaylı ve gizli, manipülatif yollarla gösterilmesidir.

Önyargı

Birey ya da grup hakkında yeterli bilgi olmadan oluşan peşin hükümdür.

Sosyal uzaklık

Bir grubun başka bir grubu kendinden uzak tutma isteğidir.

Eş zamanlı olmayan iletişim

Gönderme ile yanıtlama arasında zaman farkı bulunan iletişimdir.

Kamusal alan

Yabancılarla resmi ve halka açık ortamlarda paylaşılan geniş mesafedir.

• Osgood-Schramm dairesel ve geri bildirim odaklıdır; Lasswell çizgiseldir; Shannon-Weaver gürültü ve teknik sorunlara bakar.
• Deneme aşamasında karşılıklı sorularla tanışılır; yoğunlaşmada kişi kendini ayrıntılı açar.
• Önyargı duygusal-tutumsal yanı, kalıpyargı düşünsel kalıbı anlatır; karıştırılmamalı.
• İşitme sesi algılamaktır, dinleme ise etkin ve çok evreli bir süreçtir.
• Olumsuz ifadeli sorularda (yer almaz, değildir) çeldirici seçenekler genellikle sağlıklı ya da standart kavramlardır.