Anadolu AÖF Çocuk Gelişiminde Normal ve Atipik Gelişim Çıkmış Sorular

Ders, çocuğun gelişim kavramlarını, doğum öncesi ve yenidoğan dönemini, Piaget ve Vygotsky'nin bilişsel ve dil görüşlerini, motor, duygusal ve sosyal gelişimi ile atipik gelişim gösteren çocukların özelliklerini ele alır.

Temel kavramlar ve gelişim ilkeleri

• Gelişme, etkileşimle oluşan ve sürekli ilerleme gösteren değişimdir; öğrenme ise yaşantıyla ortaya çıkan kalıcı davranış değişikliğidir.
• Büyüme, bedensel yapıda ölçülebilen ve sayıyla ifade edilen nicel artıştır.
• Gelişim bireyden bireye farklılaşır; standart bir gelişim yoktur.
• Akranlarından farklı seyreden çocuklar atipik gelişim gösterir; hiçbir gruba sokulamayan gelişim de atipik sayılır.
• Psikolojinin felsefeden ayrılmasıyla öğrenme gibi konular araştırılmaya başlanmıştır; insan doğasını anlama çabası düşünce akımlarını doğurmuştur.

Gebelik ve doğum öncesi dönem

• Döllenme yumurta kanallarında gerçekleşir; sperm ile yumurta hücresi burada birleşir.
• Folik asit gebelikten 3 ay önce başlanıp ilk 3 ay sürdürülür; günlük doz 0,4 mg'dır.
• Anne bebek hareketini yaklaşık 5. ayda hisseder; cinsiyet de bu döneme doğru ultrasonla öğrenilebilir.
• Gebelik öncesi fazla kilo, hipertansiyon ve diyabet riskini artırır.
• Suda çözünen vitaminler depolanmaz, fazlası idrarla atılır.
• Genetik danışmanlıkta aileyi bilgilendirmek, kurumlar arası iletişimi kolaylaştırmak ve karar sürecinde yol göstermek gerekir; aile zor duygular yaşarken yalnız bırakılmaz.

Yenidoğan bebek

• Yenidoğan diyafram solunumu yapar.
• Lanugo adlı ince tüyler 37-39 haftalık bebeklerde 40 haftalıklara göre daha fazladır.
• İlk 24 saatte idrar yapılması beklenir; göbek bağı yaklaşık 1-2 haftada düşer.
• Mekonyumun siyah ve yapışkan olması normaldir.
• Bez temizliği önden arkaya doğru yapılır.
• Ense, burun kemiği, alın ve göz kapağındaki koyu kırmızı lekeler kapiller hemanjiyomdur.

Bilişsel ve dil gelişimi

• Şema, deneyimleri düzenleyip anlamlandıran bilişsel yapıdır ve Piaget kuramının temel kavramıdır.
• Nesne sürekliliği duyu-motor dönemin sonlarında kazanılır.
• Çocuk işlemi zihninde geri alamadığı için bölünmüş çikolatayı daha çok sanır; bu tersine çevrilemezliktir.
• Bir nesnenin başka nesne yerine kullanılması (muzu telefon yapmak) sembolik oyundur.
• Vygotsky'ye göre dil ve düşünce önce ayrı gelişir, sonra birleşir ve dil düşünceyi yönlendirir.
• Yakınsal gelişim alanı, tek başına ve yetişkin rehberliğinde ulaşılan düzeyler arasındaki farktır.
• Bir sözcüğü gerçek kapsamından geniş kullanmak (her erkeğe baba demek) aşırı genişletmedir; telgrafik konuşma konuşma öncesi evre değildir.

Motor gelişim

• Motor gelişim merkezden dışa doğru ilerler.
• Bir yaşında bebek yaklaşık üç kat ağırlığa (3000 gr'dan 9000 gr) ve 74 cm boya ulaşır.
• Bağımsız yürüme çoğunlukla 12-15. aylarda kazanılır.
• Desteksiz oturma denge becerisidir; bırakma ince motor becerisidir.
• Baş-boyun kontrolü, oturma, sürünme, emekleme ve yürüme ilkel hareketler döneminde edinilir.
• Çift yönlü reflekslerin simetrik alınması normaldir.
• Hareket fırsatının kısıtlı olması çevresel yoksunluğa işaret eder; görme yetersizliğinde aşırı koruyuculuk, uyaran eksikliği ve çekingenlik gecikme yapar.

Duygusal ve sosyal gelişim

• Terleme, ses titremesi ve kalp atışının hızlanması duygunun fizyolojik düzeyini gösterir.
• Anal dönem yaklaşık 18 ay-3 yaş arasındadır.
• Üç yaş çocuğu genellikle büyüklerle birlikte olmaktan hoşlanır.
• Sosyalleşmede birey, davranışlarını toplumun değer ve kurallarına uydurur.

Atipik gelişim ve yetersizlikler

• İşitme yetersizliği olan çocuklar küçükken arkadaşlık kurabilir, yaşla birlikte sosyal gelişimde yaşıtlarının gerisinde kalır.
• Otizm bazen tek başına, bazen diğer yetersizliklerle birlikte görülür.
• İçe kapanma içselleştirilmiş davranıştır.
• Aşırı hareketlilik, dürtüsellik ve görevi bitirmede güçlük dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu düşündürür.
• Disgrafi el yazısı güçlüğüdür; dil öğrenme güçlüğü ise bir neden değil, öğrenme güçlüğü türüdür.

Gelişme

Etkileşim sonucu sürekli ilerleme gösteren değişim.

Büyüme

Bedende ölçülebilen, sayısal artış.

Atipik gelişim

Hiçbir grupta değerlendirilemeyen, kendine özgü seyreden gelişim.

Şema

Yaşantıları düzenleyip anlamlandıran bilişsel yapı.

Yakınsal gelişim alanı

Çocuğun yalnız başına ve rehberlikle ulaştığı düzeyler arasındaki fark (Vygotsky).

Nesne sürekliliği

Görünmeyen nesnenin var olmaya devam ettiğinin kavranması.

Tersine çevrilemezlik

İşlemi zihinde geri alıp başlangıca dönememe.

Sembolik oyun

Bir nesnenin başka bir nesneyi temsil ettiği oyun.

Aşırı genişletme

Sözcüğün anlamından daha geniş alana uygulanması.

Disgrafi

El yazısı becerisindeki öğrenme güçlüğü.

Kapiller hemanjiyom

Ense, alın ve göz kapağında görülen koyu kırmızı leke.

Mekonyum

Yenidoğanın siyah, yapışkan ilk dışkısı; normaldir.

• Şema ve nesne sürekliliği Piaget'ye, yakınsal gelişim alanı Vygotsky'ye aittir; karıştırılmamalıdır.
• Gelişme ile büyümeyi ayır: nicel ve ölçülebilir olan büyümedir.
• Olumsuz kökte (yanlış, yer almaz, sayılmaz) sorularda şıkları tek tek doğrulukla sına.
• Motor gelişim merkezden dışa ilerler; kaba ve ince motor becerileri ayırt et.
• Aşırı genelleme içeren ifadeler (otizm, yetersizlik) çoğunlukla yanlıştır.