ATA-AÖF İletişime Giriş Çıkmış Sorular

İletişime Giriş dersi; iletişimin temel öğelerini, sözlü ve sözsüz iletişim biçimlerini, kültür ve dil ilişkisini, kitle iletişim kuramlarını ve yeni medya ile yapay zekâ çağındaki tartışmaları kapsar.

İletişimin temelleri ve öğeleri

• İletişim için en az iki taraf gerekir: gönderici (kaynak) ve alıcı.
• Temel öğeler kaynak, alıcı, mesaj, kanal, kodlama, kod açımı, gürültü ve geri bildirimdir; çevre temel öğe sayılmaz.
• Kodlama düşüncenin simgelere çevrilmesidir; kod açımı alıcının bu simgeleri kendi kodlarıyla anlamlandırmasıdır.
• Geri bildirim alıcının tepkisidir; süreci başlatmaz, döngüsel hale getirir. Başlatan öge kaynaktır.
• Deneyim alanı ne kadar örtüşürse anlaşma o kadar kolaylaşır.
• İletişim kaçınılmazdır, geri alınamaz ve süreç niteliği taşır; her soruna çare değildir.

İletişim modelleri

• Lasswell formülü: kim, ne der, hangi kanaldan, kime, hangi etkiyle; sonraki modellere kaynak olmuştur, 'nerede' sorusu yoktur.
• Shannon-Weaver modelinde sinyali bozan etkenlere gürültü denir; fiziksel, psikolojik, anlamsal, kültürel gibi türleri vardır.
• Gerbner modeli algılama ve aktarma boyutlarına dayanır.
• Eşik bekçiliği bir model değil, haberin süzülerek yayımlanması sürecini anlatan kavramdır.
• Savaş sonrası modeller arasında Lasswell, Shannon-Weaver, Riley ve Riley ile Newcomb sayılır.

İletişim düzeyleri ve kurum içi iletişim

• Kişi-içi iletişimde kaynak ile alıcı aynı bireydir.
• Yatay iletişim aynı hiyerarşik düzeydekiler arasında gerçekleşir.
• İletişimi geliştirmek görev sınırlarını netleştirir, geri bildirimi kolaylaştırır, yanlış anlamaları azaltır.
• Görsel iletişim fotoğraf, sinema, televizyon ve internetle ağırlık kazanmıştır.
• Tarihte iletişim ses, beden hareketi ve çizimlerle başlamıştır.

Sözsüz iletişim, dil ve gösterge

• Yüz ve beden tepkileri (yüzün ekşimesi) duygu ifadesidir; bilinçli yapılan baş sallama niyet edilmiş sözsüz iletişimdir.
• Paradil ses tonu, hız, vurgu ve duraklamalardır; mesajın iletimine katkı sağlar.
• Proksemik mesafeleri inceler: özel alan yaklaşık 0-45 cm, sosyal alan yaklaşık 120-360 cm.
• Saussure'e göre langue toplumsal dizge, parole bireysel kullanımdır; gösterge gösteren ile gösterilenin nedensiz birleşimidir.
• Peirce'te yorumlayıcı, göstergenin zihinde doğurduğu anlamdır.
• Barthes'a göre mit, tarihsel anlamları doğal ve evrensel gösterir. Ağız, bir dilin bölgesel söyleyiş farkıdır.

Kültür ve kültürlerarası farklar

• Kültür doğuştan gelmez; öğrenilir ve kuşaklara aktarılır. Yönetsel bir kurum değildir.
• Yüksek bağlamlı kültürlerde anlam ilişkide ve ortamda aranır; dolaylı anlatım önemlidir.
• Monokronik kültürlerde zaman çizgiseldir, randevu ve dakiklik önemlidir; randevuyu ikinci plana atmak polikronik özelliktir.
• Trompenaars: statü performanstan geliyorsa başarı, unvan ve soydan geliyorsa atıf odaklı kültür.
• Toplumsal cinsiyet, kültürün kadın ve erkeğe yüklediği rollerdir.

Kitle iletişim kuramları ve etkiler

• Sihirli Mermi (Hipodermik İğne) kuramı güçlü, doğrudan etki ve pasif izleyici varsayar; 1938 Dünyalar Savaşı yayını bu tartışmayı doğurmuştur.
• Erie County araştırması ve İki Aşamalı Akış, medyanın etkisini sınırlı bulmuş; kanaat önderlerinin rolünü öne çıkarmıştır.
• Yale çalışmaları kaynak, mesaj ve kanalın ikna etkisine bakar.
• Gündem Belirleme: medya ne düşüneceğimizi değil, neyi düşüneceğimizi belirler.
• Ekme Kuramı: uzun süre televizyon izlemek dünyayı tehlikeli göstererek Acı Dünya Sendromu yaratır.
• Suskunluk Sarmalı: azınlıkta kalma ve dışlanma korkusu susmaya yol açar.
• Kullanımlar ve Doyumlar: izleyici etkin olup medyayı ihtiyaçları için seçer.
• Medya Sistemi Bağımlılığı: kriz ve belirsizlikte medyanın etkisi artar.

Eleştirel yaklaşımlar ve temsil

• 1960-1980'de Ekonomi Politik ve Kültürel Çalışmalar öne çıkmıştır; eleştirel kuramların dayanağı Marx'tır.
• Frankfurt Okulu'na göre kültür endüstrisi kitleleri pasifleştirir ve eleştirel düşünceyi engeller.
• Hall'un Kodlama/Kodaçımı modelinde izleyici baskın, müzakereli veya muhalif okuma yapabilir.
• Hall'a göre medya gerçeği yansıtmaz, olayları seçip çerçeveleyerek anlamı yeniden kurar.
• McLuhan: medya iletidir ve evrensel köy kavramı. Feminist kuram medyayı cinsiyetçi ilişkileri yeniden üretmekle eleştirir; Queer Kuram'da Stonewall etkilidir.

Yeni medya, yapay zekâ ve etik

• Yeni medya dijital, etkileşimli ve zaman-mekândan bağımsızdır; Web 1.0 yalnızca okunabilir, tek yönlüdür.
• Manovich'in değişkenlik ilkesi: dijital öğe kullanıcıya göre çok sürümlü olabilir. Katılım ilkesi izleyiciyi üreticiye çevirir.
• Filtre balonu algoritmik kişiselleştirmeyle dar bilgi çevresinde kalmaktır; gözetim kapitalizmi veriyi metalaştırır.
• Baudrillard'a göre sosyal medya kimlikleri aslı olmayan simülarklardır.
• İnsan merkezli yapay zekâ insanın değer ve gereksinimlerini esas alır.
• Objektiflik önyargıyı habere karıştırmamaktır; faydacı etik en büyük mutluluk ilkesine dayanır; adalet ve denge güç odaklarının sözcülüğüne aykırıdır.

Gürültü

Mesajın kaynaktan alıcıya ulaşmasını bozan ya da anlamını kaydıran etkenlerdir.

Geri bildirim

Alıcının mesaja verdiği sözlü ya da sözsüz yanıttır; iletişimi döngüsel yapar.

Kodlama ve kod açımı

Kaynağın düşüncesini simgeye çevirmesi ve alıcının simgeyi kendi birikimiyle çözmesidir.

Eşik bekçiliği

Editör ve muhabirlerin hangi bilginin yayımlanacağını seçip eleyen süzgeç işlevidir.

Proksemik

İnsanların kişisel alan ve mesafe kullanımını inceleyen sözsüz iletişim alanıdır.

Yüksek bağlamlı kültür

Anlamın sözcüklerden çok ilişkide, ortamda ve ortak geçmişte aranıldığı kültürdür.

Gündem belirleme

Medyanın vurgusuyla kamuoyunun konu önceliklerinin oluşmasıdır.

Filtre balonu

Algoritmaların kişiyi yalnızca kendi görüşünü destekleyen içerikle çevrelemesidir.

Seçici algılama

Kişinin kendi inancıyla uyumlu mesajları seçip çelişenleri yok saymasıdır.

Kültür endüstrisi

Frankfurt Okulu'na göre popüler kültürün seri üretilip kitleleri pasifleştirmesidir.

• Geri bildirim süreci başlatmaz, sürdürür; başlatan kaynaktır.
• Suskunluk Sarmalı dışlanma korkusuyla, Seçici Algılama ise kişinin kendi inancına uygun mesajı seçmesiyle ilgilidir; karıştırılmamalı.
• Sihirli Mermi doğrudan güçlü etki, Erie County ve İki Aşamalı Akış sınırlı etki der.
• Yanlış ya da olmayan seçenek sorularında 'her kültürde aynı', 'doğuştan gelir', 'hızlı yayılır (basılı)' gibi ifadeler genellikle yanlıştır.
• Monokronik kültür randevuya bağlı, polikronik kültür esnektir; yüksek bağlamlı kültür dolaylı anlatır.