ATA-AÖF Karşılaştırmalı Kamu Yönetimi Çıkmış Sorular

Karşılaştırmalı Kamu Yönetimi dersi; Birleşik Krallık, ABD, Fransa, Almanya, Rusya, İran, Mısır, Meksika, Azerbaycan ve Bulgaristan gibi ülkelerin yönetim yapılarını ve Riggs'in ekolojik yaklaşımı ile yönetişim gibi kuramsal çerçeveleri ele alır.

Birleşik Krallık

• Siyasal kurumları dünyada en çok örnek alınan ülkedir; Westminster Modeli meclis, başbakanlık ve muhalefet yapılanmasına model olmuştur.
• Örnek olma nedenleri köklü yaş, kesintisiz süreklilik ve parlamenter demokrasinin beşiği olmaktır; jeopolitik konum bu nedenlerden değildir.
• Kabine, Gizli Konsey içinden ayrışmış, başbakan ve kıdemli bakanlardan oluşan fiili yürütme organıdır.
• Kabine temel iç ve dış politikayı belirler, Avam Kamarası'na karşı siyasi sorumluluk taşır.

ABD ve Almanya

• ABD'de yürütme yetkisi seçilmiş Başkandadır; başbakanlık makamı yoktur.
• Federal yapı bakanlıklar, yarı resmi kuruluşlar ve bağımsız düzenleyici kurullardan oluşur.
• Cep vetosu: Kongre tatile girmeden kısa süre önce gelen tasarı imzalanmadan bekletilir, kendiliğinden geçersiz olur ve iade edilmez.
• Almanya'da Weimar'ın istikrarsızlığı ve Hitler deneyimi nedeniyle cumhurbaşkanı sembolik tutulmuş, gerçek güç şansölye ve hükümete verilmiştir.

Fransa

• Yürütme iki başlıdır: cumhurbaşkanı ve başbakan.
• Farklı partilerden gelmeleri durumunda kohabitasyon yaşanır.
• Bu dönemde cumhurbaşkanı daha çok dış politika ve savunmaya, başbakan iç politikaya yönelir.
• Fransa üniter ve merkeziyetçidir; yetki genişliği ilkesi uygulanır, valiler bakanlık yetkilerini yerelde kullanır.

Rusya ve Azerbaycan

• Rusya 1917-1991 arasında SSCB çatısı altında kalmış, birlik dağılınca Rusya Federasyonu doğmuştur.
• Federe öğeler cumhuriyetler, kraylar, oblastlar, özerk oblastlar ve federal kentlerdir.
• Federal Okrug federe birim değildir; devlet başkanının merkezî denetimini artıran idari bölgedir.
• Azerbaycan'da Cumhurbaşkanı hem yürütmenin hem devletin başıdır; görev süresi 2016 referandumuyla 5 yıldan 7 yıla çıkarılmıştır.
• Milli Güvenlik Şurası'nda Meclis Başkanı, Başsavcı, İçişleri ve Dışişleri Bakanları yer alır; valiler üye değildir.

İran ve Mısır

• 1979 İslami Devrimi Ayetullah Hümeyni öncülüğünde Şah rejimini yıkmış, Velayet-i Fakih esaslı teokratik cumhuriyet kurulmuştur.
• İran'da yargının başında Rehber'in beş yıllığına atadığı Yargı Erki Başkanı bulunur.
• İdari Adalet Divanı, vatandaşların kamu görevlilerine ve idari işlemlere dair şikayetlerini inceler.
• Mısır merkeziyetçidir; valileri Devlet Başkanı atar, görevden alır ve denetler.
• 2030 Mısır Vizyonu şeffaf yönetim, yoksulluğun azaltılması ve sürdürülebilir büyümeyi hedefler; federal sisteme geçiş hedefi yoktur.

Meksika ve Bulgaristan

• Meksika'da PRI 1929'dan 2000 seçimlerine kadar iktidarda kalmış, parti ile bürokrasi iç içe geçmiştir.
• Birlik Kongresi üyeleri için doğuştan Meksika vatandaşı olma şartı vardır; senatör görev süresi 6, milletvekili 3 yıldır.
• Bulgaristan 2007'de AB üyesi olmuştur; ayrıca DTÖ ve NATO üyesidir.
• Bulgaristan reformları yolsuzlukla mücadele, e-devlet, idari kapasite ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesini kapsar; personel mali hakları odakta değildir.

Kuramsal yaklaşımlar

• Riggs'in ekolojik yaklaşımı idari sistemleri sosyal, ekonomik, siyasal ve kültürel çevreyle etkileşim içinde inceler.
• Prizmatik toplumda kurallar kâğıtta kalır, biçimsellik ve adam kayırma yaygındır.
• Prizmatik toplum, kaynaşmış ile ayrışmış toplumlar arasındaki geçiş evresidir; pazar-saray sentezi ile açıklanır.
• Yönetişimde iktidar kamu organlarıyla sınırlı kalmaz, özel sektör ve sivil toplumla paylaşılır; yapı dikeyden yataya geçer.

Kohabitasyon

Fransa'da cumhurbaşkanı ile başbakanın farklı partilerden olduğu, yönetimin paylaşıldığı dönem.

Cep vetosu

ABD Başkanının tatile girecek Kongre'nin tasarısını imzalamadan bekletip kendiliğinden geçersiz kılması.

Kabine

Birleşik Krallık'ta başbakan ve kıdemli bakanlardan oluşan, fiili yürütme gücünü kullanan organ.

Westminster Modeli

Birleşik Krallık kaynaklı meclis, başbakanlık ve muhalefet yapılanması; birçok ülkeye örnek olmuştur.

Ekolojik yaklaşım

İdari sistemi çevre koşullarıyla birlikte ele alan, Riggs'e ait yaklaşım.

Prizmatik toplum

Geçiş evresindeki, kuralların uygulanmadığı ve adam kayırmanın yaygın olduğu toplum tipi.

Yönetişim

Kamu iktidarının özel sektör ve sivil toplumla paylaşıldığı katılımcı, çok aktörlü model.

Velayet-i Fakih

İran'da devrim sonrası kurulan teokratik cumhuriyetin dayanağı.

Federal Okrug

Rusya'da devlet başkanının denetimini güçlendiren, federe birim olmayan izleme bölgesi.

İdari Adalet Divanı

İran'da idari işlemlere ve görevlilere ilişkin şikayetlere bakan yargı makamı.

PRI

Meksika'da yaklaşık 70 yıl iktidarda kalan Kurumsal Devrimci Parti.

• Olumsuz kökler dikkat: 'yer almaz', 'yanlıştır' ifadelerinde doğru seçenek genellikle ülkeye uymayan öğedir (ABD'de başbakan, Azerbaycan'da valiler, Mısır'da federal sistem).
• Kabine ile Gizli Konsey karıştırılmamalı: Gizli Konsey kuramsal danışman, Kabine fiili yürütme organıdır.
• Rusya'da Federal Okrug federe öğe sayılmaz; denetim amaçlı bölgedir.
• Sayılara dikkat: Azerbaycan cumhurbaşkanı 7 yıl, İran Yargı Erki Başkanı 5 yıl, Meksika senatör 6 yıl, milletvekili 3 yıl.
• Kohabitasyon Fransa'ya, cep vetosu ABD'ye, prizmatik toplum Riggs'e aittir.