AUZEF Acil Durum Teknolojileri ve Haberleşme Çıkmış Sorular

Ders, haberleşmenin tarihsel gelişimini, iletişim araçlarının sınıflandırmasını, radyo ve telsiz temellerini, uydu teknolojisini, ağ güvenliğini ve afet durumlarında iletişim ile bilgi yönetiminin nasıl yürütüldüğünü anlatır.

Haberleşme tarihi ve mucitler

• Telefonun mucidi Alexander Graham Bell'dir; 1876 tarihi öne çıkar.
• Radyo ve telsiz iletişimin temeli Marconi ile anılır.
• Ticari amaçlı ilk telgraf servisi İngiltere'de başlamıştır.
• İlk yapay uydu Sputnik, 1957'de Rusya (Sovyetler Birliği) tarafından yörüngeye bırakılmıştır.
• Uydu ile haberleşme fikrini 1945'te Arthur C. Clarke ortaya atmıştır; jeosenkron yörünge Clarke Yörüngesi diye de anılır.

İletişim araçlarının sınıflandırılması

• BİT araçları üç ana grupta ele alınır: görsel, işitsel ve görsel-işitsel.
• Televizyon hem görüntü hem ses sunduğu için görsel-işitsel araçtır.
• Tiyatro, sinema, resim, heykel ve müzik sanatsal iletişim araçlarıdır.
• E-posta bilişsel iletişim araçları sınıfında yer alır.
• Kamera görsel bilgi iletişim cihazlarındandır; saat bilişim cihazı sayılmaz.
• İnternetten televizyon, radyo, telefon ve e-posta sunulabilir; ilk yardım gibi fiziksel müdahale uzaktan yapılamaz.

Sinyal ve modülasyon temelleri

• Haberleşme sistemleri sinyal yapısına göre analog ve sayısal olarak ikiye ayrılır.
• Frekans saniyedeki tekrar sayısıdır; birimi Hertz'dir.
• Bant genişliği, en yüksek ve en düşük frekans arasındaki farktır.
• Modülasyonda taşıyıcının bir özelliği mesaja göre değiştirilir.
• Darbe süresi modülasyonunda darbe genişliği mesaja göre değişir.
• Anten boyu dalga boyunun dörtte biri alınırsa f = c/λ ile frekans bulunur; 250 m anten için 300 kHz çıkar.

Kanal sorunları ve ses bantları

• Çok kanallı sistemlerde kanalların birbirini bozması kanallar arası etkidir.
• Aynı bandı kullanan sistemlerin birbirini bozması girişimdir.
• İnsan kulağı yaklaşık 20 Hz - 20 kHz arasını işitir.
• 30 Hz ve altındaki titreşimler infrasound (ses altı) olarak adlandırılır; deprem, volkan ve filler bu aralıkta dalga üretir.

Telsiz, HF ve amatör haberleşme

• HF bandı 3-30 MHz arasıdır; dalgalar iyonosferden yansıyıp gök dalgası olarak uzağa ulaşır.
• SSB, Tek Yan Bant demektir.
• 26.965-27.405 MHz aralığı halk bandına (CB) ayrılmıştır.
• Türkiye telsiz yönünden 9 bölgeye ayrılmıştır.
• HF/SSB görüşmelerinde parazit ve cızırtı olabilir; net ses üstünlük sayılmaz.
• HAM, Hertz, Armstrong ve Marconi adlarının baş harflerinden oluşur.
• Mors'ta nokta-çizgi A harfidir; QRL meşgulüm, AGN tekrar demektir.

Uydu ve ağ güvenliği

• Aktif uydu sinyali alıp güçlendirir ve başka frekansta yeniden yollar; pasif uydu yalnızca yansıtır.
• Uydu telefonu karasal altyapıdan bağımsız olduğu için afette en değerli özelliğe sahiptir.
• Kimlik doğrulama, kullanıcının iddia ettiği kişi olup olmadığını parola veya SMS koduyla sınar.
• Yetkilendirme, doğrulanan kişinin neye izni olduğunu belirler.
• İzinsiz giriş tespiti, VPN, şifreleme ve aktif denetim siber önlemlerdir; kısa parola açıktır.

Afet iletişimi ve bilgi yönetimi

• Afetin ilk evresinde su, gıda, çadır, tıbbi malzeme ve ilaç hayatta kalma malzemesidir; kitap değildir.
• Acil Operasyon Merkezi operasyonları düzenler, eşgüdümü kurar ve karar alır.
• Durum Değerlendirme Merkezi karar için gereken bilgiyi toplar ve analiz eder.
• Afet web sitesinde eğlenceli, dikkat dağıtıcı bilgiler öncelikli içerik değildir.
• İnsanlar bilgilendirilmek ve risklerin anlatılmasını ister; bu yönde ifade yanlıştır.
• Kültürden ve yöresel göreneklerden gelen, gerçekle karışan efsane niteliğindeki inanışlara mit denir.
• Afetzedeleri yakın illere yollamak ve iş makinelerine yön vermek bilgi yönetiminin görevleri arasında sayılmaz.

Kimlik doğrulama

Kullanıcının beyan ettiği kişi olduğunun parola veya SMS kodu gibi yöntemlerle sınanmasıdır.

Frekans

Bir olayın saniyedeki tekrar sayısıdır; birimi Hertz'dir.

Modülasyon

Taşıyıcı işaretin bir parametresinin mesaja göre değiştirilmesidir.

Bant genişliği

Bir işaretteki en büyük ve en küçük frekans arasındaki farktır.

Girişim

Aynı frekans bandını kullanan sistemlerin birbirini olumsuz etkilemesidir.

Kanallar arası etki

Çok kanallı haberleşmede kanalların birbirini bozmasıdır.

Infrasound

30 Hz ve altındaki, duyma eşiğinin altında kalan ses altı titreşimlerdir.

Pasif uydu

Elektronik devresi olmayan, sinyali ayna gibi olduğu gibi yansıtan uydudur.

Aktif uydu

Gelen sinyali güçlendirip başka frekansta yeniden gönderen uydudur.

SSB

Single Side Band, yani Tek Yan Bant.

Acil Operasyon Merkezi

Acil durumda operasyonların düzenlendiği, eşgüdümün sağlandığı ve kararların alındığı merkezdir.

Mit

Kişiden kişiye aktarılırken gerçekle karışan efsane niteliğindeki inanışlardır.

• Kimlik doğrulama (kimsin?) ile yetkilendirme (neye iiznin var?) birbirine karıştırılmamalıdır.
• Aktif uydu sinyali yükseltip yeniden gönderir, pasif uydu yalnızca yansıtır.
• Mucitler karıştırılmamalı: Bell telefon, Marconi radyo, Clarke uydu fikri, Sputnik ilk uydu.
• Acil Operasyon Merkezi karar verir; Durum Değerlendirme Merkezi bilgiyi toplayıp analiz eder.
• Olumsuz kökler dikkat: 'yer almaz' sorularında kısa parola, kitap, saat gibi alakasız seçenekler doğru yanıttır.