AUZEF Afet Hukuku Çıkmış Sorular

Afet Hukuku dersi; afet yönetiminin tarihsel gelişimi, kurumsal yapısı (AFAD ve diğer kuruluşlar), 6306 sayılı Kanun, afet bölgesi ilanı, uluslararası müdahale, sigorta ve idari sorumluluk konularını kapsar.

Hukuk düzeni ve yaptırımlar

• Normlar hiyerarşisinin en üstünde Anayasa yer alır; tüzükler 2017 değişikliğiyle hiyerarşiden çıkarılmıştır.
• Kanun koyma yetkisi TBMM'de, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yetkisi Cumhurbaşkanı'ndadır.
• Anayasa değişikliklerini denetleme yetkisi Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir.
• Yaptırım türleri: ceza, cebri icra, hükümsüzlük, tazminat ve iptal; boşluk yaptırım türü değildir.
• Hükümsüzlük, işlemin yok sayılması veya yalnız bir tarafı bağlamaması şeklinde görünür.
• Hukuk kurallarının yaptırımı maddi niteliktedir; Anayasa'nın 119-122. maddeleri afet yönetiminin dayanağıdır.

Sivil savunmadan AFAD'a kurumsal gelişim

• 1928 tarihli talimatname ilk düzenlemedir; 1938'de Pasif Korunma Kanunu yürürlüğe girmiştir.
• Pasif Korunma Kanunu illerde seferberlik müdürlükleri kurulmasını öngörmüştür.
• Sivil Müdafaa Kanunu'nun adı sonradan Sivil Savunma Kanunu olmuştur.
• 2009'da 5902 sayılı Kanunla AFAD kurulmuş; Sivil Savunma, Acil Durum ve Afet İşleri genel müdürlükleri kapanmıştır.
• AFAD İçişleri Bakanlığı'na bağlıdır; kanunla il afet ve acil durum müdürlükleri de kurulmuştur.
• Tarım ve ormancılığı özendirmek sivil savunma faaliyeti sayılmaz.

Afet yönetimi planlama ve kurullar

• Türkiye Afet Müdahale Planı, müdahalede görev alan hizmet grupları ile koordinasyon birimlerinin görevlerini tanımlar.
• Olay türü planlarını Afet ve Acil Durum Yüksek Kurulu hazırlar.
• Afet ve Acil Durum Danışma Kurulu risk azaltma ve politika önerileri geliştirir; üniversite ve STK üyeleri de bulunur.
• Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü AFAD hizmet birimi değildir.
• Afet; toplum yaşamını aksatan ve kayıplara yol açan olaydır.

6306 sayılı Kanun

• 2012 tarihli kanun, riskli alanların ve yapıların dönüştürülmesini düzenler.
• Planlar İmar Kanunu dahil diğer mevzuattaki kısıtlamalara bağlı değildir; 7269 uygulaması engel olmaz.
• Mülkiyete bağlı tasarruf yetkileri sınırlanabilir; riskli yapılara elektrik, su ve doğalgaz bağlanmaz.
• İdari işleme karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde dava açılır; yürütmeyi durdurma yasağını Anayasa Mahkemesi iptal etmiştir.
• Orman veya zeytinlik alan kullanılırsa başka yerde bu alanlar kadar ağaçlandırma ya da zeytinlik oluşturulur.
• Sit alanlarında Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın görüşü alınır.

Riskli yapı süreci

• Tespiti öncelikle masrafı kendilerine ait olmak üzere malikler veya kanuni temsilcileri yaptırır.
• Yıkım için maliklere 60 gün süre tanınır; yıkmayanlara en az 30 gün ek süre verilir.
• Güçlendirme istenirse karar sonrası güçlendirme projesi hazırlanır.
• Boşaltmayanlar Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerine bildirilir; engelleyenler için TCK'ya göre suç duyurusu yapılır.
• Acele kamulaştırmayı Bakanlık, TOKİ ve belediyeler yapabilir.
• Yapılaşma mümkün değilse uygulama alanı dışında başka parselde yapı hakkı kullanılır.
• İtiraz yerine dava açılırsa iptal davası il idare mahkemesinde görülür.

Afet bölgesi ilanı ve 7269 sayılı Kanun

• Hassas bölge tespiti ve ilanı 7269 sayılı Kanuna dayanır; karar makamı Cumhurbaşkanlığıdır, ilanı valilikler yapar.
• Deprem, kayma, kaya düşmesi ve çığ bölgelerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı belirler.
• Su baskını bölgelerini, Çevre Bakanlığı önerisiyle Devlet Su İşlerinin bağlı olduğu bakanlık belirler.
• Güçlendirme ve yeniden inşa için gereken imar planları 5 ay içinde hazırlatılır.
• Geçici barakalar 1 yıl içinde yıkılır.
• Fen kurulları hasar tespit raporu hazırlar; diğer kurumlar gerekirse teknik personel görevlendirir.

Uluslararası afet müdahalesi

• Uluslararası yardım çağrısı ve teklifi Dışişleri Bakanlığı yetkisindedir; uyumda ilk aşama budur.
• Yardım malzemesinin girişini Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Gümrük Müsteşarlığı yürütür.
• Nakil önceliğini Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tanır.
• BM bünyesinde eşgüdümü OCHA sağlar; insanların Avrupa'ya yerleştirilmesi görevleri arasında değildir.
• Tampere Sözleşmesi afet müdahalesinde iletişim kaynaklarını düzenler; Kyoto Protokolü küresel ısınmaya yöneliktir.
• Gelen yardım malzemesi vergilendirilmez; Türk Kızılayı Kızılhaç ve Kızılay Hareketi ilkelerine göre kurulmuştur.

Afet sigortaları ve idari sorumluluk

• Sigorta Büyük Sayılar Kanunu'na dayanır ve TTK'nın 6. kitabında düzenlenmiştir.
• Zorunlu deprem sigortasını malik veya intifa hakkı sahibi yaptırır; devlet yaptırmaz.
• Prim hesabında yüzölçümü, yapı türü ve kalitesi, zemin nitelikleri ve deprem riski dikkate alınır; tazminat en geç 30 gün içinde ödenir.
• İdari sorumluluk kusurlu ve kusursuz sorumluluk olarak ikiye ayrılır; dayanak Anayasa'nın 125. maddesidir.
• Kusursuz sorumluluk tehlike ve kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkelerine dayanır.
• Hizmet kusuru; hizmetin hiç, geç veya kötü işlemesidir.

Afet

Toplum yaşamını aksatan, fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplara yol açan doğal, teknolojik ya da insan kaynaklı olay.

AFAD

2009'da kurulan, İçişleri Bakanlığı'na bağlı afet ve acil durum yönetimi kuruluşu.

Türkiye Afet Müdahale Planı

Müdahalede görevli hizmet grupları ile koordinasyon birimlerinin görevlerini belirleyen plan.

Riskli yapı

6306 sayılı Kanun kapsamında yıkılması veya güçlendirilmesi gereken yapı.

Rezerv yapı alanı

Riskli alan ve yapılardan etkilenenler için ayrılan, 6306 kapsamındaki yapılaşma alanı.

Hassas bölge

Afete uğraması olası bölge; 7269 sayılı Kanuna göre belirlenir ve ilan edilir.

Hükümsüzlük

Hukuki işlemin yok sayılması veya yalnız bir tarafı bağlaması biçiminde görülen yaptırım.

Sigorta sözleşmesi

Sigortacının prim karşılığında riskin gerçekleşmesi halinde zararı tazmin etmeyi üstlendiği sözleşme.

Karşılıklı sigorta

Birden fazla kişinin bir araya gelip içlerinden birinin uğrayacağı zararı karşılaması.

Kusursuz sorumluluk

İdarenin kusuru olmasa da faaliyet ile zarar arasında nedensellik bağı varsa zararı karşılama yükümlülüğü.

Hizmet kusuru

Kamu hizmetinin hiç, geç veya kötü işlemesi nedeniyle doğan idari kusur.

OCHA

BM bünyesinde uluslararası insani yardım eşgüdümünü yürüten birim.

• Sürelere dikkat: dava 30 gün, yıkım 60 gün, ek süre 30 gün, tazminat 30 gün, plan 5 ay, baraka 1 yıl.
• Yanlış önerme sorularında 6306'nın diğer mevzuattaki kısıtlamalara bağlı olmadığı ve 7269 uygulamasını engellemediği hatırlanmalıdır.
• Kuruluş yılları karışmasın: Pasif Korunma Kanunu 1938, talimatname 1928, AFAD ve kapatılan birimler 2009, tüzüklerin kalkışı 2017.
• Zorunlu deprem sigortasını devlet değil malik veya intifa hakkı sahibi yaptırır; sigorta hukuku TTK 6. kitaptadır.
• Bakanlık görevlerini ayırt et: çağrı Dışişleri, giriş Hazine ve Maliye ile Gümrük, nakil Ulaştırma, tespit Çevre ve Şehircilik.