AUZEF Aİ İnkılap Tarihi-2 Çıkmış Sorular

Ders, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki siyasi, hukuki, eğitim ve kültür inkılaplarını, çok partili hayata geçişi, ekonomi politikalarını ve Türkiye'nin dış ilişkilerini (Sovyetler, NATO, AET/AB) kapsar. Soruların büyük bölümü tarih, kanun ve isim eşleştirmesine dayanır.

Saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyet'e geçiş

• TBMM 23 Nisan 1920'de açıldı; millî egemenliğe dayalı yeni devletin temeli atıldı.
• Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı; son Sadrazam Tevfik Paşa kabinesi 4 Kasım'da istifa etti.
• İstanbul'un yönetimini devralmak üzere Refet Bele gönderildi.
• II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı; hükûmetin başına Ali Fethi Okyar getirildi.
• 8 Nisan 1923'te Mustafa Kemal'in yayımladığı seçim bildirgesi Dokuz Umde'dir.

Eğitim ve kültür inkılapları

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te kabul edildi; bütün okullar Maarif Vekâletine bağlandı, medreseler kapandı.
• Kanunun 4. maddesi Darülfünun'da İlahiyat Fakültesi açılmasını öngördü.
• Harf İnkılabı sonrası Millet Mektepleri açıldı; Maarif Vekâleti 1929'da haftalık Halk dergisini çıkardı.
• Ankara Adliye Hukuk Mektebi 5 Kasım 1925'te açıldı.
• Maarif Kongresi 15 Temmuz 1921'de toplandı; Maarif-i Umumiye Nezareti 1857'de kuruldu.
• Hasan Âli Yücel döneminde Köy Enstitüleri (1940) ve Tercüme Bürosu kuruldu; enstitüler 1954'te İlköğretmen Okuluna çevrildi.

Hukuk, din ve toplumsal düzenlemeler

• Aynı kanunla Şeriye ve Evkaf Vekâleti kalktı; cami ve tekke yönetimi Diyanet İşleri Başkanlığına verildi.
• Medeni Kanun 17 Şubat 1926'da İsviçre kanunundan uyarlanarak kabul edildi.
• Hukuk-ı Aile Kararnamesi 1917'de yayımlandı.
• Miladi takvim 26 Aralık 1925'te kabul edildi; Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te çıktı.
• Şapka Kanunu'na tek aleyhte oyu Nurettin Paşa (Sakallı) verdi; uygulamada Takrir-i Sükûn yetkilerinden yararlanıldı.
• Dinî Islah Beyannamesi'ni Fuat Köprülü başkanlığındaki heyet hazırladı.

İç isyanlar ve muhalefet

• Doğru sıra: Şeyh Sait İsyanı (Şubat 1925), Takrir-i Sükûn (Mart 1925), İzmir Suikastı (1926), Menemen Olayı (1930).
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kuruldu, Şeyh Sait İsyanı nedeniyle 3 Haziran 1925'te kapatıldı.
• Fırkanın kurucuları Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay ve Adnan Adıvar'dır; Fevzi Çakmak yoktur.
• Menemen'de Derviş Mehmet ayaklandı, yedek subay Kubilay şehit edildi.
• Hint Hilafet Komitesi mektupları İstanbul basınında (Tanin, İkdam vb.) çıkınca siyasi kriz doğdu.

Atatürk ilkeleri ve tek parti sonrası siyaset

• Altı Ok 1931'de CHP programına girdi, 1937'de Anayasa'ya eklendi.
• Devletçilik 1931 Kurultayı'nda benimsendi; Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de çıktı.
• Atatürk'e Aralık 1938'de Ebedî Şef unvanı verildi; İnönü ikinci Cumhurbaşkanı seçildi.
• Nuri Demirağ'ın Millî Kalkınma Partisi 1945'te, Demokrat Parti 7 Ocak 1946'da kuruldu.
• 14 Mayıs 1950 seçiminde DP 408 sandalye aldı; CHP'nin 27 yıllık iktidarı bitti.
• 1954'te Kırşehir cezalandırılarak ilçe yapıldı, Nevşehir il oldu; Adıyaman Malatya'dan ayrıldı.

Ekonomi politikaları

• Türkiye İş Bankası 26 Ağustos 1924'te kuruldu; ilk genel müdürü Celal Bayar'dır.
• Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası 1925'te açıldı, sonra Sümerbank'a dönüştü.
• Millî Korunma Kanunu 18 Ocak 1940'ta, savaş ekonomisini düzenlemek için çıkarıldı.
• Şükrü Saraçoğlu hükûmeti 4 Haziran 1943'te Toprak Mahsulleri Vergisi'ni getirdi.
• Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu 1945'te çıktı; 7 Eylül 1946'da ilk büyük devalüasyon yapıldı.

Dış politika

• Atatürk dönemi dış politikası barışçı ve statükocudur ('Yurtta sulh, cihanda sulh'); revizyonist değildir.
• Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'de imzalandı; 1923-1930 Türk-Sovyet ilişkileri Geçici Barış Dönemi'dir.
• Odessa sorunu 11 Mart 1927'de Ticaret ve Seyr-i Sefain Antlaşması ile çözüldü.
• Türkiye 18 Şubat 1952'de NATO'ya girdi; Balkan Paktı 28 Şubat 1953'te imzalandı.
• Bağdat Paktı Irak'ın ayrılmasıyla 1959'da CENTO adını aldı.
• Ankara Antlaşması 1963'te AET ortaklığını başlattı; Maastricht Antlaşması topluluğa Avrupa Birliği adını verdi.

Tevhid-i Tedrisat

Eğitimin tek merkezde birleştirilmesi; bütün okullar tek bakanlığa bağlandı.

Takrir-i Sükûn

Şeyh Sait İsyanı sonrası hükûmete olağanüstü yetki veren kanun.

Dokuz Umde

Mustafa Kemal'in 8 Nisan 1923'te yayımladığı dokuz maddelik seçim bildirgesi.

Millet Mektepleri

Halka yeni harfleri öğretmek için açılan kurumlar.

Köy Enstitüleri

Köy çocuklarına kuramsal bilgiyle uygulamalı beceri veren okullar.

Devletçilik

Devletin özel girişimin yetmediği alanlarda doğrudan yatırım yapması.

Laiklik

Din ve devlet işlerinin ayrılması, hukukun akla ve bilime dayanması.

Millî Korunma Kanunu

Savaş yıllarında fiyat, üretim ve stokçuluk üzerinde hükûmete yetki veren kanun.

Ebedî Şef

CHP'nin Aralık 1938'de Atatürk'e verdiği unvan.

CENTO

Irak ayrıldıktan sonra Bağdat Paktı'nın aldığı ad.

İhtilal

Mevcut düzeni kısa sürede, zor kullanarak ve kan dökerek değiştirme.

• Tevhid-i Tedrisat sorularında tarih hep 3 Mart 1924'tür; aynı gün halifelik de kaldırıldı.
• Fevzi Çakmak Terakkiperver Fırka'da yoktur; Sovyetler NATO kurucusu değil, Varşova Paktı kurucusudur.
• Millî Kalkınma Partisi (1945, Demirağ) ile Demokrat Parti (1946, Bayar-Menderes-Köprülü-Koraltan) karıştırılmamalı.
• Balkan Paktı (1953) ile Balkan Antantı ve Sadabat Paktı (1937) farklı oluşumlardır.
• Adem-i merkeziyetçilik, spor ve sosyalizm gibi şıklar çoğu zaman 'yer almaz' sorularının cevabıdır.