AUZEF Afet Psikolojisi Ve Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Ders, afetlerin bireyler ve toplumlar üzerindeki ruhsal, sağlıkla ilgili ve toplumsal etkilerini ele alır. Afet sonrası psikolojik tepkiler, travma, sosyolojik yaklaşımlar, risk ve direnç kavramları, din ilişkisi ve Kocaeli Depremi örneği işlenir.

Afet sonrası bireysel tepkiler

• Afet sonrası ilk dönem şok dönemidir; ırkilme, panik, donakalma, odaklanma güçlüğü ve algıda daralma görülür.
• İşlemleme döneminde afetzedelerin hayatın akışına katılıp geleceğe dönük plan kurması bu dönemin özelliği sayılmaz.
• Afetten sonra gelişen belirtiler geçici olabileceği gibi kalıcı da olabilir.
• Tepkiler psikofizyolojik, davranışsal, duygusal ve bilişsel semptomlar olarak incelenir.
• Çarpıntı, titreme, nefes darlığı ve bayılacakmış hissi panik bozukluğa işaret eder.

Travma, TSSB ve stres

• Erkeklerde saldırganlık gibi dışa vurum, kızlarda anksiyete daha sık görülür; cinsiyet TSSB'de fark yaratır.
• Çocukların tepkisi gelişim düzeyine göre değişir; aynı tepkiyi vermezler.
• Kaçınma ölçütü ile bilişte ve duygudurumda olumsuz değişiklik (D) ölçütü ayrı kümelerdir.
• Yüksek sosyoekonomik düzey risk değil, koruyucu etkendir.
• Travmatik olayın boyutları: süre, mülk kaybı, ölü bedeniyle karşılaşma, yaşam tehdidi.
• Fiziksel stres etmenlerine cerrahi girişimler örnektir.

Afet çalışanları ve halk sağlığı

• Tükenmişlikte meslek yürütme güçlüğü, stresle baş edememe, ilişkilerde aksama ve geri çekilme görülür; yaşla artış doğru değildir.
• Afetten etkilenenler arasında afete neden olanlar sayılmaz.
• Doğal afetlerin insan yapımı afetlerden her zaman daha ağır sonuç doğurduğu söylenemez.
• Afetin halk sağlığına etkisini toplum temelinde inceleyen alan epidemiyolojidir.
• Bir olayın afet sayılması için uzun sürmesi gerekmez.

Sosyoloji ve afet sosyolojisi

• Sosyoloji bireyi değil toplumu ve toplumsal ilişkileri temel alır; toplumsal yaşamın bütününü ele alır.
• İbn-i Haldun sosyolojinin babası sayılır.
• Afet sosyolojisi afetlerin toplumsal yapı üzerindeki sonuçlarını inceler; bireylerin ruhsal durumu afet psikolojisinin alanıdır.
• İnsansız çölde olan deprem sosyologların ilgi alanı dışındadır.
• Fonksiyonalist yaklaşım çekişme ve gerilime değil düzen ve uyuma odaklanır; çatışmacı yaklaşım Marx'a dayanır.
• İlk afet sosyolojisi araştırması iki geminin çarpışması olayı üzerinedir.

Tehlike, risk ve zarar görebilirlik

• Tehlike zarar verebilecek olayın gerçekleşme olasılığıdır; risk bu tehlikenin beklenen etkisidir.
• Seyrek ama etkisi büyük olay için risk planlanıp yönetilir; seyrek ve etkisi küçükse risk kabul edilir.
• Sosyal zarar görebilirlik afetin zararına direnme ve başa çıkma gücüyle ilgilidir; analizde temel veri nüfus bilgisidir.
• Zarar görebilirlik yoksulluk ve nüfus artışı gibi etkenlerle artar.
• Direncin tersi savunmasızlıktır.
• Farkındalık tehlikeyi bilip kaygı duymaktır; kadercilik kaygı atmosferinin yarattığı durumdur.

Afet ve toplumsal değişim

• Afetlerin yol açtığı değişimlerin başında göçler gelir.
• Dinar depremi sonrası nüfusta ani düşüş yaşanmıştır.
• Türkiye'de 1990'lardan itibaren doğudan batıya göçün başlıca nedeni siyasidir.

Afet ve din

• Teodise, kötülüğün varlığı ile mutlak iyi yaratıcı anlayışını bağdaştırma girişimidir.
• Kur'an'a göre afetlerle gelen olumsuzluklar mükafat olarak değerlendirilmez.
• Düzenin varlığını din bildirir, işleyişini pozitif bilimler açıklar.
• Manevi destek Allah'ın yardımını ve sevgisini hissetmektir; pasif tutum her şeyi Allah'a bırakıp mucize beklemektir.
• Din rasyonel çözüm sağlamaz; anlam, düzen, güven ve başa çıkma desteği verir.

1999 Kocaeli Depremi

• Gece olması, büyüklüğü, süresi ve sanayi bölgelerini etkilemesi yıkımı artırmıştır.
• Tsunami bu etkenler arasında sayılmaz.
• Konya depremin hissedildiği iller arasında yer almaz.

Şok dönemi

Afetten hemen sonra panik, donakalma, ırkilme ve odaklanma güçlüğünün görüldüğü ilk dönemdir.

Panik bozukluk

Çarpıntı, titreme, nefes darlığı ve bayılacakmış hissiyle seyreden psikolojik sorundur.

Tükenmişlik sendromu

Afet çalışanlarında stresle baş edememe, işte aksama ve geri çekilmeyle görülen durumdur.

Tehlike

Belli yerde ve sürede zarar doğurabilecek olayın gerçekleşme olasılığıdır.

Risk

Tehlikenin insanlar, yapılar ve toplum üzerinde yaratması beklenen etkidir.

Sosyal zarar görebilirlik

Kişi veya grubun afetin zararlarına direnme ve başa çıkma gücüyle ilgili durumudur.

Afete yönelik direnç

Tehlike ve şoklara katlanıp güçlükleri aşabilme becerisidir.

Savunmasızlık

Direncin tersi olarak hasarı önleyememe ve direnç bakımından yetersiz kalmadır.

Boylamsal çalışma

Aynı birey veya grubun uzun süre ayrıntılı izlendiği araştırma tekniğidir.

Teodise

Kötülüğün varlığıyla mutlak iyi yaratıcı anlayışını bağdaştırma çabasıdır.

Epidemiyoloji

Afetin halk sağlığına etkisini ve risk etkenlerini toplum temelinde araştıran alandır.

• Tehlike (olasılık) ile risk (beklenen etki) karıştırılmamalı.
• Afet psikolojisi bireyin ruhsal durumunu, afet sosyolojisi toplumsal yapıyı inceler.
• Kaçınma ölçütü ile D ölçütü (bilişte ve duygudurumda olumsuz değişiklik) birbirinden ayrı tutulmalı.
• Soruda 'yer almaz' veya 'yanlıştır' ifadesine dikkat edilmeli; mutlak ve genelleyici ifadeler genellikle yanlıştır.
• Farkındalık ile kadercilik, direnç ile savunmasızlık çiftleri sık karıştırılır.