AUZEF Davranış Bilimleri Çıkmış Sorular

Davranış Bilimleri dersi; insan davranışını bilimsel yöntemle inceleyen psikoloji, sosyal psikoloji ve sosyoloji konularını kapsar. Algı, öğrenme, kişilik, tutum, grup, kültür ve iletişim başlıca temalardır.

Bilim dalları ve kurucular

• Davranış bilimleri gözlem, hipotez, veri toplama ve analiz basamaklarını izler; olanı betimler, olması gerekeni değil.
• Wundt 1879'da Leipzig'de ilk deneysel psikoloji laboratuvarını kurmuştur.
• Comte sosyolojinin babası sayılır; Weber davranışların anlamlandırılmasını savunur; Marx ise dünyanın değiştirilmesini hedefler.
• William James benlik kavramını psikolojiye sokmuştur.
• Psikolojinin amaçlarından yordama, davranışın önceden kestirilmesidir.

Duyum, algı ve bellek

• Mutlak eşik, bir uyaranın fark edilmesi için gereken en düşük enerji düzeyidir.
• Algılama, ham duyumların beyinde düzenlenip anlamlandırılmasıdır; Gestalt ilkeleri düzenleme evresiyle ilgilidir.
• Aynı uyaran farklı yorumlanabilir; anlam değişince değişen uyaran değil algıdır.
• Duyusal adaptasyon, değişmeyen uyarana zamanla tepki verilmemesidir.
• Bilgi önce duyusal bellekte tutulur; görsel olanı ikonik, işitsel olanı ekoiktir.

Öğrenme kuramları

• Klasik koşullanmada nötr uyaran, doğal uyaranla eşleşerek tepki doğurur; Pavlov ve Watson'ın Albert deneyi örnektir.
• Benzer uyaranlara da koşullu tepki verilmesi genellemedir.
• Edimsel koşullamada davranış sonucuna göre sürer ya da bırakılır.
• Değişken oranlı pekiştirmede ödül, önceden bilinmeyen sayıda denemeden sonra gelir (loto örneği).
• Tolman'ın gizil öğrenmesi zihinsel haritalara dayanan bilişsel öğrenmedir.

Kişilik ve yaklaşımlar

• Mizaç doğuştan gelir; karakter aile, okul ve kültürle sonradan öğrenilir.
• Psikodinamik yaklaşım dil sürçmesi, sakarlık ve rüyaları bilinçdışına bağlar; saldırganlığı kendini yok etme isteğinin dışa çevrilmesi sayar.
• İnsancıl yaklaşımda insan özünde iyidir; saldırganlık koşullu sevgiden doğar.
• Davranışçılar bilinçaltı gibi gözlenemeyen açıklamaları reddeder.
• Adler aşağılık duygusu ve üstünlük kompleksini, Jung gölge kavramını ileri sürmüştür.

Duygu, stres ve savunma düzenekleri

• Temel duygular mutluluk, üzüntü, korku, öfke, şaşkınlık ve tiksintidir; utanç bunlardan değildir.
• Stres anında kalp hızlanır; beden savaşmaya ya da kaçmaya hazırlanır.
• Bastırma, doyurulamayan isteği bilinçdışına iter.
• Gerileme çocuksu davranışa dönmek, yön değiştirme ise öfkeyi asıl kaynaktan başka nesneye yöneltmektir.
• Yaklaşma-uzaklaşma çatışmasında tek seçeneğin hem çekici hem itici yönü bulunur.

Tutum, ikna ve önyargı

• Tutumun bilişsel bileşeni düşünce, duyuşsal bileşeni his, davranışsal bileşeni niyettir.
• Tutum davranışı her zaman doğru öngörmez; önyargı da her zaman ayrımcılığa dönüşmez.
• Stereotip, bir grup hakkındaki genellenmiş düşünce ve inançlardır.
• Bogardus ölçeği gruplara duyulan yakınlık isteğini ölçer.
• Yer etme tekniği, duyulara seslenerek ürünü zihinde yerleştirmeyi amaçlar.

Grup, kültür ve sosyal davranış

• Tuckman modelinde performans aşaması grubun en verimli olduğu evredir.
• Aile birincil, arkadaşlık biçimsel olmayan, meslek referans, aynı bölümdeki çalışanlar biçimsel gruptur; büyük üniversite öğrenci topluluğu ikincil gruptur.
• Yığınlar kalıcı değildir; tiyatro seyircisi gruptur denemez, yığındır.
• Grup normlarının toplumdaki karşılığı örf ve adetlerdir.
• Değerler kültürün en iç katmanıdır; Japonya toplulukçu, ABD bireyci örnektir.
• Carroll'a göre sosyal sorumluluk ekonomik, yasal, etik ve hayırseverlik boyutlarından oluşur.

Mutlak eşik

Bir uyaranın duyumsanabilmesi için gereken en düşük enerji düzeyi.

Algılama

Duyumların beyinde düzenlenip anlamlandırılması süreci.

Mizaç

Doğuştan gelen biyolojik kişilik yapısı.

Karakter

Çevre ve yaşantılarla öğrenilerek şekillenen kişilik bileşeni.

Toplu rasyonelleştirme

Grup düşüncesinde üyelerin kararı birlikte makul göstermek için gerekçelendirmesi.

Empati

Kişinin kendini karşısındakinin yerine koyarak durumu anlaması.

Doğal çocuk

İçgüdü ve duygularla hareket edilen benlik durumu.

Kristalleşmiş zekâ

Bireyin daha önce edindiği bilgi birikimini ifade eden zekâ türü.

Orijinal IQ

Zekâ yaşının takvim yaşına bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur.

Aykırı düşünme

Yuvarlak nesneleri sıralama gibi çok sayıda farklı yanıt üretmeyi gerektiren düşünme.

• Klasik ve edimsel koşullamayı ayırt etmek gerekir; bebeğin anneyi görünce gülümsemesi klasik, sonuca göre davranışın sürmesi edimseldir.
• Milgram itaati, Asch gruba uyumu inceler; bu ikisi sık karıştırılır.
• Mizaç doğuştan, karakter öğrenilmiştir.
• Soru kökündeki 'yer almaz' ve 'yanlıştır' ifadelerine dikkat edilmeli; Tolman bilişsel, Watson ve Pavlov davranışçıdır.
• Tutum davranışı daima öngörmez; 'her zaman' ve 'daima' içeren seçenekler genellikle yanlıştır.