AUZEF Ekonomik Coğrafyaya Giriş Çıkmış Sorular

Ekonomik Coğrafyaya Giriş dersi, ekonomik faaliyetlerin mekânsal dağılışını, coğrafya ile iktisat arasındaki yöntem farkını, yaklaşımların tarihsel gelişimini ve küreselleşmenin dünya ekonomisini nasıl dönüştürdüğünü ele alır.

Coğrafyanın kapsamı ve temel kavramlar

• Coğrafya Fiziki ve Beşeri olmak üzere iki ana alana ayrılır; ekonomik coğrafya beşeri tarafta yer alır.
• Deprem alanları ve vadi oluşumu fiziki coğrafya konusudur, ekonomik coğrafyanın ilgisi dışındadır.
• Temel kavramlar mekân ve ölçektir; nüfus bunlar kadar merkezî sayılmaz.
• Ölçek yerelden bölgesel, ulusal ve küresel düzeye uzanır; Afrika kıtasal ölçekte değerlendirilir.
• Geçmişteki mekânsal dağılımları inceleyen dal Tarihî Coğrafyadır.
• Coğrafya olguları ilişkileriyle bütüncül ele alır; iktisat ise analitik, modele dayalı çalışır. Coğrafyacılar ekonomiyi mekânsal organizasyon içinde inceler.

Ekonomik coğrafya yaklaşımlarının gelişimi

• Geleneksel (tasviri) yaklaşım yaklaşık 1850-1950 arasında egemendi; bölgelerin kaynak, üretim ve ticaret bilgilerini derledi.
• Ticari coğrafyanın öne çıktığı dönem 1880-1930 olarak verilir.
• Neoklasik konum teorisi 1950 dolaylarında başlamıştır.
• Mekânsal analiz programı sanayi yeri seçimi, merkezî yerler ve ulaşım ağlarına odaklandı; Burton 1963'te bunu Kantitatif Devrim diye adlandırdı.
• Davranışsal yaklaşım, kantitatif yaklaşıma tepki olarak doğdu ve bireyin karar sürecine odaklanır.
• Yeni ekonomik coğrafyanın tanınmış temsilcisi Paul Krugman'dır.

Ekonomi politikaları ve kuramcılar

• Adam Smith iş bölümünün verimliliği artırdığını iğne fabrikası örneğiyle gösterdi; Marx servetin az kişide toplanacağını savundu.
• 1930'larda politika tartışmalarının merkezinde işsizlik ve yoksulluk vardı.
• Keynesyen politikalar en çok 1950-1970 arasında başarılı oldu; 'Hepimiz Keynesçi olduk' sözü Nixon'a aittir.
• 1960'lardan sonra petrol krizleri ve stagflasyon ABD ile Avrupa'yı etkiledi; Avustralya bu gruba sayılmaz.
• Neoliberalizmde parasalcı kuramın temsilcisi Friedman'dır; Şili'de geçiş 1973 Pinochet darbesiyle, ABD'de Reagan döneminde oldu.
• Washington Konsensüsü vergi oranlarının artırılmasını önermez; vergi tabanı geniş, oranlar ılımlıdır.

Kapitalizm, üretim biçimleri ve tarihsel olaylar

• Kapitalizm Sanayi Devrimi sonrası Avrupa'da, 18. yüzyıldan yayılan üretim biçimidir.
• Kapitalizmin sürmesini mekânsal düzeltme ve alansal iş bölümleri sağlar.
• Plassey Savaşı (1757) sonrası İngilizler Babür hazinesine el koydu; bu servet sanayide sermaye oldu.
• Fordizm standart ve kitlesel üretim ile refah devleti demektir; nitelikli işçilerin küçük işletmelerde toplanması Fordizm sonrasına aittir.
• İlk sanayi tesisleri sermayeye ve ham maddeye yakın kuruldu.
• 2008 küresel krizi ABD'de başlayıp dünyaya yayıldı ve ana akım finans anlayışını itibarsızlaştırdı.

Küreselleşme ve uluslararası örgütler

• Ekonomik küreselleşme mal, hizmet, sermaye ve teknolojide dünya ölçeğinde bütünleşmedir; günümüzün başlıca konusudur.
• Dönüşümcüler küreselleşmeyi değişim ve akışlar olarak görür, kökenini 16. yüzyıla uzatır; siyasetin etkileyemeyeceği görüşü onlara ait değildir.
• Küreselleşme adil ve dengeli düzen kurmamış, eşitsizlikleri bazı yerlerde derinleştirmiştir.
• GATT 1947'de 23 ülkenin onayıyla imzaya açıldı.
• AET'yi Almanya, Fransa, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg kurdu; İngiltere 1973'te katıldı. Avrupa Birliği en gelişmiş örgüttür.
• NAFTA ABD, Kanada ve Meksika arasındadır; başlangıçta en çok ona karşı muhalefet doğdu. TOBB ulusal bir kuruluştur.

Yeni sanayi ülkeleri ve Türkiye

• Asya'nın dört kaplanı Güney Kore, Tayvan, Singapur ve Hong Kong'dur; Japonya dışarıdadır.
• Güney Korenin yükselişinde Samsung, Hyundai, LG, Daewoo, Kia gibi şirketler rol oynadı; Toyota Japon firmasıdır.
• Şangay İşbirliği Örgütü üyeleri arasında Çin, Rusya, Hindistan, Pakistan, İran ve Orta Asya ülkeleri vardır; Malezya yoktur.
• Hizmet istihdamı ve yeni teknolojiler maliyet avantajıyla Hindistan ve Çine kaymaktadır.
• Türkiyede ithal ikameci model 1950'lerden sürdü; 1980 sonrası Turgut Özal döneminde ihracata dayalı sanayileşmeye geçildi.
• Arjantin ve Peru dünya ihracat payını artıran ülkelerdendir.

Ekonomik faaliyetler: tarım, sanayi, hizmet, doğal kaynaklar

• Birincil faaliyetler tarım ve benzeridir; turizm birincil değil, hizmet sektörüdür.
• Sanayi ikincil, bankacılık, sigorta ve taşımacılık üçüncül faaliyettir.
• Gübre ve ilaç tarıma dayalı sanayi sayılmaz; tütün, dokuma ve deri sayılır.
• Entansif tarım yoğun girdi ve modern tekniklerle birim alandan yüksek verim alır.
• Tohum ıslahı doğal değil beşeri etkendir; pazar ise girdi değil satış yeridir.
• Siyasi gerginlik, terör ve salgın turizmi olumsuz etkiler; su kütleleri ulaşımda beşeri olmayan etkendir.
• Kömür rezervlerinde Almanya ve Fransa ilk beşte değildir; Mısır orman bakımından zengin ülke değildir.

Mekân

Ekonomik faaliyetlerin gerçekleştiği ve birbirine bağlandığı coğrafi alandır.

Ölçek

İncelemenin yerel, bölgesel, ulusal veya küresel düzeyini belirten kavramdır.

Tarihî Coğrafya

Mekânsal dağılımların geçmişini ve zaman içindeki değişimini inceleyen daldır.

Kantitatif Devrim

Coğrafyada matematiksel ve istatistiksel yöntemlerin yaygınlaştığı köklü değişimdir.

Davranışsal yaklaşım

Niceliksel yöntemlere tepki olarak bireyin karar verme sürecini merkeze alan yaklaşımdır.

Keynesyen politika

Devlet müdahalesiyle ekonomik istikrarı amaçlayan yaklaşımdır.

Parasalcı kuram

Enflasyonu para arzını daraltarak denetlemeyi savunan, Friedmanın kuramıdır.

Neoliberalizm

Devlet müdahalesinin azaltılmasını ve piyasanın serbestleşmesini savunan politika anlayışıdır.

Fordizm

Standart, kitlesel üretime ve düzenleyici refah devletine dayanan dönemdir.

Entansif tarım

Yoğun girdi ve modern teknikle birim alandan yüksek ürün alınan tarım biçimidir.

Ekonomik küreselleşme

Mal, hizmet, sermaye ve teknolojinin dünya ölçeğinde bütünleşmesidir.

NAFTA

ABD, Kanada ve Meksika arasındaki serbest ticaret anlaşmasıdır.

• Dört kaplan, AET kurucuları, Şangay İşbirliği ve chaebol sorularında dışarıda kalan seçenek aranır: Japonya, İngiltere, Malezya, Toyota.
• Birincil, ikincil ve üçüncül faaliyetler karıştırılmamalı; turizm, bankacılık ve taşımacılık hizmet grubundadır.
• Dönemler ezberlenmeli: Geleneksel 1850-1950, Keynesyen 1950-1970, Şili 1973, GATT 1947, Burton 1963.
• Doğal ve beşeri etkenler ayrılmalı: su, toprak, su kütleleri doğal; iş gücü, makineleşme, ulaşım, tohum ıslahı beşeridir.
• Deprem ve vadi oluşumu gibi fiziki coğrafya konuları ekonomik coğrafya sorularında yanlış şık olur.