AUZEF Ekonomik Faaliyetler Çıkmış Sorular

Ekonomik Faaliyetler dersi; tarım, hayvancılık, sanayi, ticaret, ulaşım, turizm ve kentleşmeyi coğrafi koşullarla ilişkilendirir. Ekonomik coğrafyanın tarihsel gelişimi, konum kavramları ve Biga Yarımadası ile Türkiye örnekleri de işlenir.

Ekonomik coğrafyanın gelişimi ve düşünürler

• Ekonomik coğrafyanın bilinen en eski temsilcisi Karl Andree'dir; masasındaki malların dünyanın dört bir yanından geldiğini anlatmıştır.
• Modern ekonomik coğrafya 1880-1930 arasında ticaret coğrafyasından ayrışarak ortaya çıkmıştır.
• 1930'lardan sonra ilgi, genel ticari ilişkilerden 'biricik' ya da 'eşsiz' bölgelere kaymıştır.
• Kantitatif (niceliksel) devrim 1960'larda belirginleşmiş; istatistik ve matematiksel modeller betimlemenin yerini almıştır.
• Krugman'ın Yeni Ekonomik Coğrafya yaklaşımı Coğrafi Ekonomi olarak da adlandırılır.
• Coğrafyanın pozitivizme açılmasını Fred Schaefer sağlamıştır; 1865'te dünyada 16 coğrafya derneği vardı.

Fordizmden esnek üretime geçiş

• 1973 petrol krizinden sonra kitle üretiminin yerini esnek üretim almış, fabrikalar merkezlerden dağılmıştır.
• Sanayinin yeniden yapılanması, bilgi teknolojileri, kadın işgücü payının artması ve küreselleşme 1970'lerden itibaren görülür.
• Berlin Duvarı'nın yıkılması küreselleşmeyi ve post-Fordist döneme geçişi hızlandırmıştır.
• Gelecekte büyük fabrikaların yerine küçük, esnek ve ağ biçiminde çalışan yapıların geçmesi beklenir.

Konum ve coğrafi temel kavramlar

• Coğrafi konum, bir yerin yeryüzündeki yeridir; matematik (mutlak) konum enlem-boylamla belirlenir.
• Özel (göreceli) konum, çevredeki ülke, deniz, kıta ve ulaşım yollarıyla ilişkiye dayanır.
• Gece-gündüz süreleri, güneş ışınlarının açısı ve sıcaklık dağılımı matematik konumun sonucudur.
• Sıcaklık ekvatordan kutuplara doğru azalır; güneş ışınlarının geliş açısı da kutuplara doğru küçülür.
• Dünya 24 saat dilimine bölünmüştür; her dilim 15 derecelik meridyen aralığıdır.
• Meridyenler birbirine paralel değildir; paraleller ise paraleldir. Ekvator başlangıç paraleli olup değeri sıfırdır.
• İBBS Düzey 1'e göre Türkiye 12 bölgeye ayrılır.

Tarım ve hayvancılık

• Primer sektör tarıma dayalı faaliyetleri, sekonder sektör sanayiyi kapsar.
• Tarımı etkileyen fiziki etmenler yer şekilleri, eğim, bakı, iklim ve sudur; makineli tarım bir fiziki etmen değildir.
• Eğim, düzensizlik yoksa yaklaşık 6 gradın altında ciddi engel sayılmaz; engebeli yerlerde tarımın yerini hayvancılık alır.
• Tundra gibi donuk ve soğuk alanlarda tarım gelişmez.
• Kurak ve yarı kurak bölgelerde su yönetimi hayati önemdedir; tuzlanma ve çölleşmeyi önler.
• Organik tarım ve iyi tarım uygulamaları sürdürülebilir tarımın örnekleridir.
• Tarımın temel girdileri tohum, gübre, işgücü, sermaye ve sudur.
• Mera bozulması, yem giderleri, yoksulluk ve nüfus kaybı en çok hayvancılığı etkiler.

Sanayi ve ticaret

• Ham madde işlenmemiş maddedir; fabrikada mamule dönüşür. Tekstilin temel hammaddesi pamuktur.
• Hammaddesi taşınması pahalı sanayiler, taşıma maliyetini azaltmak için hammadde kaynağına yakın kurulur.
• Ticaret malı üreticiden tüketiciye ulaştırır, yer ve zaman faydası sağlar.
• İstanbul sanayi ve ticarette en büyük kapasiteli kenttir; İzmir Limanı Ege'nin ihracat kapısıdır.
• Çok işlevli OSB arayışına Manisa OSB, TEKNOSAB ve OSTİM örnektir; İstanbul Finans Merkezi örnek değildir.

Ulaşım ve enerji

• Havayolu hızlıdır ama maliyeti ve çevresel zararı en yüksek türdür.
• Demiryolu çok yükü ucuz taşır ve sanayi bölgelerini bağlar.
• Türkiye boru hatlarıyla (örneğin Bakü-Tiflis-Ceyhan) enerji nakliyesinde kilit konumdadır.
• Kanıtlanmış petrol rezervlerinin çoğu Orta Doğu'dadır.
• Kapıkule Bulgaristan sınır kapısıdır; Kepez Limanı Çanakkale OSB'ye en yakın limandır.

Turizm

• Türkiye'de geleneksel turizm deniz-kum-güneşe dayanır ve yazın kıyılarda yoğunlaşır.
• Gaziantep kültür ve gastronomi turizmiyle öne çıkar.
• Turizm istihdam ve altyapıyı destekler; tarımsal üretimi düşürmesi olumlu etki değil, plansız turizmin sonucudur.
• 2020'de turist sayısı ve geliri Covid-19 pandemisi nedeniyle düşmüştür.
• Gelibolu Yarımadası 1973'te millî park olmuş, Çanakkale Havalimanı 1995'te açılmıştır.

Göç ve kentleşme

• Göç, kalıcı ya da geçici yer değiştirmedir; iş ve eğitim çekici, kıtlık ve işsizlik itici etkendir.
• Tersine göç, büyük şehirlerde yaşam giderlerinin artması gibi nedenlerle kentten kıra dönüştür.
• Şehirlerin öne çıkması Sanayi Devrimi ile başlamıştır.
• 1927'de nüfusun %75,8'i kırsaldaydı; 1927-1950 kentleşmesi tarımın yaygınlığı ve düşük nüfus artışı nedeniyle yavaştı.
• Ankara başkent olmasıyla bu dönemin en hızlı kentleşen şehridir.
• Kent nüfus oranı kırsalı ilk kez 1985'te aşmıştır.
• Akdeniz'de çocuk nüfus göçü yüksektir; neden mevsimlik işçilik ve aile göçleridir.

Biga Yarımadası

• Toplam tarım alanı, sebze ve yem bitkisi payı en yüksek ilçe Biga'dır.
• Uzun ömürlü bitki alanı en geniş ilçe Ezine'dir; en büyük pay zeytinliklerindir.
• Örtü altı tarım en çok Çanakkale Merkez'dedir; zeytin işleme tesisleri Ezine ve Ayvacık'ta yoğundur.
• En çok üretilen meyve şeftalidir; sanayi ağırlıklı olarak gıdaya dayanır, şeker kamışı üretimi yoktur.
• Çan'da Türkiye'nin büyük seramik fabrikalarından biri bulunur.

Ham madde

Doğadan alınan, henüz üretim sürecinden geçmemiş madde.

Primer sektör

Tarıma dayalı ekonomik faaliyetleri kapsayan sektör.

Sekonder sektör

Sanayi faaliyetlerini kapsayan sektör.

Matematik konum

Enlem ve boylamla belirlenen mutlak konum.

Özel konum

Bir yerin çevresindeki ülke, deniz ve yollarla ilişkisine dayanan konum.

Post-Fordizm

Kitle üretiminin yerini esnek, bilgi temelli, küçük birimli üretimin alması.

Kantitatif devrim

Coğrafyada istatistiksel ve matematiksel yöntemlerin öne çıkması; 1960'larla anılır.

Tersine göç

Kentten kırsala doğru geri dönüş göçü.

Kentleşme

Şehirlerin çoğalması ve kent nüfusunun artması süreci.

İyi tarım uygulamaları

Çevresel, ekonomik ve toplumsal sürdürülebilirliği hedefleyen üretim teknikleri.

Çekici ve itici etken

Çekici olumlu koşullar (iş, eğitim); itici olumsuz koşullar (kıtlık, işsizlik).

• Bakı, sıcaklık ve eğim fiziki (doğal) etmenlerdir; bakıyı beşerî sanmamak gerekir.
• Enlem-boylam matematik konumdur; özel konum ilişkisel olup gece-gündüz süresi özel konuma bağlanamaz.
• Çekici etkenler (iş, eğitim) ile itici etkenleri (kıtlık, işsizlik) karıştırmamak gerekir.
• Ekvatordan kutuplara sıcaklık ve ışın açısı azalır; ifade tersine çevrilmişse yanlıştır.
• Biga Yarımadası sorularında Biga genelde tarım, sebze ve yem; Ezine uzun ömürlü bitki ve zeytinle ilişkilidir.