AUZEF Görsel Algı Çıkmış Sorular

Görsel Algı dersi; gözün yapısını, görme sürecini, rengin ve perspektifin ilkelerini, algıdaki gruplama eğilimlerini, yanılsamaları ve zekâ ile yaratıcılık kuramlarını birlikte ele alır. Algının pasif bir kayıt değil, bellek, beklenti ve motivasyonla biçimlenen aktif bir süreç olduğu temel fikirdir.

Gözün yapısı ve görme süreci

• Kornea ışığı en çok kıran saydam tabakadır; ortası en ince, kenarları daha kalındır.
• Mercek siliyer kaslarla şekil değiştirir; yaklaşık 6 m ile 15 cm arasını netleştirebilir.
• Zonüler lifler merceği siliyer cisme bağlar; göz tabakalarını yapıştırmaz, merceği irise bağlamaz.
• Parlak ışıkta iris kasılır, göz bebeği küçülür ve içeri giren ışık azalır.
• Işık enerjisini gözde ilk yakalayan yapı fotoreseptör hücre tabakasıdır.
• Korteks gözün değil beynin parçasıdır; makula retinada, konjonktiva ise retinanın tabakası değildir.

Retina, koni ve çubuklar

• Makulanın ortasındaki fovea koni hücrelerinin yoğun olduğu, net ve renkli görmenin gerçekleştiği bölgedir.
• Koniler renk ve ince ayrıntıyı ayırt eder, yalnızca parlak ışıkta çalışır (fotopik görme).
• Çubuklar düşük ışıkta etkindir (skotopik görme), rengi ayırt edemez ve retina çevresinde yoğundur.
• Siyah-beyaz görme esas olarak çubuklarla sağlanır; S konileri yalnızca renkli görmeye katkı verir.
• Retinadan gelen görüntü beyinde ilk olarak birincil görsel kortekste (V1) yeniden kurulmaya başlar.
• Retinadaki konumsal düzenin korteksle eşleşmesine retinotopi denir.

Binoküler ve monoküler görme

• İki gözün eş zamanlı ve uyumlu aynı hedefe odaklanması binoküler görmedir; derinlik algısında önemlidir.
• Tek göz kapalıyken de monoküler ipuçlarıyla perspektif algısı sürer.
• Görme, beyne ulaşan verilerin anlamlandırılmasını da kapsayan bir süreçtir.

Renk kuramı

• Renk, nesnelerin ışığı eşit değil seçici yansıtıp soğurmasıyla oluşur.
• Rengin üç boyutu ton (hue), doygunluk ve valördür; valör açıklık-koyuluk derecesidir.
• Lustre rengin kendi özelliği değil, yüzeyin ışığı yansıtma biçimine bağlı niteliğidir.
• RGB gibi ışık sistemlerinde renkler eklendikçe parlaklık artar; tam karışım beyaz ışık verir.
• Munsell Renk Ağacı hue, value ve chroma boyutlarına dayanır.
• Nesnelerin algılanmasında en etkili vurgulayıcı özellik renktir.

Perspektif, denge ve görsel etkiler

• Konik perspektifin en yalın biçimi tek kaçış noktalıdır; üç kaçış noktalıda hiçbir ana yüzey resim düzlemine paralel değildir.
• Atmosferik perspektif uzaktaki nesneleri daha soluk, soğuk tonlu ve belirsiz göstererek derinlik yaratır.
• Bir yarıdaki öğelerin diğer yarıya eksenel aktarılması simetrik dengedir.
• Uyum, şiddet, yön ve devinim algısal etkilerdir; çizim ise bir üretim aracıdır.
• Durağan nesneler de dinamik çizgi, eğik yerleşim ve ritimle hareket izlenimi verebilir.
• Işığın yönü gölge ve dokuyu değiştirdiği için biçim algısını da değiştirir.

Algı, gruplama ve yanılsamalar

• Algılama pasif gözlem değil, aktif yorumlama sürecidir; duyum nesnel, algı özneldir.
• Gestalt görüşüne göre bütün parçaların toplamından fazladır ve önce algılanır.
• Gruplama faktörleri: yakınlık, devamlılık, benzerlik, ortak kader, tecrübe veya alışkanlık.
• Aynı yönde hareket eden parçalar ortak kader ilkesiyle tek nesne görülür.
• Yukarıdan aşağıya işlemede beklenti ve amaçlar algıyı yönlendirir.
• Ödüllü hayvan deneyi, algının motivasyonun yöneldiği yönde şekillendiğini gösterir.

Yanılsamalar ve referans

• Beyin bir ögeyi çevresindeki ögelere göre değerlendirir; Ebbinghaus illüzyonu buna örnektir.
• Munker illüzyonu komşu renklerin birbirini etkilediği asimilasyon etkisidir ve fizyolojik yanılsamadır.
• Güçlü renk uyaranından sonra karşıt renk görüntüsü oluşması fizyolojik yanılsamadır.
• Yaşam deneyimleri algısal verilere anlam verme biçimini etkiler.
• Geri maskeleme, önceki algının sonraki algıyla yer değiştirmesidir.

Zekâ, yaratıcılık ve düşünme

• Gardner'ın sekiz zekâ türü: sözel, mantıksal, görsel-uzamsal, bedensel, müziksel, kişilerarası, içsel, doğa; duyusal zekâ yoktur.
• Guilford ürün kategorileri: birimler, sınıflar, ilişkiler, sistemler, dönüşümler, çıkarımlar.
• Iraksak düşünme akıcılık, esneklik, özgünlük ve ayrıntılandırma ile tanınır; geleneksellik yakınsak düşünmeye özgüdür.
• Sternberg'in metabileşenleri: problemi tanıma, strateji geliştirme, performansı yönlendirme, çözümü değerlendirme.
• Michael'ın yaratıcılık ölçütleri akıcılık, özgünlük, sentez ve tutarlı organizasyondur; gözlem yoktur.
• Algısal bilgi yaratıcılığın temel kaynaklarındandır; yaratıcılık geleneğin devamı değil kalıpları aşmadır.

Duygusal zekâ

Duyguları yönetebilme yetisi; analitik zekâsı yüksek kişilerin bile öfke ve dürtülere yenik düşebileceğini gösterir.

Valör

Bir rengin açıklık-koyuluk derecesi.

Hue

Rengin dalga boylarından oluşan renk skalası, yani renk tonu.

Lustre

Yüzeyin ışığı yansıtma biçiminden doğan parıltı niteliği.

Fovea

Makulanın ortasındaki, koni hücrelerinin yoğun olduğu keskin görme çukuru.

Retinotopi

Retinadaki hücre düzeninin birincil görsel kortekste konumsal olarak karşılık bulması.

Binoküler görme

İki gözün eşgüdümle aynı hedefe odaklanarak görmesi.

Atmosferik perspektif

Doygunluğu ve keskinliği azaltarak uzaklık ve derinlik izlenimi verme tekniği.

Ortak kader

Aynı yönde ve benzer hızda hareket eden ögelerin birlikte gruplanması.

Gestalt

Bütünün parçaların toplamından fazla olduğunu savunan algı yaklaşımı.

Mnemonik

Anlamlandırma ve ilişkilendirmeyle bilgiye erişimi kolaylaştıran bellek tekniği, bir tür zihinsel dosyalama.

Buldurucu (heuristic) metot

Ayrıntıları ele alıp ilgili özellikleri seçen, geçmiş deneyime ve sezgiye dayanan yaklaşım.

• Kornea ve zonüler lif sorularında 'orta kısım daha kalın' ile 'irise bağlar' ifadeleri genellikle yanlış şıktır.
• Koni ile çubuğu karıştırma: koni renk, parlak ışık ve fovea; çubuk düşük ışık, siyah-beyaz ve çevre retina.
• Simetrik denge ile statik dengeyi, tek kaçış noktalı ile üç kaçış noktalı perspektifi birbirine karıştırma.
• Iraksak düşünme (akıcılık, esneklik, özgünlük) ile yakınsak düşünmeyi (geleneksellik) ayır; 'yaratıcı çözümleme zorunlu' ifadesi yakınsak için yanlıştır.
• 'Yalnızca biri yanlış/sayılmaz' sorularında Gardner, Guilford, Sternberg ve Michael listelerini tam hatırla; duyusal zekâ, alternatif üretimi, sistem üretimi ve gözlem listede yoktur.