AUZEF Harita Bilgisi ve Cbs Uygulamaları Çıkmış Sorular

Ders, haritanın tanımını, bölümlerini, türlerini ve ölçeklerini; yeryüzü şekillerini, eş yükselti eğrilerini ve kesit çıkarmayı; koordinat sistemleri ile Coğrafi Bilgi Sistemleri ve GPS'in temel kavramlarını anlatır.

Temel kavramlar ve harita

• Yeryüzündeki doğal ve yapay ayrıntıların tümüne topoğrafya, yer şekillerini inceleyen bilime morfoloji denir.
• Harita, yeryüzünün yukarıdan görünüşünün matematiksel yöntemlerle küçültülüp simgelerle düz yüzeye aktarılmasıdır.
• Haritanın üç ana bölümü kenar bilgileri, kitabe ve pafta bünyesidir; kitabe kenar bilgisi sayılmaz.
• Eş yükselti eğrileri ve sembollerle yapılan haritalar çizgisel harita olarak adlandırılır.

Harita sınıflandırması ve harita bilgileri

• Ölçeğe göre haritalar büyük, orta ve küçük ölçekli olmak üzere üç gruba ayrılır.
• Büyük ölçekli haritalar ölçek sınıflamasına girer; tip ve kullanım amacına göre sınıflamada yer almaz.
• Türkiye haritalarında yükseklikler deniz seviyesinden (0 m) başlayarak ölçülür.
• Düşey esas notunun altındaki, projeksiyonu bildiren nnota iz düşüm notu denir.
• Seri tanıtma rakamlarında (örneğin K 816) sekiz rakamı 1:100000 ölçeğini göstermez; bu şık yanlış kabul edilir.

Ölçek

• Ölçek, haritadaki iki nokta arasındaki uzaklığın yeryüzündeki gerçek uzaklığa oranıdır.
• Ölçek iki kat büyürse alan dört kat artar; 1/25000'lik yaprak 1/50000'lik yaprağın dörtte biridir.
• Çizgisel ölçekte sıfırın sağ tarafında kalan bölüm esas ölçektir.
• Sivri uçlu, taksimatlı ölçü aleti pençedir.
• Uzun ölçek, ölçek türlerinden biri değildir.

Yeryüzü şekilleri

• Tepe yükselti, ova düzlük, akarsu ise çukurluk örneğidir.
• Akarsular küçükten büyüğe çatak, dere, çay, ırmak, nehir şeklinde sıralanır.
• Seki, vadi yamaçlarında akarsuya paralel uzanan dar düzlüklerdir.

Eş yükselti eğrileri

• Eş yükselti eğrisi (münhani), eşit aralıklı yatay düzlemlerin yer şekillerini kestiği çizgilerin izdüşümüdür.
• Eş yükselti eğrileri ne çatallanır ne de birbirini keser.
• 1/25000 ölçekli haritada ince eğriler 10 m, kalın eğriler 50 m aralıklıdır.
• İnce eğrilerin değeri kalın eğrilerin değerinden yüksek olabilir, ifadesi yanlıştır.

Kesit çıkarma

• Kesitte yatay ve düşey ölçeklerden yararlanılır.
• Zirve ve sırt gibi eğimin birden değiştiği yerlerde ince eğrilerden yararlanılır.
• Kesit çıkarılırken abartma yapılabilir.
• Kimya çalışmaları kesit alınan çalışma alanları arasında yer almaz.

Koordinat sistemleri

• Coğrafi koordinat sistemi, paralel (enlem) ve meridyen (boylam) dairelerinden oluşan en eski konum yöntemlerinden biridir.
• Meridyen dairelerinin sayısı ders kitabına göre 360'tır.
• Bir haritada birden fazla grid bulunabilir; grid değerleri çizgiler üzerine de yazılır.
• Işın koordinat sistemi diye bir yer bildirim sistemi yoktur.

CBS ve GPS

• CBS veri güncellemeyi kolaylaştırır; zorlaştırması yarar değildir.
• Topolojik bilgi veri kaynağı değil, veri türüdür.
• Öznitelik bilgisi, coğrafi varlığın öznitelik değerine ilişkin bilgidir.
• GPS, uydu sinyalleriyle her yerde ve hava koşulunda konum, hız ve zaman bilgisi veren radyo navigasyon sistemidir.

Topoğrafya

Yeryüzündeki doğal ve yapay ayrıntıların tümüdür.

Morfoloji

Yer şekillerini inceleyen bilim dalıdır.

Kitabe

Haritanın kenar bilgilerinden ayrı, bağımsız bir ana bölümüdür.

Pafta bünyesi

Haritanın ana bölümlerinden biridir.

Ölçek

Haritadaki uzaklığın gerçek uzaklığa oranıdır.

Pençe

Sivri uçlu ve taksimatlı, bir ya da iki ölçeğe göre düzenlenmiş ölçü aletidir.

Seki

Vadi yamacındaki, akarsuya paralel dar düzlüktür.

Eş yükselti eğrisi (münhani)

Aynı yükseltideki noktaları birleştiren, yatay düzleme düşen izdüşüm çizgisidir.

İz düşüm notu

Haritanın hangi projeksiyona göre hazırlandığını bildiren nottur.

Grid

Haritada koordinat değerli çizgilerden oluşan ağdır.

GPS

Uydu tabanlı, sürekli konum, hız ve zaman veren navigasyon sistemidir.

Öznitelik bilgisi

Coğrafi varlığın özellik değerine ait bilgidir.

• Kitabe haritanın ana bölümüdür, kenar bilgisi değildir; iki kavram sık karıştırılır.
• Ölçek sınıflaması (büyük, orta, küçük) ile tip ve kullanım amacı sınıflaması birbirine karıştırılmamalıdır.
• Eş yükselti eğrileri hiçbir zaman çatallanmaz ve birbirini kesmez.
• Veri kaynağı ile veri türü ayrımına dikkat edilmeli; topolojik bilgi veri türüdür.
• Yükselti (tepe), çukurluk (akarsu) ve düzlük (ova) örnekleri birbirine karıştırılmamalıdır.