AUZEF Hemşirelik Felsefesi ve Temel Kavramlar Çıkmış Sorular

Ders; hemşireliğin tanımını, meslek ve bilim niteliğini, temel kavramlarını (insan, sağlık/hastalık, çevre, hemşirelik), kuram ve modellerini, değer ve felsefe temellerini, eleştirel düşünmeyi ve hemşirelik sürecinin ilk basamağı olan tanılamayı ele alır.

Hemşirelik ve meslek özellikleri

• Hemşirelik süreci mesleğin bilimsel yönünü yansıtır; hemşirelik hem bilim hem sanattır.
• Pavalko ölçütleri arasında cinsiyet ayrımı yoktur; meslekte ortak değerler felsefi bakışı oluşturur.
• Uğraş sayılmak için işin değiştirilemez olması gerekmez; mesleki kuruluşlar örgütsel gelişmeye örnektir.
• Nightingale hemşireliği, çevreyi düzenleyerek iyileşmeyi sağlama eylemi olarak görür.
• Türk Hemşireler Derneği tanımı 1981 yılındadır; koruma, geliştirme ve iyileştirmeyi birlikte kapsar.
• Hemşirelik yalnız hastalık odaklı değildir; bakımın merkezinde sağlıklı veya hasta birey, aile ve toplum vardır.

İnsan, çevre ve kültür

• İnsan biyofizyolojik, psikolojik ve sosyokültürel yönleriyle bir bütündür; bütüncül anlayışı M. Rogers açıklar.
• Yaş ve cinsiyet biyofizyolojik boyuta, değer ve inançlar kültürel boyuta aittir.
• Beden içi çevre bireyin kendi biyolojik özelliklerini kapsar; iklim beden dışı çevredir.
• Kültür sonradan öğrenilir; doğduğu kültürden etkilenip onun parçası olmaya kültürlenme denir.
• Peplau çevreyi gelenek ve inançlarla biçimlenen kültürel ortam olarak ele alır.
• Toplumsal baskı çevresel risk faktörüdür.

Sağlık, koruma ve uyum

• Sağlığı iç ve dış çevreye uyumla sürdürülen dinamik hal olarak gören yaklaşım Sağlık/Hastalık Süreklilik Modelidir.
• Pender Sağlığı Geliştirme Modeli'nin sahibidir.
• İkincil korumada erken tanı ve tedavi, üçüncül korumada rehabilitasyon yer alır.
• Hamilelik genetik ve fizyolojik faktörlere girer.
• Yeni durumlarda homeodinamiyi korumaya yönelik uyum sürecine adaptasyon denir.
• Kişiler arası ilişkiyi esas alan kuramcılar Peplau, Travelbee ve King'dir; Rogers bunlara dahil değildir.

Kuramlar ve modeller

• Kuram, kavramlara anlam kazandıran ve aralarında ilişki kuran sistematik yapıdır; karmaşıklık bir çözümleme ölçütü değildir.
• Maslow hiyerarşisinde ilk karşılanacak düzey fizyolojik gereksinimlerdir.
• Henderson 14 temel gereksinimi tanımlar; Roy amacı bireyin uyumuna destek olmak olarak ifade eder.
• Watson hemşireliği sağlığın kazanılması, korunması veya huzurlu ölüme yardım olarak kapsar.
• Açık sistem kuramında birey çevresiyle sürekli etkileşim halindedir; hemşirelik sürecinde de bu etkileşim vardır.
• Roper, Logan ve Tierney Yaşam Modeli 1980'dedir ve 12 yaşam aktivitesi içerir; ölüm de kavram olarak yer alır.

Yaşam Modeli ayrıntıları

• Modelin yaşam süresi dönemleri arasında olgunluk yoktur.
• Politiko-ekonomik etmenlere ulusal ve uluslararası politikalar girer.
• Model yalnız hasta bireyi değil sağlıklı bireyi de kapsar ve hastalık nedenlerini merkeze almaz.
• Sigaraya bağlı nefes darlığı solunum aktivitesinde ele alınır.
• Bireyin algılama düzeyi iletişim aktivitesi içindedir.

Değerler

• Değer ile inanç birbirinin yerine kullanılabilecek aynı kavramlar değildir.
• Estetik değeri güçlü kişi güzelliğe ve uyuma önem verir; güce değer veren kişide politik değer baskındır.
• Değer gelişimi sırası: seçim, kıymetlendirme, eyleme dönüştürme; seçim bilişsel boyuttur.
• Model alma, çocuğun yakınlarını izleyerek değer öğrenmesidir.
• Yaparak öğrenme yaklaşımında keşif ve seçimde özgürlük vardır, müdahale edilmez.
• Mesleki değerler davranışlara yön verir ve değerlendirmede ölçüt olur.

Felsefe ve eleştirel düşünme

• Felsefe varlığı bütün olarak ele alır, parçalara bölmez; teknoloji üretimi bilimin özelliğidir.
• Aydınlanma Felsefesi insanın kendini ve evrendeki yerini kavradığı dönemdir.
• Empirizm bilginin tek kaynağını deneyim sayar; olguları gözlemeyi olumlayan görüş pozitivizmdir, septisizm kuşkuculuktur.
• Hemşirelik süreci, bilgi felsefesine dayanan bilimsel yöntem ve mantıksal akıl yürütmeyle temellenir.
• Eleştirel düşünen kişi meraklı, sistematik, adil ve risk almaya isteklidir; otoriter olmak bu niteliklerden değildir.
• Otoriteye ve kurallara bağlı düşünme temel düzeydir; çözüm seçeneklerini üretmek en çok yaratıcılık ister.

Görüşme ve tanılama

• Görüşme aşamaları hazırlık, giriş, gelişme ve sonuçtur; dinlemek iletişimi kolaylaştırır.
• Bakımı planlamak tanılamanın değil planlama aşamasının işidir.
• Yaşamı tehdit eden durumlarda acil tanılama kullanılır.
• Baş dönmesi gibi yalnız bireyin bildirdiği veri öznel veridir.
• Taburculuk sonrası belirli aralıklarla izleme görüşmeleri aralıklı tanılamadır.

Hemşirelik paradigması

İnsan, sağlık/hastalık, çevre ve hemşirelik kavramlarından oluşan temel yapı.

Holistik yaklaşım

Bireyi biyofizyolojik, psikolojik ve sosyokültürel yönleriyle bütün olarak ele alma.

Kültürlenme

Bireyin doğduğu kültürden etkilenerek gelişmesi ve onun parçası olması.

Adaptasyon

Yeni ve alışılmadık durumlarda homeodinamiyi korumak için gösterilen uyum süreci.

Birincil, ikincil, üçüncül koruma

İkincil koruma erken tanı ve tedaviyi, üçüncül koruma rehabilitasyonu kapsar.

Kuram

Kavramlar arasında ilişki kurarak onlara anlam kazandıran sistematik yapı.

Yaşam aktiviteleri

Roper, Logan ve Tierney modelinde bireyin yaşamını sürdürdüğü 12 aktivite.

Empirizm

Bilginin tek kaynağının deneyim olduğunu savunan görüş.

Eleştirel düşünme

Bilgi, deneyim, tutum ve standartlara dayanan sorgulayıcı, sistematik düşünme.

Öznel veri

Yalnızca bireyin hissedip bildirdiği veri; örneğin baş dönmesi.

Acil tanılama

Yaşamı tehdit eden durumlarda hızlı veri toplama türü.

Aralıklı tanılama

Belirli zaman aralıklarıyla tekrarlanan izleme görüşmeleri.

• Kuramcı eşleştirmelerine dikkat: Henderson 14 gereksinim, Roper-Logan-Tierney 12 aktivite, Pender sağlığı geliştirme, Roy uyum, Watson, Peplau çevre tanımı.
• Genelde sorulan 'hangisi değildir' kalıbında seçenek çoğu kez konu dışı bir kavramdır; örneğin cinsiyet ayrımı, iklim, Schumann, fizik.
• Pozitivizm olguları gözlemeyi, septisizm kuşkuculuğu, empirizm deneyimi vurgular; karıştırılmamalıdır.
• İkincil koruma erken tanı-tedavi, üçüncül koruma rehabilitasyondur.
• Değer ile inanç aynı şey değildir; kültür doğuştan değil sonradan öğrenilir.