AUZEF Hukuk, Suç ve Toplum Çıkmış Sorular

Hukuk, Suç ve Toplum dersi; hukukun toplumsal düzenle ilişkisini, suç ve sapkınlığın kriminoloji ile sosyoloji kuramlarınca açıklanmasını, cezalandırma, toplumsal kontrol, polis ve yargı sistemlerini bir arada ele alır.

İnsan, toplumsallaşma ve hukuk

• Hayvan türüne özgü bir çevreye bağlıdır; insan ise içgüdüleri zayıf olduğundan dünyaya açıktır, eksikliğini kültürle giderir.
• Alışkanlıklar kurumlaşır, kurumlar bireyden bağımsız görünmeye başlar; bu aşama nesnelleşmedir.
• Hukuk, devlet zoruyla güvence altına alınmış toplumsal kurallar bütünüdür.
• Hukukun amaçları adalet, düzen ve ihtiyaçların karşılanmasıdır; bilimsel ilerlemeyi hızlandırmak toplumsal denetim işlevi sayılmaz.
• Kurallara uyma ve uymama pratiklerinin bütünü toplumsal düzeni oluşturur.

Kriminolojinin doğuşu ve ekoller

• Kriminoloji, suçu toplumsal bir olgu olarak inceler; Lombroso pozitivist okulun öncülerindendir.
• Biyolojik kriminoloji suçu bireyin yapısına bağladığından sosyolojik yaklaşıma en uzak akımdır.
• Foucault iktidar ve gözetim eleştirisiyle postmodern kriminolojiyi etkilemiştir.
• Eleştirel kriminoloji, sosyal devletin tutamadığı sözleri ve gizlenen eşitsizlikleri açığa çıkarmayı hedefler.
• Feminist kriminoloji eşitsizliklerin değişmesini ister, radikal anarşist yıkımı savunmaz.
• Mannheim, ceza hukukunun değer krizini vurgulayan kriminologdur.

Sapkınlık ve toplumsal kontrol

• Normlara uymayan kişiye sapkın, bu duruma sapma denir.
• Etiketleme ve sembolik etkileşimcilik sapkınlığı doğuştan değil, toplumsal tepkiyle ortaya çıkan bir durum sayar.
• Sapkınlık kariyeri norm ihlaliyle başlar; cezalandırılma ve örgüte katılma izler, içselleştirme evre değildir.
• Anomi kuramı düzeni bozan davranışı sapkın, dengeyi koruyanı normal sayar.
• Ahlaki panik, bir grubun başkasını tehdit sayıp kendi kurallarını dayatmasıdır; güvensizlik ve ötekileştirmeyi artırır.
• Modern toplumda resmî kontrol artsa da geleneksel kontrol araçları sürer.

Ceza, cezalandırma kuramları ve sosyal kontrol türleri

• Durkheim cezayı ortak değerleri güçlendiren ritüel olarak görür; suç ve sapkınlığı toplumun kusurlarının göstergesi sayar.
• Cezalandırıcı kuram yalnızca cezalandırmayı amaçlar; caydırıcılık ise ceza gerekçelerinden biridir.
• Cezalandırmanın ahlaken meşru olduğu neredeyse tartışmasız kabul edilir.
• Penoloji cezaların amacını, biçimini ve işlevini inceler.
• Cezai kontrol acı vermeye, tazmini kontrol zararın ödenmesine dayanır.
• Toplum merkezli yöntemler tecrit yerine toplum içinde ıslahı hedefler.

Suç türleri ve ceza politikası

• Hangi fiillerin suç sayılacağını ve yaptırımını belirleyen siyasi tercih suç ve ceza politikasıdır.
• Türk Ceza Kanunu liberal anlayışa yakındır; kanunilik ve kusur sorumluluğunu esas alır.
• Hırsızlık ve yağma malvarlığına karşıdır; kasten öldürme hayata karşı suçtur.
• İntihara yönlendirme hayata karşı suçlar arasındadır; işkence ve eziyet kişilere karşı suçlara girer.
• Soykırım, köleleştirme ve işkence insanlığa karşı suç örnekleridir.
• Güveni kötüye kullanma hürriyete karşı değil, ekonomik nitelikli suçtur; idam artık geçerli yaptırım değildir.

Polis ve ceza adaleti

• Modern polis kavramına en yakın terim Polizei, Türk yazınında karşılığı kollukur.
• Suç oluşmadan komşular arasındaki anlaşmazlığı yatıştırmak toplumsal düzenin bekasını sağlamaktır.
• Polislik düzenleyici ve denetleyici bir kontrol aracıdır; sağaltıcı değildir, talim ve terbiye faaliyet alanı değildir.
• Soruşturma evresinin temel kurumu savcılıktır.
• Türkiye'de jüri usulü yoktur.
• Adalet psikolojisi yargılama sürecindeki kişilerin psikolojik yönlerini inceler.

Uyuşmazlık ve yargı modelleri

• Bir iddianın karşı tarafça reddedilmesiyle uyuşmazlık doğar; çözüm biçimi toplumdan topluma değişir.
• Çekişmeli yargıda taraflar arasında gerçek bir uyuşmazlık vardır; çekişmesiz yargıda karşı taraf bulunmaz.
• Arabuluculuk, tahkim ve uzlaştırma alternatif uyuşmazlık çözüm yollarıdır.
• Yargı ayrılığında birden çok yargı kolu ve yüksek mahkeme bulunur; Fransa, Almanya, Türkiye bu modeldedir.
• Yargı birliğinde farklı davalar aynı mahkemelerde görülür; ABD örnektir.

Nesnelleşme

Kurumların bireyin dışında ve üstünde var olan nesnel bir gerçeklik gibi algılanması.

Dünyaya açıklık

İnsanın biyolojisince bütünüyle belirlenmemiş olması, kendi dünyasını kurabilmesi.

Anlamlı öteki

İnsanın sürekli ilişki kurduğu ve birlikte kültürel düzen oluşturduğu diğer insanlar.

Müeyyide

Hukuk kurallarına aykırılığa karşı devlet zoruyla uygulanan yaptırım.

Suç ve ceza politikası

Hangi davranışların suç sayılacağına ve hangi yaptırımın bağlanacağına dair siyasi tercihler.

Ahlaki panik

Bir grubun başka bir grubu değerlerine tehdit saymasıyla doğan korku ve baskı ortamı.

Kariyer olasılığı

Bir konumdan ötekine geçişi sağlayan nesnel koşullarla öznel güdülerin bütünü.

Penoloji

Cezalandırmanın amacını, biçimini ve ceza sistemini inceleyen bilim dalı.

Çekişmeli yargı

Karşı itirazı bulunan gerçek bir uyuşmazlığın mahkemece karara bağlanması.

Tazmini kontrol

Failin mağdurun zararını ödemesine dayanan, borç mantığıyla işleyen kontrol türü.

Alternatif uyuşmazlık çözümü

Uyuşmazlıkların mahkeme dışında, devletin izin verdiği kurumlarca çözülmesi.

• Biyolojik ve pozitivist yaklaşımlar suçu bireyde, etiketleme ve sembolik etkileşimcilik toplumsal tepkide arar.
• Sapkınlık kariyerinde içselleştirme evre değildir; norm ihlali, cezalandırılma ve örgüte katılma evredir.
• Yargı birliği (ABD) ile yargı ayrılığı (Fransa, Almanya, Türkiye) karıştırılmamalıdır.
• Kasten öldürme hayata karşı suçtur; malvarlığına karşı suçlar arasında sayılmaz.
• Çekişmeli yargıda karşı taraf vardır; çekişmesiz yargıda yoktur.