AUZEF Hukukun Temel Kavramları Çıkmış Sorular

Ders, hukukun temel kavramlarını, toplumsal düzen kurallarını, hukuk dallarını, hak ve ehliyet türlerini, yargı ve anayasa kurumlarını ele alır. Medeni, ticaret, vergi ve idare hukukuna ilişkin temel bilgiler de kapsama girer.

Toplumsal düzen kuralları ve yaptırımlar

• Toplumsal düzen kuralları din, ahlak, görgü ve hukuk kurallarıdır; iktisadi ve metafizik kurallar bu gruba girmez.
• Hukuk kuralları adalet, eşitlik, toplumsal barış ve güvenliği amaçlar; manevi yön din kurallarının alanıdır.
• Hukuk yaptırımları devlet gücüyle uygulanır: hapis, para cezası, tazminat, cebri icra, eski hâle getirme.
• Kınama, dışlama ve ayıplama din, ahlak ve görgü kurallarının sosyal yaptırımlarıdır.
• Yaptırımlar dalına göre ayrılır: hapis cezası ceza hukukuna, idari para cezası ve ruhsat iptali idare hukukuna, tazminat özel hukuka aittir.
• Hukuk kural türleri: emredici, tamamlayıcı, yorumlayıcı, tanımlayıcı. Kanuni karineler yorumlayıcı kural sayılır.

Hukukun kaynakları, yorum ve hâkim

• Asli kaynaklar Anayasa, kanun, örf ve âdettir; mahkeme kararları ve doktrin yardımcı kaynaktır.
• Hâkim önce yazılı hukuka, sonra örf ve âdete bakar; ikisinde de kural yoksa kanun koyucu gibi karar verir.
• Yorum türleri yasama yorumu, yargısal yorum ve bilimsel yorumdur; kıyas yorum değil boşluk doldurma yoludur.
• Mevzuat yetkili makamlarca konan yazılı kurallardır; pozitif hukuk olanı, doğal hukuk olması gerekeni anlatır.
• Başlıca hukuk sistemleri Kıta Avrupası, Anglo-Sakson, Sosyalist ve İslam hukukudur; Batı hukuku ayrı sistem değildir.

Hukuk dalları

• Kamu hukuku: anayasa, idare, ceza, vergi hukuku. Özel hukuk: medeni, borçlar, ticaret, miras hukuku.
• Medeni hukuk alt dalları kişiler, aile, miras ve eşya hukukudur; sigorta hukuku ticaret hukukuna bağlıdır.
• Vergi hukuku usul, ceza, icra ve yargılama dallarına ayrılır; vergi iflas hukuku ayrı dal değildir.
• Mükellef vergi borcu kendisine düşen kişidir; yoklamayı vergi dairesi görevlileri yapar, kaymakam yapamaz.
• Medeni usul hukuku özel hukuk uyuşmazlıklarının mahkemede görülme usulünü düzenler.
• Miras hukuku ölüme bağlı tasarrufları, aile hukuku evlenme, nafaka ve hısımlığı kapsar.

Haklar ve ehliyet

• Haklar kamu hakları (seçme ve seçilme gibi siyasi haklar) ve özel haklar olarak ayrılır.
• Mutlak haklar herkese karşı, nispi haklar belirli kişilere karşı ileri sürülür; mülkiyet ve telif hakkı mutlaktır.
• Mülkiyet en kapsamlı ayni haktır; intifa gibi sınırlı ayni haklar yetkilerin bir kısmını verir.
• İnşai haklar tek yanlı beyanla hukuki durumu kurar, değiştirir veya sona erdirir; fesih örnektir.
• Hak ehliyeti hak sahibi olabilme, fiil ehliyeti kendi işlemleriyle borçlanabilme yeteneğidir.
• Ayırt etme gücü olan küçük sınırlı ehliyetsizdir; izinsiz borçlandırıcı işlemi onaya kadar yalnız onu bağlamaz.
• Kısıtlanma nedenleri arasında yalnızca yaşlılık yoktur; akıl hastalığı, savurganlık, bağımlılık ve uzun süreli ceza vardır.
• Kişilik hakları devredilemez ve vazgeçilemez; mülkiyet malvarlığı hakkıdır. Velayet kanundan doğar ve anne babaya aittir.

Hukuki işlemler ve dava kavramları

• İptal ve fesih gibi tek taraflı işlemlerin karşısında kira sözleşmesi iki taraflıdır; çok kişili organ işlemi karardır.
• Evlenme sözlü irade açıklamasıyla kurulur; kefalet yazılı, taşınmaz satışı resmi şekle tabidir.
• Mutlak butlanı hâkim kendiliğinden dikkate alır; hata veya hile bildirimi öğrenmeden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.
• İtiraz hakkın doğmadığını veya sona erdiğini, defi ise hakkı kabul edip ifadan kaçınmayı ileri sürmektir.
• Gaiplik kararı çekişmesiz yargıdır; sahte senet iddiasıyla olumsuz tespit davası açılır.
• Rıza, meşru müdafaa, zorunluluk fiili hukuka uygun kılar; haksız tahrik yalnız cezayı indirir.

Anayasa, yasama ve yargı

• Kanun teklifi milletvekillerine aittir; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri kanunların altındadır, vergi, suç ve temel hakları düzenleyemez.
• Kararname ayrı tarih yoksa yayımı günü yürürlüğe girer; olağanüstü hâl kararnameleri üç ayda görüşülmezse kalkar.
• Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl seçilir; iptal kararının yürürlüğünü en çok bir yıl erteleyebilir.
• Somut norm denetimini Anayasa Mahkemesi yapar ve 5 ay içinde karar verir.
• Adli yargı üç derecelidir; idari yargıda istinafa Bölge İdare Mahkemesi bakar, vergi mahkemeleri özel görevlidir.
• AİHM başvuru süresi 4 aydır; temel hak antlaşmaları çatışmada kanunların önüne geçer.

Tüzel kişiler ve ticaret

• Tüzel kişi fiil ehliyetini gerekli organlara sahip olduğu anda kazanır; vakıf, dernek ve şirketler özel hukuk tüzel kişisidir, belediye kamu tüzel kişisidir.
• Dernek zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu (en az 5) ve denetim kuruludur (en az 3).
• Kollektif şirkette ortaklar sınırsız sorumludur; kooperatif değişken ortak ve sermayeli, karşılıklı yardım amaçlı ortaklıktır.
• Ticaret unvanı tacirin kendisini diğerlerinden ayıran addır; işletme adı ve marka farklı şeyleri tanıtır.

Mevzuat

Yetkili makamlarca konulan ve uyulması zorunlu yazılı kurallar bütünüdür.

İnşai hak

Tek taraflı beyanla hukuki ilişkiyi kuran, değiştiren veya bitiren haktır.

Hak ehliyeti

Kişinin hak ve borçların süjesi olabilme yeteneğidir.

Fiil ehliyeti

Kişinin kendi işlemleriyle hak kazanıp borç altına girebilmesidir.

Tek taraflı bağlamazlık

Onaysız yapılan sözleşmenin küçüğü bağlamayıp karşı tarafı bağlamasıdır.

Mutlak butlan

Emredici kurala, kamu düzenine veya ahlaka aykırı işlemin hâkimce kendiliğinden gözetilen geçersizliğidir.

Defi

Hakkın varlığı kabul edilirken özel sebeple edimden kaçınmayı ileri sürmektir.

İtiraz

Hakkın doğmadığını veya sona erdiğini gösteren olgulara dayanmaktır.

Somut norm denetimi

Davada uygulanacak kanunun Anayasa'ya aykırılığı kanaatiyle mahkemenin konuyu Anayasa Mahkemesi'ne götürmesidir.

Tabiiyet

Kişiyi veya eşyayı belirli bir devlete bağlayan hukuki ve siyasi bağdır.

İşgal

Sahipsiz taşınmazın aslen kazanılmasıdır; sahipsiz taşınırda buna ihraz denir.

Çekişmesiz yargı

Taraflar arasında uyuşmazlık olmadan mahkemenin bir durumu tespit etmesi veya onaylamasıdır.

• Defi ile itirazı karıştırmamalı: defi hakkı kabul edip kaçınmadır, itiraz hakkın hiç doğmadığını veya bittiğini söylemektir.
• Hak ehliyeti ile fiil ehliyeti ayrılmalı; tüzel kişi hak ehliyetini kuruluşla, fiil ehliyetini organlarla kazanır.
• Hukuki yaptırım devlet gücüyle uygulanır; dışlama ve kınama manevi yaptırımdır.
• Seçme ve seçilme hakkı kamu hakkıdır; mülkiyet, intifa, telif ve alacak özel haklardır.
• Sorularda sayısal bilgiler sık çıkar: dernek 5 ve 3 üye, AYM üyeliği 12 yıl, norm denetimi 5 ay, AİHM 4 ay, hata ve hile bildirimi 1 yıl.