AUZEF İktisada Giriş Iı Çıkmış Sorular

Ders, makro iktisadın temel büyüklüklerini ve işleyişini ele alır: millî gelir hesapları, tüketim-tasarruf-yatırım, denge geliri ve çarpan, devletin rolü, işsizlik, para ve para politikası, enflasyon ile dış ticaret konularını kapsar.

Makro iktisat ve gelir kavramları

• Makro iktisat ekonomiyi toplam büyüklüklerle bir bütün olarak inceler; firma arzı gibi tekil birim konuları mikro iktisada girer.
• Kişisel gelirden dolaysız vergiler düşülünce kullanılabilir (harcanabilir) gelir bulunur; bu büyüklük satın alma gücünü gösterir.
• Baz yıl fiyatlarıyla ölçülen gelire reel gelir denir.
• GSYİH üç yolla hesaplanır: üretim yöntemi katma değerleri toplar, harcamalar yöntemi talep kalemlerini, gelirler yöntemi faktör gelirlerini toplar.
• Harcamalar yönteminde tüketim, yatırım, kamu harcaması ve net ihracat yer alır; kâr bu yöntemin kalemi değildir.

Tüketim, tasarruf ve yatırım

• Servet tüketimi etkiler; gelir sıfırken bile yapılan harcama otonom tüketimdir.
• Ortalama tasarruf eğilimi toplam tasarrufun toplam gelire oranıdır; marjinal eğilim ise gelir değişimine bağlı tasarruf değişimini gösterir.
• Brüt yatırımdan amortisman düşülünce net yatırım bulunur.
• Gelirden bağımsız yatırım otonom, gelire bağlı yatırım uyarılmış yatırımdır; I = 10 + eY'de e marjinal yatırım eğilimidir.
• Yatay yatırım fonksiyonu yatırımın gelirden bağımsız olduğunu gösterir; plansız stok artışı yatırım kararı sayılmaz.
• Beklenen getiri (iskonto oranı) faizden yüksekse girişimci yatırım yapar.

Denge geliri, çarpan ve hızlandıran

• Toplam arz–toplam talep yaklaşımı reel faktörlere göre denge gelirini verir; parasal yaklaşımda denge koşulu tasarruf = yatırımdır.
• Efektif talep kavramı Keynes'e aittir; ihracat ithalattan fazlaysa toplam talep artar.
• Çarpan otonom harcama değişiminin gelirde yarattığı artışlar arasındaki bağdır; çarpan 5 ve ek harcama 100 ise gelir artışı 500 olur.
• c + s = 1 olduğundan s = 1 − c; c = 0,70 ise s = 0,30. Az gelişmiş ülkelerde marjinal tüketim eğilimi en yüksektir.
• Uyarılmış yatırım değişiminin gelire etkisini hızlandıran (akseleratör) gösterir.
• Herkesin aynı anda tasarrufu artırması tüketimi ve geliri düşürür; bu durum tasarruf paradoksudur.

Devlet, bütçe ve açıklar

• Transfer ödemelerinde karşılığında mal ya da hizmet alınmaz; işsizlik sigortası örnektir.
• Harcamalar gelirleri aşarsa bütçe açığı oluşur.
• Vergiler harcanabilir geliri azaltır, millî geliri düşürür; ithalat artışı da millî geliri düşürür.
• Üretim artırılamazken fiyatlar yükseliyorsa enflasyonist açık vardır; çözümü harcama kısıcı politikadır.
• Deflasyonist açıkta tasarrufu artırmak talebi daha da düşürür, bu yüzden çözüm sayılmaz.

İşsizlik ve paranın yapısı

• Çalışmak istemeyenler işgücüne girmez; üretimdeki dönemsel daralmanın yol açtığı işsizlik konjonktürel işsizliktir.
• Para değişim aracı, değer ölçüsü ve değer saklama işlevi görür; fiyat istikrarsızlığı değer saklama işlevini zayıflatır.
• Mal para hem mal hem değişim aracıdır; temsili para altın ya da gümüşe çevrilebilir; kaydi para banka parasıdır ve ticari bankalarca yaratılır.
• Gresham Kanunu: kötü para iyi parayı piyasadan çıkarır.
• Banknot ihracı Merkez Bankasındadır; madeni para basımı Hazineye bağlı kurumdadır.

Para talebi, arzı ve para politikası

• Keynes'e göre para talebi muamele, ihtiyat ve spekülasyon güdülerine dayanır; faize duyarlı olan spekülasyon güdüsüdür.
• Faiz yükselince spekülatif para talebi azalır.
• Likidite tuzağında faiz çok düşüktür; artan para arzı atıl kalır ve faiz değişmez.
• M1 nakit ile vadesiz mevduattır; M2 bunun üstüne vadeli mevduatı ekler.
• MV = PT Fisher'in işlem denklemidir ve miktar teorisinin temelidir; klasik görüşte para arzı artışı fiyatları yükseltir.
• Merkez Bankasının temel hedefi fiyat istikrarıdır; bütçe dengesi maliye politikasının hedefidir.
• Araçlar: açık piyasa işlemleri (repo, ters repo dahil) ve zorunlu karşılık; zorunlu karşılık bugün para miktarını denetlemek için kullanılır.

Enflasyon ve deflasyon

• Tam istihdama gelmeden gelişmekte olan ekonomilerde görülen fiyat artışları yapısal enflasyondur; para arzı artışı talep enflasyonu doğurur.
• Stagflasyon fiyat artışı ile üretim küçülmesinin birlikteliğidir; hiper enflasyonda para değer ölçüsü işlevini yitirir.
• Enflasyonda reel gelirler azalır; maliyet, enflasyonun önceden öngörülebilme düzeyine göre değişir.
• Toplam arzı artırmak için teşvik ve vergi indirimi etkilidir; kredi genişletmek talebi artırır, mücadelede uygun değildir.
• Deflasyon genel fiyatların sürekli düşmesidir; yüksek ücret politikası talebi canlandırır.
• Revalüasyon ulusal paranın resmen değer kazanmasıdır.

Dış ticaret

• Dış ticaret haddi ihracat fiyatları ortalamasının ithalat fiyatları ortalamasına oranıdır.
• Ambargo, kota, tarife ve tarife dışı engeller dış ticareti kısıtlar; devalüasyon ve faiz oranları kısıtlama aracı sayılmaz.
• Devalüasyon ulusal paranın yabancı paralar karşısındaki değerinin düşürülmesidir.
• Günümüzde gümrük tarifelerinin esas amacı yerli sanayiyi rekabetten korumaktır.

Kullanılabilir gelir

Kişisel gelirden dolaysız vergiler çıkarıldıktan sonra kalan, harcanabilir tutardır.

Otonom tüketim

Gelir düzeyinden etkilenmeyen, gelir sıfırken bile yapılan tüketimdir.

Uyarılmış yatırım

Gelirdeki değişmelere bağlı olarak değişen yatırımdır.

Net yatırım

Brüt yatırımdan amortismanın düşülmesiyle elde edilir.

Çarpan

Otonom harcama değişiminin gelirde yarattığı toplam artışı belirleyen katsayıdır.

Tasarruf paradoksu

Bireysel olarak yararlı tasarruf artışının toplumsal düzeyde tüketimi ve geliri düşürmesidir.

Kaydi para

Ticari bankaların kredi yoluyla yarattığı banka parasıdır.

Likidite tuzağı

Faizin çok düşük olduğu, para arzı artışının atıl kaldığı ve faizi değiştirmediği durumdur.

Açık piyasa işlemleri

Merkez bankasının kamu kâğıtlarını alıp satarak para arzını etkilemesidir.

Stagflasyon

Durgunluk ile enflasyonun aynı anda yaşanmasıdır.

Dış ticaret haddi

İhracat fiyat ortalamasının ithalat fiyat ortalamasına bölünmesiyle bulunan göstergedir.

• Brüt yatırım ile net yatırımı, ortalama ile marjinal eğilimi karıştırmamak gerekir.
• Enflasyonist açıkta harcama kısılır, deflasyonist açıkta talep canlandırılır; tasarruf artırmak deflasyonist açığı büyütür.
• Bütçe dengesi maliye politikasının, fiyat istikrarı ve para arzı kontrolü para politikasının konusudur.
• Devalüasyon (değer düşürme) ile revalüasyon (değer kazandırma) zıt kavramlardır; devalüasyon ticaret kısıtı değil kur politikasıdır.
• Soruda faize duyarlı unsur sorulursa spekülasyon güdüsü, tasarruf ve yatırım denklemi sorulursa parasal denge akla gelmelidir.