AUZEF İletişim Sosyolojisi Çıkmış Sorular

İletişim Sosyolojisi dersi; iletişimin tanımını ve modellerini, kitle iletişimini, kamuoyunu, medyanın işlevlerini ve etiğini, eleştirel yaklaşımları ile yeni medya ve toplumsallaşma konularını ele alır.

İletişimin temelleri ve süreç öğeleri

• İletişim yalnızca yüz yüze değildir; yazı, telefon, internet, beden dili ve kitle araçlarıyla da kurulur.
• Asgari öğeler kaynak, ileti ve hedeftir; kodlama iletinin sembollere çevrilmesi, kod açma ise alıcının çözümlemesidir.
• Başarı için taraflar ortak sembolleri, dili ve kültürel kodları paylaşmalıdır.
• Gürültü fiziksel, psikolojik, fizyolojik veya anlamsal olabilir; kodlamada simge kullanmak gürültü sayılmaz.
• Yazılı mesaj kalıcıdır, arşivlenir, çarpıtılması zordur; ancak beden dili kullanılamaz.

İletişim modelleri ve kuramları

• Doğrusal yaklaşım mesajı kaynaktan hedefe tek yönlü görür; döngüsel yaklaşım geri bildirimi ve ortak anlam üretimini öne çıkarır.
• Lasswell formülü: kim, ne söyler, hangi kanalla, kime, hangi etkiyle. Duygu öğesi yoktur.
• Shannon ve Weaver modeli anlamı değil teknik aktarımı ve gürültünün azaltılmasını hedefler.
• Riley ve Riley modeli iletişimi aile, arkadaş ve toplumsal yapı içinde konumlandırır.
• Hipodermik iğne modeli pasif kitleye doğrudan ve güçlü etki varsayar; savaş propagandası koşullarında öne çıkmıştır, savaşın son dönemlerine dek uyaran-tepki baskındı.

Kitle iletişimi ve medya

• Kitle iletişiminde mesaj teknolojiyle geniş, heterojen, anonim kitleye kamusal biçimde ulaşır; kaynak genellikle medya kuruluşudur.
• Medya tanımı teknolojiyle genişlemiştir; internet ve sosyal medya da buna dahildir.
• Kamu yararı işlevleri bilgilendirme, denetim (dördüncü güç, bekçi rolü) ve tartışma zemini oluşturmadır.
• Reklam verenin satışını artırmak veya fiyat belirlemek kamu yararı işlevi değildir.
• Haber, kitle iletişim araçlarının gelişimiyle uluslararası piyasada alınıp satılan bir mal olmuştur.
• Ortega y Gasset toplumu seçkin azınlıklar ve kitleler diye ayırır.

Kamuoyu ve medya etkileri

• Kamuoyu, toplumun bir konudaki ortak kanaatidir; en etkili belirleyicisi kitle iletişim araçlarıdır.
• Gündem belirleme kuramına göre medya neyi düşüneceğimizi, yani hangi konuların önemli olduğunu gösterir.
• Suskunluk Sarmalı kuramında azınlıkta kalan kişi dışlanma korkusuyla susar.
• Luhmann kamuoyunun asıl işlevini konulaştırma, yani gündemi sıraya koymak olarak görür.
• Demokraside kamuoyu seçim, medya ve sivil toplumla iktidarı denetler.

Liberal ve eleştirel yaklaşımlar

• Liberal gelenekte Milton sansüre karşı çıkmış, Mill ile haberin ve fikirlerin serbest dolaşımı fikri gelişmiştir.
• Ana akım araştırmalar mevcut düzeni kabul edip etkileri ölçer; eleştirel yaklaşımlar güç, sahiplik ve ideolojiyi sorgular.
• Lazarsfeld yönetimsel ve eleştirel ayrımının temelini atmıştır.
• Frankfurt Okulu 1923'te kurulmuş; Adorno ve Horkheimer kültür endüstrisinin kitleleri pasifleştirdiğini savunmuştur.
• Gramsci'nin hegemonya kavramı egemenliğin zorla değil rıza üreterek sürdüğünü anlatır; medya bu rızanın aracıdır.
• Frankfurt Okulu kuramı eyleme bağlayamadığı (praksis) için eleştirilmiştir.

Yeni medya ve ağ toplumu

• Yeni medyanın temeli enformasyonun analogdan sayısal biçime çevrilmesidir (sayısallaştırma).
• Geleneksel medya tek yönlüdür; yeni medya etkileşimli, iki yönlü iletişim sağlar.
• İktidarın denetlemekte en çok zorlandığı tür yeni medyadır.
• Merkezsiz, yatay bağlara dayalı yapıya ağ toplumu denir (Castells).
• Sosyal medyadaki bilgi bombardımanı yüzeysellik ve bilgi kirliliği yaratabilir (Sayar).
• Sanal cemaatte üyeler arası etkileşim sürekli olmalıdır.

Medya etiği, toplumsallaşma ve alanın gelişimi

• Etik ilkelerin özgürlüğe engel sayılması, demokratik kültürün oturmadığını gösterir; çözüm editoryal bağımsızlık, şeffaflık ve ombudsmanlıktır.
• Deontoloji meslek etiğidir; bireysel kullanıcılar için meslek kuralı değil ahlak söz konusudur.
• Toplumsallaşma bireyin toplum kurallarını içselleştirmesidir; ekonomik gruplar temel aracılar arasında sayılmaz.
• İletişim araştırmaları ilk olarak ABD'de, ilk olarak gazete üzerinde başlamıştır.
• İletişim bilimi disiplinlerarası olduğu ve sınırları belirsiz kaldığı için geç kabul görmüştür.
• Türkiye'de kurumsallaşma, teknoloji üretiminin ve araştırmanın dışında kalındığı için gecikmiştir.

Kodlama

Kaynağın duygu ve düşüncelerini sembollere çevirmesi, bir tür şifrelemedir.

Kod açma

Hedefin gelen iletiyi alıp yorumlaması ve anlamlandırması.

Gösterge

Bir durumu ya da kavramı temsil eden, toplumca ortak anlaşılan simge veya sembol.

Gürültü

İletinin alıcıya net ulaşmasını bozan her tür engel.

Geri bildirim

Alıcının kaynağa dönüş yapması; döngüsel iletişimin temel unsuru.

Gündem oluşturma

Medyanın hangi konuların önemli sayılacağına dair algı yaratması.

Suskunluk Sarmalı

Azınlıkta kalanların dışlanma korkusuyla sessiz kalması (Noelle-Neumann).

Kültür endüstrisi

Standartlaştırılmış kitle kültürü ürünleriyle bireyi edilgen tüketiciye çeviren yapı.

Hegemonya

Egemen sınıfın üstünlüğünü rıza üreterek sürdürmesi (Gramsci).

Praksis

Kuramın eyleme dönüşmesi.

Toplumsallaşma

Bireyin toplumun kurallarını öğrenip topluma uyum sağlaması.

Ağ toplumu

Merkezsiz, hiyerarşisiz, yatay ilişkilere dayanan toplumsal örgütlenme.

• Doğrusal model tek yönlü etkileme, döngüsel model geri bildirim ve ortak anlam üretimidir; boşluk sorularında bu sıra karıştırılmamalı.
• Hegemonya ve kültür endüstrisi eleştirel çizgiye aittir; liberal kuramcılar medyayı özgür ve çok sesli görür.
• Olumsuz soru köklerinde (gösterilemez, yer almaz) ticari, ekonomik veya teknik çıkar içeren şık genellikle yanlıştır.
• Gündem belirleme neyi düşüneceğimizi gösterir, ne düşüneceğimizi değil.
• Etik meslek mensuplarının kurallarıdır; sıradan kullanıcı için ahlak kavramı daha uygundur.