AUZEF İş Etüdü ve Ergonomi Çıkmış Sorular

Ders, sanayi devriminden günümüze iş etüdünün tarihsel gelişimini, verimlilik ölçümünü, iş tasarımını, metot ve zaman etüdünü, iş örneklemesini ve öğrenme eğrisini ele alır. Ergonomik çalışma düzeni ile iş süresi ve maliyet hesaplarına dayalı sayısal sorular da önemli yer tutar.

Tarihsel gelişim ve öncüler

• Sanayi devrimi ilk olarak Büyük Britanya'da başlamış; 1801'deki krallık birleşmesi bu devrimin nedeni değil, sonrasında gerçekleşen bir olaydır.
• Adam Smith hem Ulusların Refahı eserinin yazarı hem de iş bölümü fikrinin ilk dile getireni sayılır.
• Eli Whitney parçaların değiştirilebilirliği ilkesiyle anılır; Frederick Taylor bu ilkeyi işin kendisine ve yapılış yöntemine uygulamıştır.
• Lillian Gilbreth endüstri psikolojisinin öncüsüdür; Frank ve Lillian Gilbreth hareket etüdünü geliştirmiştir.

İş bölümü ve israf

• İş bölümü çalışanı belirli görevlerde uzmanlaştırır; daha yüksek ücret bu yararlar arasında sayılmaz.
• Kusurlu parçaların yeniden işlenmesi, depoda sayım ve dağıtım merkezine taşıma katma değer yaratmayan faaliyetlerdir.
• Az işlem israf türü değildir.
• Kaizen, süreçleri küçük adımlarla ve sürekli iyileştirme çabasıdır.

Verimlilik ve hesaplamalar

• Verimlilik çıktının girdiye oranıdır; girdiyi azaltmak veya aynı girdiyle daha çok çıktı almak verimliliği artırır.
• İşgücü verimliliği çıktı miktarının işçilik birimine (saat, işçi-gün) bölünmesiyle bulunur.
• Çok faktörlü verimlilikte çıktı değeri; işgücü, malzeme ve genel gider toplamına bölünür.
• Etkinlik, gerçekleşen işin hedeflenen işe oranıdır.
• Ülkeleri ve ekipleri kıyaslarken çıktı/girdi oranı en yüksek olan en verimlidir.
• Ulusal verimlilik çalışmalarını Türkiye'de Verimlilik Genel Müdürlüğü yürütür.

İş tasarımı ve monotonluk

• Dikey genişletme, planlama ve organizasyon gibi üst düzey sorumluluk verilmesidir.
• Yatay genişletme, aynı düzeyde ek görevler verilmesidir (torna işçisine matkap işi gibi).
• İşin yorucu olmasıyla monotonluk arasında doğrusal bağıntı yoktur.
• Monotonluğun ortaya çıkma süresi çalışma alanının genişliğiyle orantılı artar.

Metot etüdü ve süreç analizi

• Metot etüdünde iş elemanlarına eleme, birleştirme, yeniden düzenleme ve basitleştirme uygulanır; zorlaştırma uygulanmaz.
• Organizasyon şemasının incelenmesi iş etüdünün temel adımlarından değildir.
• Süreç analizinde sıra: belgelendirme, performans değerlendirme, yeniden tasarlama.
• Pareto analizinde hatalar yaklaşık %80, %15 ve %5'lik dilimlere ayrılır; en az önemli grup en seyrek hatalardır.
• Çalışanların eğitimi iyileştirme fırsatı için odaklanılan temel süreçlerden değildir.

Zaman etüdü ve iş örneklemesi

• Standart süre, normal koşullarda çalışan ortalama işçinin işi bitirme süresidir.
• Standart süre hesabı: gözlenen süre tempo ile çarpılıp normal süre bulunur, sonra tolerans payı eklenir.
• Gözlem sayısı zaman etüdünde n = (z·s / (e·ortalama))² formülüyle bulunur.
• İş örneklemesinde n = z²·p·(1−p)/e² kullanılır.
• z değerleri: %90 için 1,645; %95 için 1,96; %98 için yaklaşık 2,33.
• Önceden belirlenmiş zaman standartları laboratuvar benzeri ortamda temel hareketlerin ölçülmesine dayanır; işin bütününü göz ardı etmesi dezavantajdır.

Öğrenme eğrisi

• Tekrar arttıkça gelişmeyi gösteren eğriye öğrenme eğrisi denir.
• Toplam üretim arttıkça birim işçilik süresi düşer.
• Üretim miktarı her ikiye katlandığında birim süre öğrenme hızı oranına iner (%80 ise ilk 3000 saat, ikinci 2400 saat).
• Öğrenme hızı, ikinci birim süresinin birinciye oranından bulunur.
• Ürün değişiklikleri öğrenme eğrisini etkiler.

Maliyet hesapları

• İşçilik maliyeti: toplam iş sayısı × birim süre, saate çevrilip saat ücretiyle çarpılır.
• Toplam süre hesaplanırken sınav sayısı veya kaynak sayısı gibi tekrar adetleri önce çarpılır.
• Girdi birimlerini (dakika, saniye, saat) aynı birime çevirmek hesabın ön şartıdır.

Parçaların değiştirilebilirliği

Parçaların çok miktarda ayrı üretilip birbirinin yerine sorunsuz takılabilmesi anlayışıdır; Eli Whitney ile anılır.

Verimlilik

Elde edilen çıktının kullanılan girdiye oranıdır.

Etkinlik

Gerçekleşen işin hedeflenen işe oranıdır.

Çok faktörlü verimlilik

Çıktı değerinin işgücü, malzeme ve genel gider toplamına bölünmesidir.

Dikey genişletme

Çalışana planlama ve organizasyon gibi daha üst düzey görev ve yetki verilmesidir.

Yatay genişletme

Aynı düzeyde ek görevler verilerek işin kapsamının artırılmasıdır.

Kaizen

Süreçlerin küçük adımlarla kesintisiz iyileştirilmesi çabasıdır.

Standart süre

Normal koşullarda ortalama bir işçinin işi tamamlaması için gereken süredir.

Önceden belirlenmiş zaman standardı

Temel hareketlerin laboratuvar benzeri ortamda ölçülmesiyle elde edilen normal sürelerdir.

Hareket etüdü

Kişinin işi yaparken yaptığı tek tek hareketlerin incelenmesidir; Gilbreth çiftiyle anılır.

Pareto analizi

Hataları görülme sıklığına göre sıralayıp %80-15-5 gruplarla öncelik belirleme yöntemidir.

Öğrenme eğrisi

Tekrarla birlikte birim işçilik süresinin azalmasını gösteren eğridir.

• Dikey genişletme (üst düzey sorumluluk) ile yatay genişletme (aynı düzeyde ek görev) sık karıştırılır.
• Etkinlik gerçekleşen/hedeflenen oranıdır; verimlilik çıktı/girdi oranıdır, ikisini ayırt etmek gerekir.
• Gözlem sayısı sorularında zaman etüdü formülü ile iş örneklemesi formülü farklıdır; yüzdeyi ondalığa çevirmeyi ve sonucu yukarı yuvarlamayı unutmamak gerekir.
• Öğrenme eğrisinde 'sürenin ikiye katlanması' değil 'üretim miktarının ikiye katlanması' esastır; dördüncü birim iki kez çarpılarak bulunur.
• Şıklarda 'değildir/yer almaz' ifadesi varsa dışarıda kalan seçenek aranır (zorlaştırma, az işlem, daha yüksek ücret gibi).