AUZEF İş Hijyeni Çıkmış Sorular

İş Hijyeni dersi, çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik etmenleri tanımayı, ölçmeyi ve kontrol altına almayı anlatır. Gürültü, titreşim, radyasyon, toz, termal konfor, ergonomi, stres ve patlayıcı ortamlar gibi konular yasal sınır değerlerle birlikte işlenir.

Tehlike türleri ve ortam analizleri

• Bakteri, virüs ve mantar biyolojik tehlikedir; gürültü, sıcaklık, nem, titreşim ve radyasyon fiziksel tehlikedir.
• Mobbing fiziksel değil, psiko-sosyal risktir.
• Fiziksel analizler gürültü, titreşim, basınç, termal konfor ve aydınlatmayı kapsar; virüs ve mantar mikrobiyolojik analizle belirlenir.
• Mutajen, kanserojen, tahriş edici ve alerjen maddeler kimyasal analizle ölçülür; nem kimyasal ölçüm konusu değildir.
• Ortam risk analiz formunda bölüm, sorumlusu, etken, ölçülen değer ve yasal sınır değer yer alır.

Toz, gaz ve kimyasal maddeler

• Akciğer alveollerine inebilen solunabilir toz 0,5-5 mikron arasındadır ve en tehlikelidir.
• Asbest ve silika akciğerde fibrozis yapar; kömür tozunun yol açtığı pnömokonyoz antrakozdur.
• Asbest, arsenik ve berilyum kanserojen tozlardandır; radyum, uranyum, trityum radyoaktif tozdur, asbest değildir.
• Zararlı maddeler vücuda en çok solunum yoluyla girer.
• Hidrojen sülfür çürük yumurta kokar, havadan ağırdır, koku almayı hızla yok eder ve öldürücüdür.
• MAC, 8 saatlik günlük ve 40 saatlik haftalık çalışmada izin verilen en yüksek derişimdir.

Kimyasal bilgi ve etiketleme

• Tahriş edici madde, aşındırıcı olmadan temas yerinde kızarıklık veya şişlik yapar.
• Aldirin, hidrojen sülfür ve hardal gazı çok zehirli sayılır; solventler zararlı ve tahriş edici grubundadır.
• Kimyasal riskler fizikokimyasal, sağlık ve çevresel olarak gruplanır; ekonomik risk bu gruba girmez.
• Güvenlik Bilgi Formu (MSDS/SDS) 16 başlıkla kimyasalı tanıtır.
• Daire üzerinde alev bulunan piktogram oksitleyici maddeyi gösterir.

Gürültü ve titreşim

• İşitme eşiği 0 dB, ağrı eşiği 120 dB düzeyindedir; frekans yükseldikçe ses tizleşir.
• Gürültü sınır değeri 87 dB; 80 ve 85 dB eylem değeridir.
• Kalıcı işitme kaybında kişi hassasiyeti, maruz kalma süresi ve frekans belirleyicidir; mekân boyutu değil.
• Kontrol önce kaynakta yapılır; daha sessiz makineyle değiştirmek kaynakta önlemdir.
• Ortam gürültüsünü sonometre, vardiya boyu kişisel maruziyeti dozimetre ölçer.
• Günlük sınır değer el-kol titreşiminde 5 m/s², tüm vücutta 1,15 m/s²; 2,5 m/s² eylem değeridir.
• Tüm vücut titreşimi 1-80 Hz, el-kol titreşimi 1-1000 Hz aralığında hissedilir.

Radyasyon ve lazer

• Alfa, beta, nötron ve proton parçacıklı ışınımdır; X ve gama ışınları elektromanyetik dalgadır.
• Mor ötesi, kızılötesi, radyo dalgası ve mikrodalga iyonlaştırıcı değildir.
• Maruziyet etkisi dalga boyu, yoğunluk ve etkileşim süresine bağlıdır; ortam büyüklüğüne bağlı değildir.
• Yüksek dozda kemik iliği baskılanır; trombopeni gizli ve kritik evrelerde görülür.
• Radyasyon alanları mor veya macenta renkle işaretlenir.
• Sınıf 1 lazerler olağan koşullarda güvenlidir.

Termal konfor, hava ve basınç

• DSÖ önerileri: oturarak işte 18-21 °C, ayakta hafif işte 17-18 °C, ağır işte 15-17 °C.
• Konforda en belirleyici etken bağıl nemdir; hava akımı 0,5 m/sn üstünde rahatsız eder.
• Radyant ısı Glob termometreyle, birleşik soğutma etkisi Kata termometreyle ölçülür.
• İşyerinde tavan en az 3 m, kişi başına hava hacmi en az 10 m³ olmalıdır.
• Basınç değişiminin akut etkileri baş ağrısı ve denge kaybıdır; kronik sonucu kemik nekrozudur.
• Akut basınç hastalığında yükümlülük süresi 3 gün, akut ışın sendromunda 2 aydır.

Ergonomi, aydınlatma ve stres

• Antropometri vücut ölçüleri bilimidir; doğum yeri ölçüleri etkilemez.
• Duruşu omurga, diskler, kaslar, iskelet ve pelvis belirler; kulak bu yapılardan değildir.
• Dikkat isteyen ince işlerde oturarak çalışma tercih edilir.
• Sağ elini kullanan için ışık arkadan ve soldan gelmelidir.
• Stres kaynakları örgütsel ve bireysel olarak ayrılır; zaman baskısı ve rol belirsizliği örgütseldir.
• Göz bebeği büyümesi alarm aşaması tepkisidir, kronik etki değildir.

Patlayıcı ortam, kontrol ve işaretler

• Patlayıcı karışım oluşabilen yerler tehlikeli, oluşmayanlar tehlikesiz sayılır.
• Bölge 20 sürekli, Bölge 21 ara sıra, Bölge 22 yalnız istisnai ve kısa süreli toz bulutu içindir.
• Bölge 20'de Kategori 1 donanım kullanılır.
• Kontrolde önce eliminasyon ve ikame, sonra toplu korunma, en son kişisel korunma gelir.
• Yeşil kaçış ve ilk yardımı, kırmızı yasak ve yangını, sarı uyarıyı, mavi zorunluluğu gösterir.
• Kalıcı veya gizli enfeksiyon yapan biyolojik etkenlerde kayıtlar en az 40 yıl saklanır; biyolojik etkenler 4 risk grubuna ayrılır.

Fibrozis

Akciğer dokusunda yara dokusu oluşup sertleşmesidir; asbest ve silika yapar.

MAC

Günde 8, haftada 40 saatlik çalışmada izin verilen en yüksek derişimdir.

Antrakoz

Kömür tozunun akciğerde birikmesiyle oluşan pnömokonyozdur.

Sonometre

Ortamın anlık gürültü düzeyini ölçer.

Dozimetre

Çalışanın vardiya boyunca maruz kaldığı toplam gürültüyü kaydeder.

Glob termometre

Siyah mat küreyle çalışanın hissedeceği radyant ısıyı ölçer.

Kata termometre

Sıcaklık, nem ve esintinin birleşik soğutma etkisini gösterir.

Antropometri

Vücut ölçülerini inceleyen bilimdir; iş yeri tasarımında temel alınır.

Toplu korunma

Makineyi yalıtmak veya havalandırma gibi tehlikeyle çalışan arasına engel koyan önlemlerdir.

Güvenlik Bilgi Formu

Kimyasalın içeriğini, ilk yardımını ve depolamasını 16 başlıkta anlatan belgedir.

İyonlaştırıcı ışın

Atomdan elektron koparabilen X, gama, alfa ve beta ışınlarıdır.

• Sınır değer ile eylem değerini karıştırma: gürültüde 87 dB sınır, 80 ve 85 dB eylem; el-kol titreşiminde 5 sınır, 2,5 eylem değeridir.
• El-kol titreşimi sınırı 5 m/s², tüm vücut sınırı 1,15 m/s²'dir.
• DSÖ sıcaklık aralıklarını işin ağırlığıyla eşleştir: oturarak 18-21, ayakta hafif 17-18, ağır 15-17 °C.
• Akut ile kronik etkileri ayır: kemik nekrozu ve larinks kanseri kronik, baş ağrısı ve göz yanması akuttur.
• X ışınları parçacık değil elektromanyetik dalgadır; asbest radyoaktif değil lifli tozdur.