AUZEF İşletme Yönetimi Çıkmış Sorular

İşletme Yönetimi dersi; işletmenin tanımını, türlerini, kuruluş ve üretim kararlarını, pazarlama ve finansman fonksiyonlarını, yönetim yaklaşımlarını ve sosyal sorumluluk konularını kapsar. Hesaplama soruları (kâr, kârlılık, verimlilik, kapasite) sınavda sık çıkar.

İşletmenin temelleri ve fayda

• İşletme, üretim faktörlerini birleştirip ihtiyaçları karşılayan mal veya hizmet üreten ekonomik birimdir.
• Girişimci kâr-zarar riskini üstlenip işletmeyi kurar; yönetici ise kârı ve riski başkasına ait işletmeyi yönetir.
• Fayda türleri: şekil (üretim), yer (taşıma), zaman (depolama, saklama), mülkiyet (satış).
• Özel sektör işletmelerinin temel amacı kâr elde etmektir.
• Tüketici mal ve hizmet karşılığında bedel öder.

İşletme türleri ve sınıflandırma

• Sermaye sahipliğine göre: özel, kamu, karma, yabancı sermayeli işletmeler.
• Pazar alanına göre: yerel, bölgesel, ulusal, uluslararası, çok uluslu, küresel işletmeler.
• Aynı işi yapanların birleşmesi yatay, tedarik zincirindeki farklı aşamaların birleşmesi dikey birleşmedir.
• KOBİ'lerin en güçlü yönü esneklik ve değişime çabuk uyumdur.
• Tüketim kooperatifi ortaklarının gıda ve ev eşyası gibi ihtiyaçlarını ucuza karşılamak için kurulur.

Kuruluş, yatırım ve kapasite

• Fizibilite çalışması ekonomik, teknik, finansal ve yasal etütlerden oluşur; sosyal etüt standart başlık değildir.
• Hukuki şekil seçimi hukuki etüdün, pazar araştırması ve talep tahmini ekonomik etüdün konusudur.
• Yatırım kararından sonra kesin proje hazırlanır; ön proje karardan öncedir.
• Kuruluş yeri: ham maddeye yakınlık, taşıma olanakları ve devlet teşvikleri etkilidir.
• Atıl kapasite, normal kapasiteden fiili kapasite çıkarılarak bulunur; normal kapasiteye pratik kapasite de denir.

Üretim sistemleri ve hesaplamalar

• Süreç üretimi kesintisiz akışlıdır (rafineri, kimya, çimento); tek üretimde sipariş üzerine bir adet yapılır ve yinelenmez.
• Kâr = gelir − maliyet; gelir = adet × birim fiyat.
• Özsermaye kârlılığı = kâr ÷ sermaye × 100.
• Ekonomik verimlilik = çıktı değeri ÷ girdi değeri; etkinlik = gerçekleşen ÷ hedeflenen × 100.
• Verimlilik, çıktının girdiye oranıdır.

Pazarlama ve finansman

• Pazar için ihtiyaç, satın alma gücü ve harcama isteği birlikte bulunmalıdır.
• Pazarlama karması: mamul, fiyat, dağıtım, tutundurma; kalite ayrı öğe değildir.
• Endüstriyel alıcı ürünü üretimde kullanmak veya ticari amaçla almak için satın alır.
• Dayanıklı mallar uzun süre kullanılır (otomobil, beyaz eşya); dayanıksızlar hızlı tükenir (ekmek, sabun).
• Uzun vadeli kaynaklar özsermaye ve uzun süreli borçlardır; finansal tablolar bilanço, gelir tablosu, fon akım tablosudur.
• Muhasebe parayla ifade edilen olayları kaydeder, sınıflandırır, özetler.

Yönetim yaklaşımları ve fonksiyonları

• Klasik: Taylor bilimsel yönetim, Fayol yönetim süreci, Weber bürokrasi.
• Neoklasik yaklaşım Hawthorne araştırmalarıyla (Elton Mayo) doğdu ve insanı öne çıkarır.
• Modern yaklaşımlar: sistem yaklaşımı; postmodern: popülasyon ekolojisi.
• Woodward teknoloji ile örgüt yapısı ilişkisini inceledi.
• Yönetim fonksiyonları: planlama, örgütleme, yürütme, denetim.
• Beceriler: kavramsal beceri düşünme ve plan yapmayla ilgilidir; stratejik işler üst kademe yöneticilerindedir.

Çevre, sistem ve ihtiyaçlar

• Açık sistem çevresiyle etkileşir, kapalı sistem etkileşmez; işletmeler açık sistemdir.
• Çevre unsurları: ekonomik (faiz, enflasyon), demografik (nüfus yapısı), uluslararası.
• Sendikalarla ilişkiler uluslararası değil ulusal çevreye girer.
• Maslow'un 5 ihtiyaç basamağı vardır: fizyolojik, güvenlik, ait olma, saygınlık, kendini gerçekleştirme.
• Birincil ihtiyaçlar biyolojiktir; ikincil ihtiyaçlar sosyal ve kişisel kaynaklıdır.

Sosyal sorumluluk ve etik

• Carroll piramidi: ekonomik, hukuksal, etik, gönüllü sorumluluk.
• Tüketici ihtiyacını kârla karşılamak ekonomik; yasalara uymak hukuksal sorumluluktur.
• Yasada olmasa da toplumun beklediği davranış etik sorumluluktur.
• SA 8000: ücret, ayırımcılık yasağı, örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık ilkeleri.
• Fiyat artsın diye mal stoklamak etik dışıdır.

Fayda

Mal ve hizmetin insan ihtiyacını karşılama niteliğidir.

Dikey birleşme

Üretimden satışa zincirin farklı aşamalarındaki işletmelerin birleşmesidir.

Süreç üretimi

Hammaddenin kesintisiz akışla, az insan müdahalesiyle işlendiği üretim sistemidir.

Atıl kapasite

Kullanılabilecekken değerlendirilmeyen kısımdır; normal kapasite eksi fiili kapasitedir.

Pazar

İhtiyacı, satın alma gücü ve harcama isteği olan topluluktur.

Karizmatik otorite

Weber'e göre liderin kişisel yeteneğine dayanan otoritedir.

Açık sistem

Çevresiyle sürekli etkileşim kurarak dinamik dengeyi koruyan sistemdir.

Verimlilik

Çıktının girdiye oranıdır.

Neoklasik yaklaşım

İşletmeyi sosyal sistem sayıp insan ilişkilerini öne çıkaran yaklaşımdır.

Girişimci

Riski üstlenerek üretim faktörlerini birleştirip işletme kuran kişidir.

• Yatay birleşme (rakipler) ile dikey birleşme (zincir aşamaları) karıştırılmamalı.
• Hesap sorularında önce gelir (adet × fiyat), sonra kâr, en son oran hesaplanmalı.
• Normal kapasite (pratik) ile teorik kapasite ve fiili kapasite ayrı kavramlardır.
• Klasik, neoklasik, modern ve postmodern yaklaşımların temsilcileri ve ayrımı ezberlenmeli.
• 'Değildir' ve 'yanlıştır' soruları için şıklardaki kavram grupları (örneğin Carroll'un dört sorumluluğu) bilinmeli.