AUZEF Kitle İletişim Kuramları Çıkmış Sorular

Ders, kitle iletişimini sosyoloji, sosyal psikoloji ve bilişsel yaklaşımların kuramlarıyla ele alır. Yapısal-işlevselcilik, tutum ve ikna, şema kuramı ile erken dönem iletişim modelleri ana eksenleri oluşturur.

Sosyoloji ve toplum anlayışı

• Sosyoloji; insan davranışını anlamaya, önceden kestirmeye ve toplumsal sorunları denetim altına almaya çalışan bilim dalıdır.
• Durkheim 1897'de intiharı bireysel değil toplumsal bir olgu saymış, nedenini bütünleşmenin zayıflamasında ve anomide aramıştır.
• Cooley'e göre toplum, bireylerin etkileşimi ve katkısıyla sürekli biçimlenir; toplum insanlardan oluşur.
• Diyalektik düşüncenin temelinde değişim yatar; karşıtların çatışması sürekli dönüşüm doğurur.

Yapısal-işlevselcilik ve Parsons

• Yapısal-işlevselcilik ve modernleşme kuramı mevcut düzenin korunmasını ister; değişimi sisteme uyum sayar, bu yüzden tutucu bulunur.
• Parsons'un AGIL modelindeki sorunlar: uyum, amaca ulaşma, bütünleşme ve gizil örüntü koruma.
• Hukuk sisteminin uyarlanması AGIL sorunlarından biri sayılmaz.
• Genel eylem sistemi kültürel, toplumsal, kişisel ve organik alt sistemlerden oluşur.
• Bu alt sistemlerin bağı sibernetik kontrol hiyerarşisidir: en üstte kültürel, en altta organik sistem bulunur.

Merton ve ters işlev

• Merton, toplumsal yapının sistemin işleyişini bozan istenmeyen sonuçlarını ters işlev (işlev bozukluğu) diye adlandırır.
• Şiddet içerikli programların duyarsızlaştırması ters işlev örneği olarak gösterilir.

Sosyal psikoloji: grup, tutum, uyumsuzluk

• Floyd Allport, grup içinde ya da başkalarının yanında performansın artmasını sosyal hızlandırma ile açıklamış, gizemli grup ruhu fikrini reddetmiştir.
• Gordon Allport tutumu, deneyimle oluşan ve tepkileri yönlendiren zihinsel hazır bulunuş hali olarak tanımlar.
• Festinger'in bilişsel çelişki kuramına göre bağdaşmayan iki bilişe sahip kişi rahatsız olur ve bunu gidermeye çalışır.
• Likert ölçeği, tutum ifadelerine katılma düzeyini işaretletir; puanlar toplandığı için toplam değerleme yöntemi sayılır.

Şema kuramı

• Şema, dünyayı anlamlandırmak için zihinde oluşan düzenli bilgi yapıları ve mantıksal bağlantılar bütünüdür.
• Bartlett 1932'de Remembering adlı eserinde belleğin pasif kayıt aracı olmadığını, bilginin şemalara göre düzenlendiğini savunmuştur.
• Graber, insanların haber yorumlarında zihinlerindeki hazır bilgi çerçevelerini kullandığını göstermiştir.
• Fiske ve Kinder'e göre şemalar eksik olsa da karmaşıklıkla baş etmeyi sağlayan yararlı kısayollardır.

Kitle iletişim modeli ve propaganda

• Schramm'ın 1954 modelinde merkezde medya kuruluşu vardır; etki önce gruba, sonra bireye ulaşır.
• Bu modelde iletişimci gelen iletiler arasından seçim yapan bir eşik bekçisidir.
• Propaganda sözcüğü Latince propagare fiilinden türemiştir; yaymak, dağıtmak, tohum ekmek anlamına gelir.
• Siyasi anlamını 17. yüzyılda Katolik Kilisesi'nin inancı yaymak için kurduğu kurumla kazanmıştır.

Tutucu yaklaşım

Var olan toplumsal düzenin korunmasını amaçlayan, değişimi uyum olarak gören bakış.

AGIL

Parsons'un sistemin çözmesi gereken dört sorunu: uyum, amaca ulaşma, bütünleşme, gizil örüntü koruma.

Sibernetik kontrol hiyerarşisi

Bilgi bakımından zengin sistemlerin enerji bakımından zengin olanları denetlediği Parsons düzeni.

Ters işlev

Merton'a göre yapının sistemi bozan, istenmeyen sonuçları.

Sosyal hızlandırma

Başkalarının varlığında ya da grup içinde performansın artması.

Bilişsel çelişki

Festinger'e göre kişinin bağdaşmayan iki bilişi nedeniyle duyduğu rahatsızlık.

Tutum

Deneyimle şekillenen, tepkileri yönlendiren davranışa hazır bulunuş hali.

Şema

Bilginin zihinde düzenlendiği ve yorumlamada kullanılan hazır yapı.

Likert ölçeği

Katılım derecesine dayalı, puanları toplanan tutum ölçeği.

Eşik bekçisi

Gelen iletilerden hangisinin kamuya aktarılacağına karar veren iletişimci.

Anomi

Toplumsal bütünleşmenin zayıflaması; Durkheim'a göre intiharın zemini.

• Bartlett şema fikrini ilk dile getiren isimdir; Graber uygulama, Fiske ve Kinder ise şemaların yararlılığı görüşüyle ilişkilidir.
• Floyd Allport (sosyal hızlandırma) ile Gordon Allport (tutum tanımı) karıştırılmamalıdır.
• AGIL sorularında dört sorun dışındaki seçenek, örneğin hukuk sisteminin uyarlanması, yanlış cevaptır.
• 1954 tarihli, merkezinde medya kuruluşu olan ve grup etkisini vurgulayan model Schramm'a aittir.
• Tutucu yaklaşım yapısal-işlevselciliğe, değişim vurgusu diyalektiğe bağlanır.