AUZEF Kültür Sosyolojisi ve Kültürel Çalışmalar Çıkmış Sorular

Ders, kültürün tanımını, ögelerini, türlerini ve değişim süreçlerini; kültür sosyolojisi ile kültürel çalışmalar geleneğindeki başlıca düşünürlerin yaklaşımlarını ele alır. Kültürün insan, toplum, iktidar, medya ve tüketimle ilişkisi kuramsal çerçevede incelenir.

Kültürün genel nitelikleri

• Kültürü insan üretir; insandan bağımsız ve doğada hazır bulunmaz. Kültürsüz toplum yoktur.
• Kültür durağan değil dinamiktir; kuşaktan kuşağa aktarılırken değişir ve zenginleşir.
• Kültür toplumsal bütünleşmeyi sağlar; ortak değerler çevresinde insanları buluşturur.
• Kültür, bireyin sürdürdüğü hayat tarzını ve yaşam ortamını oluşturur; sembolik niteliği vardır.
• Kültür sözcüğü toprağı işlemeyle ilgilidir; tabiat kültürün karşıtı ya da işlenen nesnesidir.

Kültürün ögeleri ve kültür-medeniyet ayrımı

• Maddi kültür yapıları, araç-gereci ve giysileri; manevi kültür estetik, değer ve törenleri kapsar.
• Değerler din, gelenek, tarih ve inançtan beslenir; yalnızca teknolojiyle oluşmaz.
• Norm, beklenen davranışı hatırlatır; emredicidir ama yasa gibi resmî statüsü yoktur.
• Dil, kültürün kuşaktan kuşağa aktarımında temel ögedir; ahlak neyin doğru ya da güzel olduğunu belirler.
• Kültür toplumsal birikimdir; medeniyet bilgi ve teknik birikimi anlatır. Gökalp kültür-medeniyet kuramıyla anılır.

Kültürel süreçler

• Kültürlenme bireyin toplumun kültürünü öğrenip benimsemesidir; kültürleme toplumun bireyi bilinçli yetiştirmesidir.
• Kültürel etkileşim kültürlerin temasıdır; asimilasyon ise bir grubun egemen kültürde erimesidir.
• Ogburn'ün kültürel gecikmesinde maddi öğeler hızlı değişir, manevi öğeler geride kalır.
• Yeni ortama uyum sağlayamamak kültür şokudur; belirtileri kaygı, şaşkınlık ve yabancılaşmadır.
• Çokkültürlülükte farklı kültürler asimile olmadan birlikte yaşar ve her biri kendini ifade eder.

Kültür türleri

• Halk kültürü tüm halkın ortak ürünüdür; yüksek kültür eğitimli ve seçkin kesime seslenir.
• Alt kültür hâkim kültürden kısmen ayrışır ama onunla bağını koparmaz.
• Popüler kültür geniş kitlelere yayılır, iletişim araçlarıyla desteklenir ve gündelik hayatta görülür.
• Kitle kültürü kısa ömürlü ve tüketim yönelimlidir. Fiske popüler kültürü iktidara direniş alanı sayar.
• Millî kültür, bir milletin tüm yaşam biçimini içinde eriten bir pota gibi düşünülür.

Klasik ve yorumlayıcı kuramcılar

• Sorokin kültürü ideolojik, davranışsal ve maddi katmanlı bir sistem sayar.
• Geertz kültürü simgeler ağı olarak görür; yöntemi yoğun betimleme ve yorumlamadır.
• Tylor evrimci kuramı temsil eder; Vico Yeni Bilim'le tarihi insan eseri sayar.
• Cemil Meriç kültür ve uygarlığı birlikte kapsayan umran kavramını önerir; kaynağı İbn Haldun'dur.
• Durkheim iş bölümü, kolektif bilinç ve dayanışmayla; Marx toplumsal çatışmayla anılır.

Mikro sosyoloji ve toplumsal eylem

• Goffman dramaturjide toplumu sahne, bireyleri aktör sayar; ön sahne ve arka sahne ayrımını yapar.
• Cooley birincil grup ve ayna benlik kavramlarını getirmiştir; Garfinkel etnometodolojiyi geliştirmiştir.
• Weber'in dört eylemi geleneksel, duygusal, rasyonel amaç-yönelimli ve değer-rasyoneldir.
• Mead'e göre eylem dürtü, algı, manipülasyon ve tamamlama evrelerinden oluşur.
• Bourdieu habitus ve alan kavramlarını ortaya koyar; Foucault episteme, söylem ve bilgi-iktidar üzerinde durur.

Eleştirel kuram, kültür endüstrisi ve postmodernizm

• Adorno ve Horkheimer kültür endüstrisiyle kültürün metalaşmasını ve kitleleri pasifleştirmesini eleştirir.
• Marcuse tüketim ideolojisinin ürettiği insanı tek boyutlu insan olarak niteler.
• Gramsci hegemonyayı, egemen sınıfın baskıdan çok rıza üreterek kurduğu üstünlük olarak açıklar.
• Baudrillard tüketim toplumunu ve simülasyonu işler; Barthes Çağdaş Söylenler'de gündelik nesnelerin ideolojisini çözümler.
• Postmodernizm tekçi anlayışa karşı çıkar; çoğulculuğu, yerelliği ve farklılıkları savunur.

Kültürel çalışmalar okulu

• Okul İngiltere kökenlidir; Hoggart öncülüğünde Birmingham'da doğmuştur, Amerikan ekolü değildir.
• İlgi alanı kent kültürü, medya, işçi sınıfı, gençlik alt kültürleri ve popüler kültürdür.
• Stuart Hall kodlama ve kod-açımı modeliyle ırk, etnisite ve kimlik konularını da çalışmaya katmıştır.
• Raymond Williams Kültür ve Toplum ile Anahtar Sözcükler'in yazarıdır; sosyolojisinde teknoloji ayrı konu sayılmaz.
• Kültür bilimleri evrensel yasalar aramaz, anlam ve bağlamı yorumlar.

Kültür şoku

Farklı bir kültürel ortama girince yaşanan uyum güçlüğü, şaşkınlık ve bunalım durumudur.

Kültürlenme

Bireyin içinde yaşadığı toplumun kültürünü öğrenip içselleştirmesi sürecidir.

Kültürel gecikme

Maddi kültürün manevi kültüre göre daha hızlı değişmesi ve aradaki uyumsuzluktur.

Kültürel asimilasyon

Bir grubun kendi özelliklerini yitirerek egemen kültür içinde erimesidir.

Alt kültür

Ana kültürle bağını koruyup kendine özgü özellikler geliştiren küçük grup kültürüdür.

Kültür endüstrisi

Kültürün ticari meta hâline gelip kitleleri biçimlendirmesini anlatan eleştirel kavramdır.

Hegemonya

Egemen sınıfın dünya görüşünü rıza üreterek kabul ettirmesidir.

Habitus

Bourdieu'ye göre bireyin toplumsal dünyayı algılama ve harekete geçme şemalarıdır.

Dramaturji

Toplumsal yaşamı sahne, bireyleri oyuncu sayan Goffman çözümlemesidir.

Umran

İbn Haldun'dan gelen, kültür ve uygarlığı birlikte kapsayan kavramdır.

Norm

Toplumsal beklentiye dayanan, emredici ama resmî statüsü olmayan davranış kuralıdır.

• Kültürlenme bireyin kendiliğinden öğrenmesidir; kültürleme toplumun bilinçli yetiştirmesidir. İkisi karıştırılmamalı.
• Habitus Bourdieu'nündür, Foucault'nun değildir; toplumsal çatışma Marx'ın, dayanışma ve kolektif bilinç Durkheim'ındır.
• Kültür şoku çağdaş bir kavramdır ve İbn Haldun'a ait değildir; Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak Gökalp'in eseridir.
• Olumsuz ifade sorularında kültürün durağan, insandan bağımsız ya da yalnızca gelişmiş toplumlara özgü olduğunu söyleyen seçenekler yanlıştır.
• Halk kültürü ortak üründür, yüksek kültür seçkinlere seslenir; kitle kültürü kısa ömürlü, popüler kültür direniş alanı olabilir.