AUZEF Medya ve Siyaset Çıkmış Sorular

Medya ve Siyaset dersi; iletişimin temel kavramlarını, medyanın demokrasideki işlevlerini, siyaset felsefesi düşünürlerini ve basının dünyada ile Türkiye'de gelişimini birlikte ele alır. Basın özgürlüğü ve sansür konuları dersin ana ekseni olarak öne çıkar.

İletişimin temelleri

• İletişim sözcüğü, ortak kılmak ve paylaşmak anlamına gelen Latince communicare fiiline ve communicatio sözcüğüne dayanır.
• İletişim; toplumsal varoluşu, duygu ve düşünce paylaşımını, bilgi aktarımını ve başkalarını etkilemeyi sağlar.
• Araştırmak bilimsel bir bilgi üretme faaliyetidir, iletişimin işlevleri arasında sayılmaz.
• Alıcının tepkisi olan geri besleme, iletişimi tek yönlü aktarımdan çift yönlü sürece çevirir.

Medyanın görev ve işlevleri

• Medya haber verir, denetler, eleştirir, kamuoyu oluşturur ve toplumla siyaset arasında bağ kurar.
• Eğitim ve hükümeti denetleme de toplumsal işlevler arasındadır.
• Halkın doğrudan siyasete girmesini sağlamak medyanın değil, partilerin ve seçim sisteminin işidir.
• Bireylere özel çıkar sağlamak medyanın işlevi değildir; kamu yararı gözetilir.

Siyaset felsefesi ve düşünürler

• Aristoteles, insanın toplum ve devlet içinde yaşayan bir varlık olduğunu Zoon Politikon deyimiyle anlatmıştır.
• Cicero'ya göre felsefeyi gökyüzünden yeryüzüne indiren Sokrates'tir; felsefe insana ve topluma yönelmiştir.
• Descartes'a ait Cogito Ergo Sum, kuşkuya karşın kendi varlığından kuşku duyulamayacağını ifade eder.
• Kant, Saf Aklın Eleştirisi'nin ardından Pratik Aklın Eleştirisi'ni yazmış, ödev ahlakını işlemiştir.
• Montesquieu, Yasaların Ruhu'nda yasama, yürütme ve yargı olarak kuvvetler ayrılığını savunmuştur.

Dünyada basın ve özgürlük

• Avis Relation Oder Zeitung, 1609'da Almanya'da basılan ve ilk süreli gazete sayılan yayındır.
• ABD'de First Amendment 1791'de yürürlüğe girmiş, Kongre'nin basın, ifade, din ve toplanma özgürlüklerini kısıtlamasını yasaklamıştır.
• First Amendment, Haklar Bildirgesi'ni oluşturan ilk on değişikliğin ilkidir.
• Thomas Jefferson hükümetsiz gazeteyi, gazetesiz hükümete tercih ettiğini söyleyerek basının denetim rolünü vurgulamıştır.

Osmanlı'da basının doğuşu

• Tanzimat'ın ilanı olan Gülhane Hattı Hümayunu'ndan sonra 1840'ta William Churchill yarı resmi Ceride-i Havadis'i çıkarmıştır.
• Kırım Savaşı sırasında halk savaşı izlemek için gazetelere yönelmiş, okuma alışkanlığı yayılmıştır.
• Tercüman-ı Ahval, 1860'ta Agâh Efendi ve Şinasi tarafından çıkarılan ilk özel gazete sayılır.
• 24 Temmuz 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanıyla resmi önsansür kalkmış, bu gün Basın Bayramı olmuştur.

Cumhuriyet dönemi düzenlemeleri

• 1924 Anayasası, 20 Nisan 1924'te kabul edilen Cumhuriyet'in ilk kapsamlı anayasasıdır.
• Takrir-i Sükûn Kanunu 1925'te Şeyh Sait İsyanı'nın bastırılması, muhalif basının susturulması ve devrimlerin yerleşmesi için çıkarılmıştır.
• Halifeliğin kaldırılması 1924'te olmuştur ve Takrir-i Sükûn'un nedeni sayılmaz.
• Basın Birliği, 27 Haziran 1938 tarihli 3511 sayılı kanunla basın çalışanlarını tek çatıda toplamıştır.

Communicatio

İletişim sözcüğünün Latince kökü; ortak kılma ve paylaşma anlamı taşır.

Geri besleme (feedback)

Alıcının göndericiye verdiği tepkidir ve iletişimi çift yönlü yapar.

Zoon Politikon

Aristoteles'in insanı toplumsal ve siyasal varlık olarak tanımladığı deyim.

Cogito Ergo Sum

Descartes'ın düşünüyorum, öyleyse varım önermesi.

Kuvvetler ayrılığı

Devlet gücünün yasama, yürütme ve yargıya bölünmesi ilkesidir.

Önsansür

Gazetelerin yayımlanmadan önce memurlarca denetlenmesidir; 1908'de kalkmıştır.

First Amendment

ABD'de Kongre'nin ifade, basın, din ve toplanma özgürlüklerini kısıtlamasını yasaklayan 1791 tarihli değişiklik.

Takrir-i Sükûn

1925'te muhalefeti ve basını susturmak için çıkarılan kanun.

Ceride-i Havadis

1840'ta çıkarılan yarı resmi Osmanlı gazetesi.

Basın Birliği

1938'de 3511 sayılı kanunla kurulan, basın mensuplarının ortak çatısıdır.

• Tercüman-ı Ahval ilk özel gazetedir (1860); Ceride-i Havadis ise yarı resmi niteliktedir (1840).
• Halifeliğin kaldırılması (1924) Takrir-i Sükûn'un nedeni değil, daha önceki bir devrimdir.
• Medyanın görevleri ile siyasi partilerin işlevlerini karıştırmamak gerekir; doğrudan siyasete katılım partilerin işidir.
• Düşünür-eser eşleşmelerine dikkat: Montesquieu Yasaların Ruhu, Kant Pratik Aklın Eleştirisi, Aristoteles Zoon Politikon, Descartes Cogito.