AUZEF Mikro Ekonomi Çıkmış Sorular

Mikro ekonomi; tüketici, firma ve tek tek piyasaların davranışını inceler. Ders kapsamında talep ve arz, esneklik, tüketici dengesi, üretim ve maliyet, piyasa türleri, faktör piyasaları ile devletin müdahaleleri ele alınır.

Temel kavramlar ve iktisadi sorunlar

• İhtiyaçların kaynaklardan fazla olması kıtlık sorununu doğurur.
• Bir seçim yapıldığında vazgeçilen en iyi alternatifin değeri fırsat maliyetidir.
• Üretim imkanları eğrisinin orijine göre içbükey olması artan fırsat maliyetinden kaynaklanır.
• Nasıl üretilecek sorusu, kullanılacak teknoloji ve faktör bileşimiyle ilgilidir.
• Sosyalist sistemde temel sorunları merkezi otorite çözer.
• Mikro iktisat birey, firma ve tekil piyasaları inceler; ceteris paribus yalnızca bir değişkenin değiştiğini varsayar.

Talep, arz ve piyasa dengesi

• Talep kanununa göre fiyat ile talep edilen miktar ters yönlü, arz kanununa göre aynı yönlüdür.
• Malın kendi fiyatı değişince eğri üzerinde hareket olur; diğer etkenler eğrinin kendisini kaydırır.
• Tamamlayıcı malın ucuzlaması talep eğrisini sağa kaydırır; düşük malda gelir düşünce talep artar.
• Üretici sayısı artışı ve teknolojik ilerleme arzı sağa, girdi maliyeti ve ücret artışı sola kaydırır.
• Denge, arz ve talep denklemlerinin eşitlenmesiyle bulunur; talep düşüp arz artarsa fiyat düşer.
• Geriye bükümlü emek arzında yüksek ücretlerde gelir etkisi ikame etkisini aşar.

Esneklik ve vergi yansıması

• Nokta esnekliği (dQ/dP)·(P/Q) ile hesaplanır; Q=600-4P ve P=50 için sonuç -0,5 çıkar.
• Esneklik, miktar değişim oranının fiyat değişim oranına bölünmesiyle de bulunur; 1'den büyükse talep esnektir.
• İkame mal çoksa, mal lüks ise ve bütçe payı büyükse esneklik yüksektir.
• Gelir esnekliği negatifse mal düşük maldır; çapraz esneklik pozitifse mallar ikamedir.
• Talep tam esnekse verginin tamamını üretici öder; esnekliği düşük taraf vergiyi daha çok taşır.
• Fiyat artışında satın alma gücü düşüp miktarın azalması gelir etkisidir; Slutsky denklemi ikame ve gelir etkisini gösterir.

Tüketici davranışı

• İndiferans eğrisi, aynı doyum düzeyini veren mal sepetlerini birleştirir.
• Fayda en çok, harcanan son paradan elde edilen marjinal faydanın tüm mallarda eşit olmasıyla sağlanır.
• Otomobil ile benzin tamamlayıcı mallara örnektir; birinin fiyatı artarsa diğerinin talebi düşer.
• Dayanıklı mallar uzun süre kullanılır; araba bu gruba girer.

Üretim ve maliyet

• Azalan verimler yasası kısa dönemde, en az bir faktör sabitken geçerlidir.
• Ortalama değişken ve toplam maliyet eğrilerinin U biçimi azalan verimlerden kaynaklanır.
• Üretim sıfırken toplam maliyet sabit maliyete eşittir.
• Uzun dönemde tüm girdiler değişir, bu yüzden bütün maliyetler değişkendir.
• Eş ürün eğrisi aynı çıktıyı veren girdi bileşimlerini gösterir; negatif eğimli, kesişmez ve orijine göre dış bükeydir.
• Ölçeğe göre azalan getiri uzun dönemde, girdiler aynı oranda artırıldığında üretim daha az arttığında görülür.

Piyasa türleri ve kâr

• Tam rekabette firmanın talep eğrisi yatay, P=MC koşulu geçerlidir; AVC minimumunun üstündeki MC kesimi arz eğrisidir.
• Kısa dönemde fiyat AVC'nin minimumunun altına inerse firma üretimi durdurur.
• P=MC iken MC düşüyorsa firma üretimini artırmalıdır; MC'nin artan olması gerekir.
• Tam rekabet ve tekelci rekabette uzun dönemde giriş serbest olduğundan ekonomik kâr sıfırdır.
• Tekelde tek satıcı vardır ve MR<P; kâr MR=MC'de en yüksektir, böylece P>MC olur.
• Oligopolde az sayıda firma karşılıklı bağımlıdır ve giriş engelleri vardır; tek alıcı durumu monopsondur.
• Muhasebe kârı yalnızca açık maliyetleri düşer; iktisadi kâr örtük maliyetleri de düşer.

Faktör piyasaları ve genel denge

• Faktör talebi türev taleptir; mal talebi, verimlilik ve diğer faktör fiyatlarına bağlıdır, malın rengi veya ambalajı belirleyici değildir.
• MRP, MP ile MR'nin çarpımıdır; firma MRP=w noktasında işçi almayı durdurur.
• Gelirler: emek ücret, sermaye faiz, toprak rant, teşebbüs kâr elde eder.
• Kısmi denge tek piyasayı ele alır; genel denge tüm piyasaları eş zamanlı inceler.
• Üretim sözleşme eğrisi, girdilerin etkin dağıldığı noktaların birleşimidir.

Devlet müdahalesi ve piyasa başarısızlığı

• Taban veya destek fiyatı dengenin üstündedir ve arz fazlası doğurur.
• Bağlayıcı tavan fiyat dengenin altındadır, tüketiciyi korumayı amaçlar ve kıtlık yaratır.
• Dışsallıklarda fiyatlar toplumsal maliyeti yansıtmadığı için piyasa başarısız olur.
• Kamu malları rakipsiz ve dışlanamazdır; milli savunma örnektir.
• İthalat vergileri yerli üreticiyi dış rekabetten korur.
• Maktu vergi örneği olarak otomobil için ödenen MTV verilebilir.

Fırsat maliyeti

Bir seçenek tercih edilirken vazgeçilen en iyi alternatifin değeridir.

Ceteris paribus

Diğer her şey sabitken yalnızca bir değişkenin değiştiğini kabul eden varsayımdır.

Marjinal hasılat

Bir birim daha satışın toplam hasılatta yarattığı artıştır.

Talebin fiyat esnekliği

Talep edilen miktarın malın kendi fiyatındaki değişmeye duyarlılığını ölçer.

Gelir etkisi

Fiyat artışının satın alma gücünü düşürerek talep edilen miktarı azaltmasıdır.

Düşük (inferior) mal

Gelir arttıkça talebi azalan, gelir esnekliği negatif maldır.

Eş ürün eğrisi

Aynı üretim miktarını veren girdi bileşimlerinin geometrik yeridir.

Azalan verimler yasası

Sabit faktöre değişken faktör eklendikçe ek katkının belli noktadan sonra azalmasıdır.

Marjinal ürün hasılatı (MRP)

Faktörün bir birim artmasının firmanın toplam gelirine katkısıdır.

Türev talep

Faktör talebinin, o faktörle üretilen malın talebine bağlı olmasıdır.

Dışsallık

Bir faaliyetin üçüncü kişilere yüklediği, fiyata yansımayan fayda veya maliyettir.

Kamu malı

Tüketimde rakipsiz ve dışlanamaz olan maldır.

• Eğri üzerinde hareket malın kendi fiyatından, eğrinin kayması ise fiyat dışındaki etkenlerden doğar.
• Tekel tek satıcı, monopson tek alıcı, oligopol az sayıda satıcıdır; karıştırılmamalıdır.
• Taban/destek fiyatı arz fazlası, tavan fiyat kıtlık yaratır.
• Tam rekabet ve tekelci rekabette uzun dönem kârı sıfırdır; oligopol ve tekelde aşırı kâr sürebilir.
• Kısmi denge tek piyasayı, genel denge tüm piyasaları inceler; iktisadi kâr ile muhasebe kârını da ayırt etmek gerekir.