AUZEF Okul Sosyal Hizmeti Çıkmış Sorular

Okul sosyal hizmeti, tüm öğrencilerin eğitimsel potansiyellerini en üst düzeye çıkarmayı amaçlayan, birey ile çevresini birlikte ele alan bir uygulama alanıdır. Ders; kültür ve okul kültürü, okulda karşılaşılan sorunlar (devamsızlık, zorbalık, istismar, madde bağımlılığı), kriz yönetimi ve hizmet türlerini kapsar.

Okul sosyal hizmetinin amacı, kapsamı ve tarihçesi

• Amaç, ayrım gözetmeden tüm çocukların eğitimsel potansiyelini en üst düzeye ulaştırmaktır.
• Kapsam, bu potansiyelin önündeki her türlü konu ve sorunu içerir.
• Hizmetler ekolojik sistem bakış açısına dayanır; sistem yaklaşımı duruma bütüncül ve çok yönlü bakar.
• İlk uygulama ABD'dedir; ziyaretçi öğretmen uygulaması Rochester gibi kentlerde başlamış, yalnızca Chicago ile sınırlı kalmamıştır.
• ABD'de İlköğretim ve Ortaöğretim Yasası 1965'te yürürlüğe girmiştir; IDEA (1975) sosyal hizmet uzmanına ev-okul bağlantısı kurma rolü verir.
• Türkiye'de ilk girişim 1968'de Ankara Gazi Lisesi için Hacettepe'den uzman istenmesidir.

Doğrudan ve dolaylı hizmetler

• Doğrudan hizmet alanına öğrencinin madde bağımlılığı gibi bireysel sorunlar girer.
• Dolaylı hizmetler: toplumla iş birliği, program geliştirme, disiplinler arası ekip çalışması, vaka yönetimi.
• Eğitimciler için geliştirme faaliyetleri ve kadro geliştirme doğrudan hizmet sayılmaz; kadro geliştirme yöneticilerin alanındadır.
• Ekonomik sorunlar bir hizmet türü değildir.

Kültür, okul kültürü ve örgüt

• Kültür, tarihsel süreçte üretilen maddi ve manevi değerler ile bunları aktaran araçların bütünüdür; sözcük Türkçeye Fransızcadan geçmiştir.
• Maddi kültür insanın ürettiği somut eserlerdir; alt kültür ve manevi kültür de bilinen sınıflandırmadır.
• Okul kültürü, okul mensuplarının ortak benimsediği ilke ve değerlerdir; biçimlenmesinde en belirleyici rol yöneticidedir.
• Örgüt kültürü kimlik, bağlılık ve birleştiricilik sağlar; maddi refahı artırmak işlevi değildir.
• Okul, hastane ve vakıf örgüttür; park örgüt değildir. Örgüt iklimi ağırlıklı olarak psikolojinin alanıdır.

Devamsızlık ve davranış sorunları

• Devamsızlığın başlıca nedeni okul korkusudur; sonuçları sorumluluk bilincinin gelişmemesi, davranış bozukluğu ve düzen kuramamadır.
• Okulu kırmak, asmak, okuldan kaçmak devamsızlık anlamında kullanılır.
• Karşı gelme bozukluğu, en az 6 ay süren düşmanca ve karşı çıkan tutumlarla belirginleşir.
• Çocuğa ceza yerine olumlu davranışı destekleme önerilir; kıyaslama yapılmamalıdır.
• Yavuzer'e göre yalan türleri: sözde, alışkanlık hâline gelen ve patolojik yalan.
• Birey olarak kabul edilmek inatçılığı artırmaz.

Zorbalık, şiddet ve ırkçılık

• Olweus'a göre zorbalık yinelenir ve acı vericidir; mağdur kendini savunmakta zorlanır, şaka amaçlı dalga geçme zorbalık sayılmaz.
• Mağdurlar içe kapanık, kaygılı, çekingen ve düşük özgüvenlidir.
• Zorbalar empati zayıflığı ve düşmanlık taşır, sıklıkla sert disiplinle büyümüştür.
• Çatışma çözme, akran arabuluculuğu ve karakter eğitimi öğrenciye yönelik şiddet programlarıdır.
• Irkçı davranışı değiştirmede diğer öğrencilerden destek almak gerekir.
• Ailelerle iş birliği ve eğitim şiddeti önler; öğrencilere istihbarat topla­tmak önlem değildir.

İstismar, cinsel taciz ve madde bağımlılığı

• Çocuk istismarı dört türdür: fiziksel, duygusal, cinsel istismar ve ihmal.
• Dünya Sağlık Örgütü, çocuğun gelişimine zarar veren her davranışı çocuk istismarı olarak tanımlar.
• Cinsel istismar en sık 6-10 yaş aralığında görülür.
• Cinsel içerikli konuşma, rahatsız edici bakış ve mimikler akran tacizi kapsamındadır; flört taciz özelliği değildir.
• Madde bağımlılığını önleme programı Günebakan'dır.
• Sokakta yaşayan çocukları aile bağına göre üçe ayıran kuruluş UNICEF'tir.

Kriz yönetimi

• Krizi ilk ortaya atanlar Lindeman ve Caplan'dır.
• Kriz baskı ve stres doğurur, önceden kestirilemez, hızlı müdahale gerektirir.
• Krize müdahale ekibi 4-8 kişilik olmalıdır.
• Etkili kriz planı uzun bir zaman dilimini kapsamak zorunda değildir.

Engellilik, sağlık ve öğrenci hakları

• Bebeğin yeterli oksijen alamaması doğum anına aittir, doğum öncesi neden değildir.
• Her aşı yaşam boyu koruma sağlamaz; bazıları tekrar ister.
• Katkı maddelerinin zararsız olduğu görüşü hatalıdır.
• Bireyselleştirilmiş eğitim programı ortak hazırlanır, ayrı ayrı değil.
• Suça sürüklenen çocuk için 5395 sayılı Kanun tedbirleri arasında meslek edinme yoktur; bu kanun ırkçılıkla mücadelenin uluslararası dayanağı değildir.

Kültür

Toplumun maddi ve manevi değerleri ile bunları üretip aktaran araçların bütünüdür.

Okul kültürü

Okuldaki öğretmen, öğrenci ve yöneticilerin ortak paylaştığı ilke ve değerlerdir.

Ekolojik sistem bakış açısı

Bireyi çevresiyle birlikte ele alan, okul sosyal hizmetinin dayandığı yaklaşımdır.

Zorbalık

Kendini savunamayan öğrenciye yinelenen ve acı verici saldırgan davranıştır.

Çocuk istismarı

Çocuğun sağlığına ve gelişimine zarar veren, bilerek ya da bilmeyerek yapılan her davranıştır.

Karşı gelme

En az 6 ay süren, kurallara ve otoriteye yönelik düşmanca tutumla belirgin davranış bozukluğudur.

Kriz

Örgütün amaçlarını tehdit eden, beklenmedik, stres yaratan ve hızlı müdahale isteyen durumdur.

Dolaylı hizmetler

Toplumla iş birliği, program geliştirme, ekip çalışması ve vaka yönetimini kapsar.

IDEA

1975 tarihli yasa; sosyal hizmet uzmanına danışmanlık, kaynak harekete geçirme ve ev-okul bağlantısı rolü verir.

Günebakan

Madde bağımlılığını önleme ve psiko-sosyal beceri geliştirme eğitim programıdır.

• Olumsuz kökleri (yer almaz, değildir) dikkatle okuyun; çoğu soru yanlış olanı sorar.
• Doğrudan hizmetle dolaylı hizmeti, okul yöneticisi sorumluluğuyla uzman görevini karıştırmayın.
• Çocuk istismarı dört türdür: fiziksel, duygusal, cinsel, ihmal; pedagojik istismar yoktur.
• Ceza, kıyaslama ve mağdurun kendini savunması gibi seçenekler genellikle yanlış yanıttır.
• Tarihlerde ABD yasası 1965, IDEA 1975, Türkiye girişimi 1968 olarak ayrılmalıdır.